سیخاک” اہمیت و گرج – منتظر بلوچ”

الّمی خوانبو

رخصت اف – مرید بلوچ

مزاحمت زند ءِ ’’ای، ہمو ہراکہ جہانی امن ئنا ٹیکی ءِ دوئی کرینٹ، مونجائی تون انداسرپد مریوہ کہ بیدس تشدد...

بلوچ سلہہ بند تنظیم تا کروکا گڑاس فیصلہ تا جاچ __میرین بلوچ

جنگ اٹ ہچبر رحم مفک بلکہ جنگ ءِ نفسیاتی پڑا کٹوئی مریک جسمانی طاغت آن زیات نفسیاتی طاغت جنگ...

تاریخ نا پنہ غاک (چارمیکو بشخ) | خان خدائیداد خان – محبوب شاہ

تاریخ نا پنہ غاک (چارمیکو بشخ) خان خدائیداد خان نوشت: محبوب شاہ دی بلوچستان پوسٹ - براہوئی کالم 1896ء اٹی(No.7) و 1870ء...

سیخاک” اہمیت و گرج

نوشت: منتظر بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

” سیخاک” (اساطیر) جہان نا ہر مُتکنا تہذیب ئٹ، بولی ئٹ، ادب ئٹ بھلو سوگوْ ءُ اہمیت اس تخانو و داسا ہم تخرہ۔ سیخاتا بنداؤ ءِ بھازاک نفسیاتی پِڑا گنڈرہ ہراڑے سَوب آک بھیم، خلیس، ڈکھ و خوشی تو تفوکو۔ پاننگ دا کہ انسان چاہنداری نا اولی گام آ تینا ڈُکھ، ویل، خوشی تے تینے آن بُڑز انگا خیال آتو گنڈا ہندا بُڑز ئنا خیالک یا تصور آک ہم اوڑان بار (بندغ آن بار) ئسرہ۔ ہندا بندغی خدا نا خیال مونا بس۔ ہراڑا طنز کریسہ یونانی شاعر زینوفنیز پاہک کہ امر بندغک تینے آن بارو خدا جوڑ کرینو ہندن
” ہُلی جوڑ کیک تینا خدائے ہُلی نا دروشم ئٹ
خراس جوڑک خراس ئس
ننا خداک، لچوکو بامس و سوزا رنگ ءُ
پارہ حبشیک، تھریسی نا بندغاتا پاننگے:
ننا خداک اریر خسین ءُ پُژہ و بھور خنی”
(زینوفنیز)

گڑاس بندغ نا پاننگ دادے کہ تپروکا گِڑا ءِ چاہنداری نا سیم ئٹ ہتنگ کہ بندغ “سیخاتے” ودی کرے۔ دا سیخاتتون جُوانی، گندئی، زیبائی، بدرنگی، نیکی، بدی، زور، نزور و پین چندی خیالاک تفنگار۔ بندغ نا چاہنداری و جہان نا راز آتیٹی دڑینگنگ نا دا اولیکو کوشست و اولیکو گام مونی تعویز، نظر، جادو، مذہب، شاعری، فلسفہ و خل تراشنگ اسکا سر مس ولے دافتا اہمیت ہنداڑے کُٹّپک بُڑز پِن ہلوکا گڑاک مُست زمانہ نا ءُ ولے اینو نا زمانہ ٹی ہم دافتا قدر و نہاد کم اف۔ بیستمیکو کرن ئٹ داڑا بھلّو کاریم اس مونا بس۔ ہرافتیٹی “علم الانسان” (ایھنتروپولوجی) نا ماہر لیوی سٹراس، نفسیات ئٹ ژونگ و تحقیق ئٹ جارج جیمز فریزر بھلو کچ ئسے ئٹ کاریم کرینو۔ بیرہ ہندا نہ بلکہ یونانی اوڈی پیس نا کسہ ہراڑے مار تینا باوہ ءِ کسفک او لمہ تو تینا برام کیک ہندا سیخائی آ کسہ نا بنماس آ نوزدہمیکو کرن ئٹ مشہور نفسیات دان سیگمنڈ فرائڈ جنسی نفسیات نا اصول اس لڑ ایتک۔ ہندن نوزدہمیکو کرن ئنا پنی آ اقتصادیات نا چاہندار کارل مارکس ہم یونانی سیخاتا اسے کڑدار “پرومیتھوس” آن بھاز متاثر ئس۔ داڑان دا پاش مریک کہ “سیخا” تا اہمیت و خواست ہر زمانہ ٹی مسونے و داسا ہم ارے۔

سیخاتا بِنائی دروشم ہرافک نوشت نا وڑاٹ مونا بسونو یا سٹیج ڈرامہ نا رنگ اٹ اوفک متکنا ہندوستان و متکنا یونان نا ءُ۔ ننا سیخاک و سیخائی کسہ غاک سینہ در سینہ برسا کرینو ہرافتا غُٹ آن بھلّا ویل نوشت ئٹ مفرنگ مسونے۔ ارٹمیکو ویل عرب، اسلامی زیم آک بھازا گِڑاتے شرک و بدعت پارسہ اوفتا زی آ مِش چنک کرینے و شاغانو ہنداڑان بھازا گِڑاک ڈھکنگانو۔ مُسٹ گپ کہ دافتے آ ہچ کاریم متنے ڈگری ہلّنگ و تینا ضرورت آتے پورو کننگ آن بیدس دا پِڑا او وڑ کس دُو شاتنے امر کہ شاغوئی ءِ۔ ہندوستانیک تینا بھگوان تا کسہ غاتے نظم کریرہ و سٹیج کریرہ ہندن یونان نا شاعرک ہومر، ہیسیویڈ یونانی دیوتا تا کسہ غاتے شاعری تیٹ پاریرہ۔ ہومری شاعراتا تصنیف “ایلیڈ” ٹرائے تون یونانی جنگ ئنا داستان ءِ۔ دا نظم ئٹ دلیری، برابری نا ذکر ئتون اوار اوار دیوتا تا جنگ ئٹ اوار مننگ نا ذکر ہم ارے۔
“ایلیڈ” نا بیستمیکو فصل ئنا چُنکو ٹُکر ئس۔ (داڑے ٹرائے نا بادشاہ پری اَم، ہیکلیز آن خُواست کننگے کہ کنے کنا مار ہیکٹر نا جوْن ءِ ایت۔ ہرادے نی (ہیکلیز) کسفینس)

“ہیکلیز خُلہ دیوتا تے آن
رحم کر اسے پیروسے آ، ہرا ارے نا باوہ غان بار
فرق بیرہ دادے کہ ای زیات بدبخت ئسے اُٹ
کنا کوپہ تیا سد آ سال آتا باریم ءِ
ہرادے پین کس ارفتنے”

سیخاتا ودی کروکا دا کسہ غاک یونانی فلسفہ، تہذیب و ادب نا بنیاد پاننگرہ۔ مکالمات افلاطون ئٹ سد آتیٹ دنو مثیال ارے ہراڑے او تینا بست و بند اس ٹہیفنگ کہ یا تینا ہیت اس منّفنگ کہ سیخاتا پَلّوے ہلیک۔ ادب نا جہان ٹی نغد کاری نا اولیکو کتاب پاننگوکا “poetics” بوطیقا ہرا ارسطو نا تصنیف ءِ۔ اوٹی ہم ہومر نا حیثیت منّنگانے ہرا دا سیخائی کسہ غاتا نوشتہ کارے۔

پاننگ نا ہیت دادے کہ ہرا سیخاتیان، خیال آتیان، کسہ غاتیان، شاعری تیان جہان نا تہذیب آک بش مننگ تینا نت تیا سَلِنگ ہیل کریر مونا راہی روان مسر، ہراڑان فلسفہ نا درگہ غاک ملنگار اونا قدر ننتو اخّس ءِ۔ ننا کسہ غاتیٹ “سیخا” تا چاگڑدی حیثیت نا جاچ ءِ ہلنگ نا گرج ءِ۔ اوفتا جمالیاتی حیثیت نا ڈس ءِ خلّنگ نا خواست ءِ۔ دُن اِچ اف کہ ننتو گِڑاک متنو یا افّس ولے کاریم نا خواست سخت بھازے، جو پالوان، سیفل پالوان، حسن شاطر، ایلو غُٹ کڑدار و کسہ غا جتا جتا اِنگا دروشم تے پاش کننگ نا گرج ءِ۔ دیو، پری، بوہانٹو، یک ٹانگی و پین چندیک بشخ آک و کڑدارک ہرافک دا ڈغار آن ودی مروکونو اوفتے آ زمانہ نا دنز تمّانے ولے دا دنز ءِ صفا کننگ و جُوان وڑاٹ دافتا گواچن دروشم ءِ مونا ہتنگ وخت ئنا غرض ءِ۔ ای دا سر پد مریوہ کہ داسہ نا وخت ئٹ دا پِڑا کاریم متئو تو ننا بولی نا ننا راج ئنا بھلّو بشخ اس تہاری ٹی ڈُبینگک۔

(یاتی: کنے خبر اف کہ “سیخا” اساطیر Mythology نا تیوہ معنی ءِ ایتک یا تفک ولے دا منہ جاگہ کاریم اٹ ہتنگانے۔ ہندا سوب آن ای ہم کاریم ئٹ ایسُٹ تا۔)

پُوسکنا حوالک

مسافر ماسک بیننگ آن نمن، امریکی جاز نیم کسر آن پدی

امریکی ایئرلائن نا جاز ٹی سوار مسافر نا کنڈ آن کورونا نا رکھ ئی ماسک ءِ بیننگ آن نمن...

کاہان: بیگواہ مروک ورنا داسکان یلہ مننگ کتو

بلوچستان نا ضلع کوہلو نا علاقہ کاہان آن ارا تو مست زورٹ بیگواہ مروکا ورنا داسکان یلہ مننگ کتنے۔ ٹی بی پی ءِ رسینگوک حوال...

بلوچستان ئٹ ہم کورونا وائرس نا تالانی ٹی ودکی 

حوال تا رد ئٹ بلوچستان ٹی ہم جہانی دین کورونا وائرس نا تالان مننگ نا کچ ئٹی ودکی مننگ ءِ، گیشتر حوال تا رد...

نیمہ دے | نجیب محفوظ – عطیہ بلوچ

نیمہ دے نوشتہ کار: نجیب محفوظ مٹ و بدل: عطیہ بلوچ دی بلوچستان پوسٹ ای تینا باوہ نا راستیکو دُو ءِ سوگوْ توریسٹ اوڑتون اوار ہناٹہ۔ کنا تیوہ...

جہانی ادارہ جانجوڑی کرونا نا پوسکنا ويرينٹ نا بارو ئٹ خبردار کرینے

جہانی ادارہ جانجوڑی نا سرکماش ٹيڈ روس ايدانم نا پاننگ ءِ کہ دا خيال راست اف کہ اوميکرون ويرينٹ بے نسخان ءِ، دا غٹ...