آدینک نا مونا
نوشت: امریتا پریتم | مٹ: زیشان منان
دی بلوچستان پوسٹ
نینا کنا ناول نا کردار اسے گِڑد و نازُرک مون والا نینا۔ اسے شام کنا تُغ اٹی بس گُڑا اُرے اسکان کنتون ہیت کتو، بس کنا مونا سلیس و اوغا۔ او اوغنگٹی اسک و ای اودے چُپ کریفنگٹی اسٹ۔ پدا خیسکسہ کنا دو ءِ چِکا و پارے دا کنا غم سگنگ نا عمر اسک؟ کنا مون دا خڑینک آتا لائخ اسک؟ کنا کسہ نی انتئے کنتوں دا وڑ کریس؟ نے دوست بریک؟ نی کنتوں انت کریس؟
اینو وختس ای ہمو تُغ ئنا بارو ئٹ سوچوہ ہندا گُمان مریک اگہ ایشوَر شاما اوغے و تغ خنے گُڑا ای اسے وار اس الّمی نینا نا وڑا اونا رہی آ ہنوٹ اونا دو ءِ چکوٹ اوڑان اندا سوج ءِ کروٹ ہموفتے کہ نینا کنتون کریسس۔
ایہن ای چُنک اسٹ، باز چُنک، اسے دے اس ای اسکول آ ہننگ ئٹی اسُٹ گُڑا کنا لُمہ نا ہیڑکو اس کنا دو ءِ ہلک و بیگ ءِ ہرفے و پارے اینو اسکول آ ہنپہ نا لُمہ نا طب جوان اف۔ ای لُمہ نا رہی آ دلاسہ تننگ کن گنوکی اٹ اُونا کٹ ئنا رہی آ ہناٹ لُمہ اسے وار اس خنتے ملا و کنا کُنڈا ہُرا کنا خیال آ کنے دُرست کتو پدا خنتے بند کرے ای لرزنگ اٹ کٹ انا نت تے توریسٹ و سلوک اسٹ۔ کنا لُمہ نا ہیڑکو کنے جوانی اٹ پاننگ اسک نی تینا اُست ئٹی ایشور ءِ پار نا لُمہ ءِ کسفپ، ایشور چُناتا ہیتاتے خف تورک، زمین کنا نت تا کیرغان ہنا و کنا خیال آسمان نا نیمہ غا مس۔ تپرا اخس ساہت ہنا کوٹی ٹی تولوکا بندغاتا اوغنگ نا توار آ کنا خیال ہمینگ ہنا۔ بندغاک پاننگ ئسر کہ نا لمہ کسکُنے۔ کنا بدن ئٹی دتر نا روانی سلیس ایشور کس ئنا ہیت ءِ خف تورپک! چُناتا ءِ ہم خف تورپک۔
ہندا خاطران ہموز دے آن ہلیس اینو اسکان ای ایشورءِ ہچ پاتنُٹ۔ وختس ای تینا تنیائی آن خلیوا گُڑا زند نا رہی آ دلاسا ہلنگ کن کاوہ۔ گُمان مریک زند کنا لمہ نا وڑا مرک نا کٹ ئنا زی آ خاچوک ءِ۔ ای اودے توار خلیوا اسے وار اس خنتے ملیک پدا بند کیک تا ہندُن پا کنے درُست کننگ اف و خنتے پدا بند کیک۔ ای لرزنگ اٹ اونا کٹ ئنا نتے ہلیوا و سلیوا۔
کنا لمہ نا سانگ کننگ آن مُست کنا باوہ تینا پوسکُن ورنائی نا وخت آ “سادھو” اس مسونے۔ امیرو باوہ سینا مار مسونے، ولے اونا ہیڑ نا وفات مننگ اونا اُست ئٹی فقیری اس ایسنے۔ سادھو تا ڈیرہ آ او “بالکا سادھو” نا پنا پنی مسّنے۔ او پرہیزگاری نا زند ءِ تینا کرے، سنسکرت خوانا، حمکت ہیل کرے و اُست نا تہہ آن شئر پاریکہ۔ ہندنکہ دولت نا خیسنک و سیم آک اودے تفنگ کتور ہندن پریزگاری نا زبرینگا زمزیرک اودے تفنگ کتور۔ اودے سنستانی ڈیرہ آ عبادت کن بروکو اسے زیباؤ مسڑ اس “راج” دوست مس۔ ہندا مسڑ وخت اس چُنک اس دانا بدلی جاگہ غا برام مسس ولے اود زور ئنا برام آن خوش الو ہندا سوب آن ہچ ہم تینا اِلہ نا اُراغا ہنتوسس۔ اونا ارغ فوج اٹی برتی مسوسس اود تینا لُمہ نا اُراٹی اسک اسے اسکول اسیٹی نوکری کریکا۔ تیوہ غا شارئٹی ہندا مسڑ نا بالکا سادھو توں مہر و دوستی نا حوال تالان مس۔
بالکا سادھو پوسکُنو شئر تفے ہندا مسڑ نا سفت و ستائے کرے۔ ڈیرہ نا کُلان بھلا مہاتما دیال ءِ، بالکا سادھو و اونا شاعری سخت دوست بسُرا۔ اود مفروکو کاریم اس کرے بالکا سادھو ءِ مسِڑ توں سانگ کریفے۔ ہندا مسڑ “راج” کنا لُمہ مسک ہندا بالکا سادھو کنا باوہ۔ وختس کنا لُمہ کسک کنا باوہ نا دا جہان آن اُست پِنا اود شار نا زند ءِ یلہ کرے جنگل و گیاوان تیٹی چرینگ خوائسکہ، ولے اودے دا جنجال مونا اسک دیچا ای امر مروٹ۔ وارس کنے باز دوست توریکا و پاریکا ای اونا زند ئنا امیت اُٹ۔ وارس کنے آن بیزار مسکا پاریکا ای اونا زند ءِ تفینٹ۔ ای تینا باوہ ءِ دوست اُٹ یا نا دوست، اینو اسکان کنے سما اف ای تینے امر کیو ای تپرا ای زند ءِ دوست اُٹ یا نا۔
وختس چُنک اسٹ (لمہ وفات کریسس، ہیڑ و ایلم اس الو، تیوہ غا شام باوہ تینا کوٹی ٹی اسک بس نوشتہ کریکہ- گڑا ای تنیا تینا کوٹی نا زی آ طوبے نا کُنڈا ہُراٹا، طوبے نا دلبند ئٹی پُرنگا ٹپاتے ای خنانٹ ہندن گمان مسونے دافتیٹی اسٹ نا پن نوشتہ ءِ کنا خنتیٹی دا کنا لُمہ نا پِن جوڑ مسُنے “راج”۔
وختس ای ورنا مسٹ خیالاتیٹی تینا دوست ئنا مون ئنا بارو ئٹ خیال کریٹہ۔ ای دا خیالی مون ئنا خیالی پِن اس تخاٹک “راجن”” وختس طوبے نا کُنڈا اُراٹا کنے ہندا گُمان مسوکہ طوبے نا دلبند نا ٹپاک مُتکنو و کنا روح ہم مُتکن ءِ۔ کنا نظم و کنا افسانہ تا اُست ئٹی انت کہ ٹپ اس ارے، اگہ کسس اُوفتے لوز آتیٹی گنڈے یا اُرے گُڑا دا لوزاک دُن مرور”راج و راجن”، ای شِلر (جرمن ڈرامہ نوشتہ کار) نا دا ہیت تون امنا کیوہ کہ ” ننا خیالی طاغت نا بدن آن اخس کردار کہ ودی مریرہ، او کُل اٹی نن تینٹ ساڑی اُن۔ ہندا وڑ اگہ کس تینے باز آدینک آتیٹی اُرے۔
فنکار نا دا کرامات آک اسے با کمال و ولی سینا وڑٹ ءُ کہ اونا قدم گام گام اٹ بھلن مریرا۔ تیوہ غا ڈغار و تیوہ غا آسمان کچ کننگ مریک، حالانکہ داسکان فنکار اِرا گام خلکُنے۔ سد آتا حساب آ کسہ نوشتہ کننگ آن پد وختس فنکار اسے پوسکُنو گڑاس نوشتہ کیک گُڑا تینا جند ءِ اسے پوسکُنو وڑ اسے ئٹ اُرک۔
ای ہمو شش سال نا مسڑ ءِ اُستان دننگ کپرا، کہ او نن تا نیمہ غا بش مسکہ و آواننگ آن پد اسہ بھلو دعا اس اُست ئٹ یات کریکہ انتے کہ دا دعا سُہب نا لاہور نا کُلان بلا گُردوارہ اٹی اودے خوانوئی اسک۔ دا اونا باوا نا اُست خواہی ئسک او چاہیسکہ اگہ مسڑکو اسے لوز اس اُستان دے اونا باوہ اودے بھاز خلیک۔ پیہن ءُ کوسّ و شلوار اس بیناکا وختس اود گرو گرنت صاحب نا رہی آ تینا ہڑتومکا دوتے تفیکا و سلیسکا اودے ہندا سما مسکہ سد آتا حساب آ سلوک آ کُل بندغ آتا خنک ایلو جاغاتا بدل آ بس اوڑا سختو۔ او دعا نا اول ٹی لوزاتے اُستان درے، مسڑکو خُلیس آن تینا خنتے بند کرے و تینا باوہ نا مون نا گمانے کرے اودے تیوہ غا دعا یاد بسک و دعا نا خواننگ ٹی لگا۔ گردوارہ” اٹی ساڑی کُل بندغاتے سما مس دا انت گوڑیفوک گڑاس اسک کہ چُنکا مسڑ اسے جاگہ اس نئے دعا ءِ اُستان درے نئے کہ جاگہ اس سلیس۔ بندغاک مسڑکو ءِ پُل آن بار تسر۔
وختس اونا لُمہ وفات کرے بندغاک اونا باوہ ءِ پاریر کہ پین برام اس کہ۔ اونا باوہ ءِ نرینہ ءُ اولیاد الو ولے اود پین برام کتو۔ مسڑکو ءِ تینا رہی آ تولیفے و پاریتا بندغ آک ہندا سوب آن برام کیرا کہ اوفتے اُراٹی اسے نرینہ ءُ چُناس مرے، مخلوک ہندا سوب آن نرینہ ءُ چُنا خوائرہ کہ جہان ٹی اوفتا پِن سلے، ای نے اسے ہندُنو فن اس پاوہ نا پن نرینہ آ چُناتا پِن آن زیات پنی مریک و ہندا وڑ ئٹ نا پن ئٹی کنا پِن ہم سلک۔ ہندا مسڑکو قلم و کاپی دوٹی کرے فن نا ہیل کننگے بناہ کرے، شئر امر تفرہ، قافیہ امر جوڑ مریک، ردیف انتے پارا و وزن نا خیالے امر تخرہ، وختس ہندا مسڑکو منہ بند جوڑ کریسس گُڑا تینا دو ئنا کاغذے تینا باوہ نا رہی آ تخا، اونا مونے ہُراکا۔ ہندُن پار اونا فریشان آ خنک تنیا ہندا سوج ءِ کننگ خواسُرا کہ “نی کنے مہر ایتک”۔
اینو ہمو مسڑکو پنجابی بولی نا پنی آ امریتا پریتم جوڑ مسک، وختس ہراڈے کنا نظماک یا ہندی، انگریزی یا پین بولی اسینا کنا افسانہ آک شینک مریرا، کنے گُمان مریک ای تینا ہر کتابے دُوٹی کیوا ہندا وڑا گوڑینگسہ ہزار آ بے ساڑی مون آتیٹی اسے مون اس پٹنگ خواوا اوڑان ہندا سوج ءِ کننگ خواوہ “نی داسا کنے مہر ایت”۔
پدا ای ہمو ورناغا مسڑے اُستان دننگ کپرا کہ منہ سال مُست اونا اُسٹ ئٹی اسٹ کن باز مہر اس۔ وختس شئر تفیکا خیال آتیٹی اونا مونے خناکا ولے ہموڑتون اود دوستی کرے او داڑان بے خیال اسک۔
بس اسے وارس او پاریسس کہ اسے پاٹ بنوکس و اسے گودی اس مسُنے۔ پاٹ بنوکا ہردے پاٹ بننگ کن جنگل آ ہناکہ بسکہ۔ دے سخت تُرند اسک، ہندا خاطران اود پیشانی نا خیداتے صاف کریکا و اسے درخت اسینا سیخاٹی خاچاکا ہردے تغ اٹی گودی نا مونے خناکا۔ اسے دے اس پاٹ بنوکا گودی نا جندے جنگل اٹی خنا تغ تا گودی نا مون ایمون اسک۔ گودی نا دانگ اینگ اونا ہیڑکوتا مُچی اسک۔ او خیسُن نا پالکی ٹی تولوک اسک، پاٹ بنوکانا باہ آن اسے ہیت اس پیش تمتو۔
گُڑاں پدا ہمو امبل پارے راست انگا ہیت دادے کہ نی ہنداخس زیبا اُس کہ نیتون ای دوستی کننگ آن خلیوا۔ ہمو ورناغا مسڑ نا ورنائی نا سال آک فکر و سوچ اٹی گدرینگار ہمو ورنا غا مسڑ یعنی ای چل سال نا زالبول اس جوڑ مسونٹ۔ کنے ہندا گُمان مریک وختس ای آدینک نا مونا سلیوا گڑاں پاننگ خواوہ ہُرک داسا ای زیبا افٹ۔ کنا مونا اخس کرنچ بسونو، کنا رنگ کچ آن مَون مرے! واہم نی کنے مہر تننگ کپیسا؟
وختس زالبول ئسے اولی وار دا خاطران ہرفنگ مف کہ او حد آن گیشتر زیبا ءِ و ارٹمی وار دا ہیت نا پدان کہ او زیبا افک، گڑا انت ہیتس جوڑ مریک؟ ہیت نا جند مفرو، ہندا خاطران او زالبول “امریتا پریتم یعنی ای تینا زند ئنا اولی دے تان فریشان و است ٹکُر مسُنٹ ، و اینو تینا زند ئنا گڈیکودے تیٹی ہم فریشان و است ٹکُر اُٹ۔
“انتے” نا ورندی ہچ وخت کس ءِ رسینگتنے ہم “غالب نا پاننگے” ای باز وار ٹک خلکونٹ و اُرانُٹ۔
ای ہرانگ اُٹ؟۔۔۔۔ اوکان تینا خیال نا سما اف کنے۔ داسا پشتما “انت”؟ “انت” دانا ورندی کنا رہی آ ہم اف۔ ای انتسے اُٹ؟ ای تپرہ۔۔ کنا نقاداک پارہ اود “بے سوب مہر نا کسہ نویس اسے” دا وڑ ہم جوان ءِ۔ کنا مُسے چُنا ءُ، چاردہ سال نا اَسے مار اَسے، شانزدہ سال نا اسے مسڑ اسے، و بیست پنچ سالی آ کنا دا قلم۔ اگہ ای بے سوب اُٹ خواوہ ہر مسٹنگاک سوبمند مریر۔
دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔
