بلوچ آرٹسٹ، صحافی و اینکر پرسن شاہینہ شاہین ئے کسفنگ و اودے کسیفوکا تا دزگیر کپرنگ نا بر خلاف بلوچستان نا صنعتی شار حب اٹ خواننداغاتا کنڈان احتجاجی ریلی و برانز اس اڈ تننگا ۔

ریلی ٹی ساڑی مخلوق آر سی ڈی شاہراہ آن پیری کریسہ لسبیلہ پریس کلب نا مون آ برانز کرے ۔

برانز کروک آک پلے کارڈ و بینر ہرفیسر۔ ہرافتے آ شاہینہ شاہین ءِ انصاف تننگ نا بابت نوشتہ کروک اس۔

دا وخت آ خوانندہ راہشونک تران کریسہ پاریر کہ شاہینہ شاہین نا خوْن چاگرد ئٹ زالبول ءِ سگنگ نا خوْن ءِ۔

اوفتا پاننگ ئس کہ اسہ سوچ خلوک منصوبہ ئسے نا ردئٹ بلوچ زالبول ءِ شعور و خواننگ نا در آن مر تخنگ کہ دا خونک مننگ ءُ۔

تران کروکا تا ردئٹ کہ تدوکا منہ تو آن مکران اٹ دا مسٹمیکو ویل اے ہرا بلوچ راج اکہ سگنگ مفروکو کاریم ئسے۔

دا وخت آ برانز کروک آک پاریر کے شاہینہ شاہین نا کسفنگ اسے روشن ءُ دماغ ئسے نا خون و بلوچستان نا علم انا خون ءِ۔

خونندا غاتا پاننگ ئس کہ بلوچستان ٹی دا وخت آ خونندا غاک بھاز سختی تا گواچی ءُ۔

بلوچستان نا صنعتی شار اٹ شاہینہ شاہین نا خون نا بر خلاف برانز اٹ خوانندہ تون آوار بھلو مخلوق ئس ساڑی مس۔

شاہینہ شاہین بلوچ نا کسفنگ و اونا خونی ئے دزگیر کپرنگ نا بر خلاف اینو کراچی ٹی برانز مرو و اندن تربت ئٹ شہید فدا چوک آ دا بابت برانز برجا ءِ۔

یاتی مرے کہ اقوام متحدہ و کمشنر برائے بندغی حق آک کولویلے ہم شاہینہ شاہین نا خون ئے تینا اسے پریس کانفرنس ئسے ٹی بیم بش کروک پاریسس۔

چاگڑد انت ئسے؟

نوشت: ارشد نذیر | مٹ: سدرہ اقبال بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

لس وڑ ئٹ تیوہ بندغ آتا مُچی چاگڑد پاننگک ولے کس ئس دا سوج نا ہرفنگ ءِ بناء کے کہ بندغ انت ئسے ولدا بندغ و چاگڑد ہرتوم آتا وجود آ سوج بش مننگ بناء مریک و ہڑتوم آک سرگڑدان مریسہ کارہ۔ بندغ بیرہ سِل و سو ئنا ٹکر اس تو اف۔ دا اسہ اندونو شعور و نطق تخوک ساہدار اسے ہرا بیرہ اسہ وجود اسے نا پن اف بلکن دا وجود نا سلامتی کن درکار تیوہ مادی، جغرافیائی و ماحولیاتی بست و بند اسے نا پن ہم ارے۔

دا سفت نا رد ئٹ اسہ بندغ ئس ہمو وخت اسکان بندغ پاننگپک ہراتم اسکان اودے تینا سلامتی کن تیوہ غا “گچین و جوان انگا ایب کیب” دوئی مفک۔ گچین و جوان انگا ایب کیب انت مریک۔ انتیکن فطرت ننے تینا زند ءِ کننگ کے اسہ جوانو ایب کیب (ماحول) ئس تِتنے، داڑکین بندغ تینٹ نت و دو خلکنے۔ اندا سوب آن دا ودکی سفت جوڑ مسونو۔

ٹولی و اشتماع تینا سادہ انگا دروشم آن سرگڑدان کروک ءُ دروشم ئسے نا پارہ غا پند کریسہ کرینو اندا سوب آن دا جوان و گچین و تقابلی پنہ غاک ہم مریسہ ہنار۔ بندغ آتا تیوہ ٹولی و اشتماع نا دیمروی بشخ آتیان گدرینگنگ نا عمل نا نیام ئٹ و چاگڑد نا ساڑی آ دروشم اسکان پند نا بشخ آتے ایسر کریسہ دا ہڑتوم آ اصطلاحات آک گچین و خاص و “سیاسی” اصطلاحات جوڑ مسر۔

چاگڑد نا سفت داڑے ایسر مفک۔ پوسکنا چاگڑد انسان نا مادی و شعوری دیمروی نا نیام دے پہ دے سرگڑدان کروک آ حالیت آتے ودی کرینے ہرا متکنا چاگرد آتیٹی داخس سرگڑدان کروک متنو۔ دا گچین و جوان انگا ایب کیب نا بندغ نا تنیا غا زند نا ہم گڑاس معنہ مریرہ و تیوہ چاگڑد نا اشتماعی زند ئٹ ہم دا “گچین” و “جوان” تینا معنہ تخرہ۔

اولی ہیت ءِ پوسکنا بندغ نا سفت آن بناء کیرہ۔ پوسکنا دور ئنا بندغ اسہ اندنو بندغ اسے ہرا ساڑی آ دور نا تیوہ غا گچین آ ماحول و انسانی علم و معلومداری و سائنس داٹی ہرا جوانی تے ودی کرینے، اودے تینا ماحول نا خیال ءِ کریسہ، اوڑکن جدوجہد کروکا عامل ءِ ولے ہراتم اودے “جوان” و “گچین” انگا ماحول دوئی مفک، گڑا او تینا حالیت، ایب کیب آتا جانچ ہرفک و تینا دا سوج نا ورندی پٹنگ نا کوشست ءِ کیک کہ آخر او ہرا عوامل آکو ہرا اونا دا ایب کیب نا دوئی کننگ نا کسر ئٹ ہڑاند جوڑ مریرہ۔

تینا دا سوج نا ورندی ٹی او چاگڑد نا جتا ٹولی، یکا غا کچ آ دا نیمہ غا کوشست کروکا بندغ تا کوشست آتے و داڑ اسکان ریاستی ادارہ غاتا کڑدار نا جانچ ءِ ہلیک گڑا او فریشان مریک و اودے ہر اسٹ تینا کسر نا ہڑاند لکگ۔ اودے دا درک مریک کہ دا تیوہ ایب کیب بندغ نا ودی کروک ءِ ولے داٹی تینکے اسہ گنجائش ئس خنپک بلکن اودے درک مریک کہ بندغ آتے ٹی منٹس اوڑے کوزہ گیر ءُ و بیرہ ہمو اندا آسراتی تا دوئی کننگ ءِ تینا زیات حق سرپد مریرہ و او دا ایب کیب آ اونا حق ءِ مننگ کن تیار افس۔

اندن کہ دا شعور اونا تیٹی ودی مریک، گڑا داتم بندغ اسہ بندغ ئس مفک بلکن اِرٹ مریک، یعنی اسٹ ہمو بندغ ءِ ہرا لس وڑ ئٹ عملی آ زند ئٹ تینا مادی خواست، جوان و گچین انگا ایب کیب کن نت دُو خلنگ ئٹ پیری کننگ آ مریک و ارٹمی اونا تیٹی نا خیالی و بندغ ئس مریک ہرا اونا تیٹی مننگ آن بیدس ہم پیشن بننگ نا آجوئی تیان دو ارفوک مریک۔ او آجو مننگ آن بیدس اسہ دڑد و بیوسی ئسے نا گواچی مریک۔

دا بشخ آتیا بندغ نا اسہ کچ آ تینے آن ہم اسہ سرگڑدانی ئس بناء مریک گڑا ایلو کچ آ تینا چاگڑد، تینا ریاست و ریاستی مشینری تون اوار ہم اسہ جنگ ئس برجاء سلیک، یعنی پیشن نا مادی بندغ ہرادے اخس مادی ایب کیب رسینگک، اوٹی زند ءِ گدریفنگ کن بضد مریک، اندن اونا تہہ نا بندغ ہمو جوان یا گچین ہرا اوفتیکین “مثالی” ایب کیب ئس مریک، ءِ پٹنگ کن یا ولدا دا وڑ نا اسہ پین پوسکنو ایب کیب اس تراشنگ کن نت دو خلنگ ئٹ مریک۔

دا وڑ گواچنی مادی بندغ و اونا تہٹی ساڑی مروکا تصوراتی و خیالی بندغ نا نیام پد مہ پد جنگ ئس سلیک۔ تصوراتی بندغ نا جتا قسم آک مننگ کیرہ، اسہ قسم ئس سادہ انگا بندغ تا مننگ کیک ہرا تینا تصورات آتے ٹی بندغ، چاگڑد، ریاست و ریاستی مشینری نا وڑ ءُ و ہراڑے ارے، نا بنماس آ امنائی کیرا و بیرہ تینا تیوہ غا لائخی تے داٹی بیرہ اوار مننگ کن کیرہ۔ لس وڑ ئٹ بندغ نا دا ٹولی مڈل کلاس نا بندغ آتیا تالان مریک۔

ایلو وڑ عملی و فکری کچ آ است خواہی کروکا بندغ آتا ءِ دنکہ دا بندغ آتے ہم جتا قسم آتیٹی ونڈ کننگک ولے داڑے نن اسہ ایسر مروک و گرد لیک اسیٹی تینا پام ءِ بندغ نا بھلا مچی ٹی بیرہ تینے چائنگ و تینا معلومداری نا پٹ و پول اٹ مروک بندغ آتیا تخینہ۔ دنو بندغ آک دا بشخ آتیا تینے چائنگ نا عمل آن گدرینگ بناء مریرہ۔ اوفتے دا معلومداری دوئی مننگ بناء مریک کہ بندغ گواچن ٹی انت ئسے و انتس اف۔ ہراڑ اسکان “انت ئسے” نا سوج ءِ گڑا او تینا سرشت ٹی “انت افس” آن بھاز زیات ایسر مروک ءِ۔

“انسان انت ئسے” وڑنگا سوج آتا ورندی تیکن او بیرہ ساڑی و موجدات آتا بابت سلیک۔ دانا جاگہ غا “انت ئس اف” نا بابت اوڑتون بھاز شابیت امکانات آتا جہانک مریرہ انتیکہ اندا “انت ئس اف” ٹی اونا خیالی و تصوراتی بندغ نا جہانک ڈھکوک مریرہ۔ اونا دا جہان تا شابیتی نا دو تیا اروک ہم اونا علم، آزموندہ و مشاہدہ غاتیا مریک۔ اخس اونا آزموندہ و مشاہدہ غاک شابیت مریرہ انداخس اونا خیالی و تصوراتی جہان شابیت مرو۔

اندا “انت ئس اف”؟ سوج تون مون تروکا بندغ گواچن ٹی تصوراتی و خیالی بندغ ئس مریک۔ داڑے دا پاننگ المی ءِ کہ دُننگا بندغ تا دا قسم نا شخصیت سازی نا اصل سوب آک اندا چاگڑد و تینٹ اونا ایب کیب مریک ہرا اودے ردعمل نا وڑ ئٹ فکری عمل نا پارہ غا پام آ ہتیک۔ دا بابت تیوہ غا فکری عمل مادہ نا عمل و دانا ردعمل نا گمان تا جہان ئس مریک۔ دننگا بندغ آک چاگڑد ٹی سلیسہ ہم تینا چاہنداری و تینا معلومداری نا پٹنگ ئٹ مریرہ۔

دا بابت جتا چاگڑد دیمروی نا جتا مون تروک آ بندغ نا مدارج آ مریرہ۔ تیوہ چاگڑد آتا دیمروی اسہ وڑ مفک۔

بلوچستان نا ضلع خضدار ئٹ شون ادبی دیوان خضدار شاخ نا کنڈان اسے مشاعرہ نا دیوان ئس اڈ تننگا ہرانا بناء تلاوت کلام پاک آن مس۔

دا دیوان نا خاص انگا مہمان حبیب الرحمٰن بلوچ ئسک و دیوان نا کماشی ءِ شاعر محمد انور بلسُم کرے۔

دا دیوان ٹی مشاعرہ تو اوار خضدار نا ورناک افسانہ بھی نوشتہ کریسُر۔ مشاعرہ ٹی شعر پاروکا ورنا تا پنک ارسلان بلوچ، زکریا بلوچ، انور بلسم ئسر و افسانہ پاروکا ورنا تا پنک عمران بلوچ و حبیب اللہ بلوچ ئسر۔

دا پروگرام ٹی ساڑی مروکا ورنا تا پنک نعمان بلوچ، عبدالسلام بلوچ، نعیم بلوچ، حفیظ بلوچ، ارسلان زہری، یاسر بلوچ ایلو ادب دوست و خوانندہ آک ئسر۔

دیوان نا خاص انگا مہمان تران کرسہ پارے کہ خضدار ٹی شعور یافتہ غا ورناک شون ادبی دیوان نا پنے بنسا تینکہ اسہ شونس خنسا برور تینا لمئی دوی کن خذمت کننگ نا زمواری تے ہفور، دا اسہ اُست پُدینی ئسے کہ خضدار نا پڑا شون ادبی دیوان تینا بیرکے جھک کرینے او بلوچ قومے دانا سیخا ٹی سلینگ کن کلہو کننگے۔

بصیر دیدگ نا ہائیکو تا کتاب “نوان“ عمران فریق نا تنقیدی نوشت آتا کتاب ”تر ئنا مد ئٹی ادب“ ام چھاپ و شینک مسر۔

براہوئی ادب نا پوسکنا دروشم ئتون دیمروی نا پارہ غا برجاء۔ تیوی بلوچستان ئٹ ادبی تنظیم تا پڑ آن براہوئی نا دیمروی کن کاریم تا ردئٹ مجلس و ایلو پروگرامک مننگو اندن دا ردئٹ کتاب آتا شینکاری ہم مننگ ءِ

بلوچستان نا ضلع نوشکی آن تدوکا دے تیٹ جتا ادبی تنظیم تا پارہ غان مسہ کتاب شینک کننگار۔ ہرافتا سرحال آک جتا ءُ۔

اوتان کلچر اکیڈمی نا پارہ غان براہوئی بولی و ادب نا پنی آ نوشتہ کار، شاعرہ ڈاکٹر عنبرین مینگل نا اولیکو ناول “چراغ نا روشنائی“ چھاپ و شینک مس۔

دا ناول نا بارہ ٹی اوتان کلچر اکیڈمی نا غمخوار حیات نوشتہ کیک کہ دا ناول زالبول نا تعلیم ٹی دیمروی نا بھرم ءِ ایشان ترسہ دا درشانی ءِ کیک کہ اگہ زالبول اس خوانک تو اخہ در تینا راج، تینا خاہوت وایلو زالبول تا کمکاری ءِ کننگ کیک۔

او مُستی پائک کہ ہندا ڈول نوشتہ کار تینا لکھوکا دا کسہ ٹی دا ایشان تسونے کہ زالبول ئسے تعلیم دوئی کننگ کہ بازا ویل آتون مون تروئی تمک، خاص کر اسہ مسڑ ئس تینا اُراغن مُر وختس تعلیم دوئی کننگ کہ کائک تو اودے اخہ در ویل آتیتون مون تروئی مریک۔ ولے کس اگہ ہمت کے تو تینا مزل آ الم سرمریک۔

غمخوار حیات پائک کہ دا گچین آ ناول ٹی زند ئنا بازا پہلو تا درشانی ءِ کننگانے۔ ہرا اسہ شیر زالو خواری کش ءُ نیاڑی ئسے نا باز چس کروک ءُ کسہ ئسے۔ ای کسہ نا خلاصہ اے داڑے دا خاطر بیان کپرہ کہ ولدا اونا چس کائک لہذا دا ناول نا غٹ ندارہ تے اسکان سرمننگ کہ نمے دادے اول تا ایسری خوانوئی تمک۔

یاتی مرے ڈاکٹر عنبرین براہوئی بولی و ادب نا اسے پنی ءُ نوشتہ کار و شاعرہ ئسے۔ داڑان بیدس گودی عنبرین مینگل اردو ٹی ام بھاز جاگہ نوشتہ کننگ ءِ۔ دا وختسکان ڈاکٹر عنبرین مینگل نا کئی کتاب چھاپ و شینک مسونو دنکہ پہاڑی عقاب، چاندی کی ٹہنی، صہب نا مزل مر اف، پرک آتا بال، چراغ نا روشنائی و اندن پہاڑی عقاب نا براہوئی مٹ ءِ عتیق آسکوہ بلوچ مَشی آ بانز پن ئٹ کرینے۔

اندن شیوان ادبی کاروان بلوچستان نا پارہ براہوئی بولی نا ورنا غا شاعرہ بصیر دیدگ نا ہائیکو تا کتاب “نوان“ ام چھاپ و شینک مس۔

شیوان ادبی کاروان بلوچستان نا پارہ براہوئی بولی نا پنی آ شاعر و افسانہ نگار عمران فریق نا تنقیدی نوشت آتا کتاب “ ترئنا مدئٹی ادب“ نا پنٹ چھاپ و شینک مس ۔

یاتی مرے داڑان مست خواجہ عمران فریق نا کئی کتاب چھاپ و شینک مسونو۔ اندن اونا افسانہ غاتا کتاب “اینو ام خدا خوش ءِ“ اکادمی ادبیات آف پاکستان نا پارہ غان صوبائی ایوارڈ ام رسینگا۔

بلوچستان نا علاقہ کوئٹہ پشتون آباد و خاران ٹی زالبول تو اوار مُسہ بندغ مرگ ئنا گواچی مسر۔

رسینگوک حوال تا رد ئٹ صوبائی دارالحکومت کوئٹہ نا علاقہ پشتون آباد بند مٹھا سڑک آن نیاڑی ئسے نا جون خننگا۔

ایدھی آن رسینگوک حوال تا رد ئٹ تدوکا دے کوئٹہ نا علاقہ پشتون آباد بند مٹھا سڑک نا خڑک قبرستان آن اسہ نیاڑی ئسے نا جون خننگانے، جون المی کارروائی کن ہسپتال سر کننگانے، پین سر و سوج بند و بستی کوالخواہ کننگ ءُ۔

پین احوال ئسے نا رد ئٹ خاران ئٹ نا درست بندغ تا سُم کاری آن بابو نیک محمد و اونا ایلم کذیت کریر۔

گیشتر حوال تا رد ئٹ خاران ٹی نا درست بندغ اس سُم کاری کریسہ بابو نیک محمد و اونا ایلم حاجی فیض الله ءِ کسفیر۔مستی سر و سوج برجاہ ءِ۔

دانا پٹ و پول ءِ براہوئی بولی نا پنی آ شاعر و ادیب حمید عزیز آبادی کرینے

براہوئی بلوچی بولی نا لوز میرات بلوچی اکیڈمی نا پارہ غان چھاپ و شینک مننگے۔ دا کتاب نا پٹ و پولی ءِ براہوئی بولی نا پنی آ شاعر و ادیب حمید عزیز آبادی کرینے۔

دا پٹ و پولی کتاب ٹی ود کم مُسہ ہزار اندنو لوز ساڑی ءُ ہرا بلوچی و براہوئی بولی ٹی اسے وڑ پاننگرہ۔

بلوچی اکیڈمی نا جنرل سیکرٹری نا پننگ ءِ کہ حمید عزیز آبادی بلوچ راج نا اِرا بھلو بولی بلوچی و براہوئی نا ہمو لوز آتے پٹ و پول کرسٹ اسے جاہ کرینے ہرافتا توار و معنی اسے وڑ ءِ۔ بلوچی اکیڈمی دا کتاب ءِ لوز گنج نا دروشم اٹ چھاپ شینک کیک۔

یاتی مرے دا کتاب نا پٹ و پول کروک حمید عزیز آبادی براہوئی بولی نا اسے پنی شاعر ئس چائنگ مریک۔ داڑان مست حمید عزیز آبادی نا پنچ کتاب چھاپ و شینک مسونو۔ ہرا دا وڑ ٹی ءُ؛ گل دستہ ءِ مستونگ، شپاد (شاعری)، اینو ننے دے دیگرے (شاعری)، بزغر نا مسڑ (مٹ و بدل ناول)، براہوئی بلوچی زبان ءِ کنا (پٹ و پول)۔

بلوچستان نا علاقہ خضدار و نوکنڈی ٹی مروکا ویل آتیٹ پنج بندغ ٹپی مسونو۔

بلوچستان ضلع خضدار ئٹ ضلعی متمم جنگلات اولیس اکبر توفنگ آن سم لگینگ نا سوب آن بھاز ٹپی مسونے۔

گیشتر حوال تا رد ئٹ خضدار جنگلات نا ضلعی آفیسر اولیں آکبر توفنگ ءِ صاف کریسہ سم لگینگ آن بھاز ٹپی مسونے، اودے سم نت ئٹی لگانے۔ خضدار ٹیچنگ اسپتال آ سرکننگ آن گُڈ او دمدستی وڑ ئٹ کراچی رادہ کننگانے۔

پین احوال ئسے نا رد ئٹ نوکنڈی سڑک نا ہند آ گاڑی نا ویل اٹی چار بندغ ٹپی مسونو۔

گیشتر حوال تا رد ئٹ کوئٹہ تفتان سڑک نا ہند آ گاڑی ویل ئنا گواچی مس ہراڑان ڈرائیور تون اوار چار بندغ ٹپی مسونو، ٹپی آک ہسپتال سرکننگار اندن ڈرائیور نا حالیت ءِ گڑتی ٹی پاننگ ءُ۔

حوال تا رد ئٹ گاڑی دالبندین آن تفتان آ ہننگ مسوسس۔

تربت اٹ زالبول صحافی شاہینہ بلوچ ءِ دیر کسیفے؟ چار دے آن گڈ ہم سما تمتو۔

یاتی مرے کہ پنچ ستمبر آ صحافی و چاگردی کارکن شاہینہ بلوچ ءِ تربت اٹ سم کاری کریر کسفیر۔

پولیس نا ردئٹ کہ شاہینہ ءِ ٹپی حالت اٹ محراب گچکی ہسپتال آ سر کرے۔ دا ویل آن گڈ کہوک شاہینہ نا اَرغ محراب گچکی گم ءِ۔ پولیس داسکان اودے پٹنگ اٹ بے سہب ءِ۔

یاتی مرے کہ شاہینہ بلوچ نا کسفنگ نا مقدمہ ءِ اونا ماما کہوک شاہینہ نا ارغ محراب گچکی نا برخلاف درج کرینے۔

پولیس نا ردئٹ کیس انا سر و سوج برجا ءِ، شاہینہ بلوچ نا پوسٹ مارٹم رپورٹ اسے اِرا دے اٹ رسینگ نا گمان ارے۔ اوکان گڈ کیس انا پٹ و پول اٹ زیات کمک رسینگو۔

رپورٹ نا ردئٹ شاہینہ بلوچ پنچ تو مست دوستی اٹ برام کریسس و دا اونا ارٹمیکو برام اس۔