پَجّار، دوداک و آزاتی
اولی بشخ
نوشت : مہر جان بلوچ | براہوئی مٹ : سعدیہ بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
آزاتی ہر بندغ یا راج ئنا بنیاتی حق ءِ ، اسہ ہم بندغ یا راج ئنا آزاتی اونا مڈی تون اوار اوار پجّار تون ہم تفوک ءِ ، اگہ اونا پجّار (شناخت) محکوم نا دروشم ئٹ ، یا غلام نا ءِ گڑا دا پجّار ءِ امر او تینا آقا تون بریبری نا بنیات آ ہترینگ کیک یا محکوم تینا زند ءِ امر ” مابت و عزت و وقار “ تون اوار بندغ نا یا راج ئنا دروشم ئٹ گدریفنگ کیک ؟ دا بنیاتی سوج آتیا روسو آن ہلیس اینو اسکان فلسفہ نا جہان ٹی وار وار ہیت و گپ ، جاچ و درشان برجا ءِ ، ھیگل نا فلسفیانہ ٹِک آتیٹ تو پجّار اسہ بنیاتی کڑدار ئس دوئی کروک ءِ ۔ دانا جتاء تشریح و تعبیر آکءِ ، جتا پدندارہ تیٹی کننگ ءُ ، سوشل سائنسز آن بیدس ، منطق ، تجزیاتی فلسفہ ، اندن ریاضی ٹی چاہنداری جتاء وڑ تیٹ سرحال تون گون مننگ ءِ ، فرائیڈین نفسیات ٹی پَجّار ریاضی نا حوالہ ٹی گچین پاش مسونے ۔ فلسفہ و اکیڈیمیاء ٹی شناخت نا پدندارہ ٹی بھاز زیات نوشت کننگ ءُ انتئے کہ ہر شعور تخوکا بندغ محکومیت و غلامی نا طوق ءِ کشیسہ نہ بیرہ تینکن ایلوتیکن ہم ” مابت ، عزت و وقار “ ءِ جُوانیءِ قدر ایتک و اندا مسہ لوز پجّار ءِ بنیات ایترہ ، پجّار (شناخت) نا دا سیالی اسہ پارہ غان نہ بلکن ہڑتمکا پارہ غان مریک ، انداکان شیفی بڑزی ، جتاء لڑک بناء مریرہ ، و فلسفیانہ ہیت و گپ نا بناء کننگک کہ دا جتاء لڑ تیٹ اخس در کمبوتی کریسہ اسہ “تینے” ( سیلف ) ءِ ارٹمی “ایلو” ( ادر ) تون وس ئنا کچ بریبری نا تلہ آ ہترینگے ۔
بنیاتی وڑ ئٹ چاہنداری نا تعلق بندغ یا راج ئنا تینا وجود آن ارٹمی ( ادر ) تون تفوک ءِ ، کہ ” او “ مطلب ارٹمی ( ادر ) و ” ای “ مطلب وجود ءِ ، اونا چاہنداری ءِ امر پک کننگ مریک ، مثل و مُری نا دا پہلو اندا پک ئنا سوب مریک ۔ اندا خاطر بیرہ بندغی آزاتی ( ایبسیلوٹ فریڈم ) نا گَت اسہ جاگہ غا ہم عملی وڑ ئٹ وجود تخپک ،روسو اَرا انسانی دیہاڑٹ فردی آجوئی نا غٹ آن بھلا وکیل مسونے ، ولے “معاہدہ عمرانی” ٹی روسو ہم ( سیلف / ادر ) ءِ اسٹ ایلوکن پابند جوڑ کیک ، سیلف و ادر نا دا تعلق نا لڑ بِنائی دے آن برجاء ءِ ولے ھیگل نا پارہ غا ” بنیاتی تضاد “ جہس آقا و غلام نا دروشم ئٹ ، جہس قوضہ کروکا راج و قوضہ مروکا راج آتا دروشم ئٹ ، یا گڑا جہس شیف ئنا تپہ یا بڑز ئنا تپہ آتا دروشم ئٹ ، یا جاگہ ئس بندغ و ریاست و ریاستی ادارہ آتا دروشم ٹی ساڑی مریک ، جاگہ ئس امنّا/صلہ ٹی مٹ مریسہ تینا چاہنداری ءِ غلام نا دروشم ، محکوم راج ئنا دروشم ، یا شیفی تپہ نا دروشم یا ریاستی ادارہ آتا تابع داری نا دروشم ئٹ مَنّنگِک ، ہراڑے ” مابت ، عزت و وقار “ نا سیالی برقرار سلپک ، یا گڑا مزاحمت نا کسر ءِ تینا کریسہ تاریخ ٹی آزاتی نا سفر آ روان مریسہ ” مابت ، عزت و وقار “ ءِ دوئی کیرہ ، اندا مزاحمت ” بنیاتی تضاد “ ( آقا و غلام نا تضاد ) ءِ ھیگل بنیات جوڑ کریسہ جدلیاتی وڑ ئٹ تاریخی نظر ئٹ ورندی تننگ نا سوگو کوشست ئس کیک ۔
ھیگل آ بھاز آ اعتراض آتون اوار اوار پجّار نا حوالہ ئٹ دا اعتراض یورپین و امریکن اکیڈیمیا نا پارہ غان ارفنگا کہ ھیگل سیلف و ادر نا “پجّار” نا بابت ئٹ آقا و غلام نا جدلیاتی نا رِد ئٹ بھاز نوشت کننگانے ہرا “پجّار” نا بابت آن ” افقی/ تالان پجّار “ نا زمرہ ٹی بریک ولے سیلف و ادارہ آتا تین پتینی اواری نا بابت آن ” پجّار “ آ نوشت کننگتنے ہرا اوفتا فلسفیانہ نظام ٹی بیگواہ ءِ دون آ پجّار ” عمودی/سیدھا پجّار “ نا زمرہ ٹی بریک ، کنا خیال اف دا اعتراض داخس سوگوءِ ، ھیگل ءِ بیرہ اونا اسہ کتاب ئسے آن سرپد مننگ مفک ، ھیگل جہان نا ہمو اسٹ انگا فلاسفر ءِ ، ارانا اسہ اسہ ہیتءِ ارفسہ اکیڈمیاء ٹی جدیدیت و مابعدجدیدیت ، ساختیات و پس ساختیات ، کالونیل و پوسٹ کالونیل ڈسکورس آتیٹی ٹی متھس ٹہیفنگانے ، و اوڑتون اوار داکان زیات دا زیاتی مس کہ اودے سیدھا اوڑان مون پہ سرپد مننگ نا بجائے ایلو فلاسفر آتا عکس ئٹ خننگ و سرپد مننگ ءُ ، دا سَوَب آن کہ ھیگل تینٹ کُلیت نا منّوگرءِ ، اونا نظامءِ فلسفہءِ سرپد مننگ کن اونا نظامءِ فلسفہ ءِ ہم کلیت ئٹ ہروئی تمّک ” فلاسفی آف راہٹ “ ٹی ھیگل دا افقی پجّار آ مُرغن جاچ گپ خلکنے ہراڑان مارکس لوکاچ نغدی گمان ءِ تینا کرینے ،
سارتر ہرا وجودیت ءِ بنیات منیسہ ” ادر “ ءِ دوزخ قرار ایتک ، ولے دا ادر آن بیدس ہچو پین چارہ اف، بندغ خیر بھلو ہیت ئسے چرک نا مارشت آن ہلیس چُک آتا چڑ چڑ اسکان ” ادر “ نا بکار مریک ، نہ تو چڑ چڑ و چرک نا توار نا مننگ و نہ مننگ معنہ تختوکہ ۔ ایہن تو دا ہیتاک لس ہُننگٹ بھاز سادہ ءُ ، ولے فلسفہ نا جہان ٹی زیات مشکل ودی مریک ، امر کہ کموڈیٹی ہُننگ ئٹ بھاز سادہ ءِ کہ اِرا ویلیوز ( یوز ویلیو / ایکسچینج ویلیو ) تخک ولے امر کہ کمیوڈیٹی مارکیٹ نا بشخ جوڑ مریک گڑا مارکس ئنا پاننگ آنبار ویدنی آ طاغت آتا اوار سواری بناء مریک ، داسا کموڈیٹی آن زیات کموڈیٹی نا گت و خیال افلاطونی گت و خیال ئنا دروشمءِ تینائی کیک ، ہراڑے گَت اصل و گِڑا نقل جوڑ مریک ، اندا وڑ “پجّار” نا حوالہ آن ہم مشکل آک ودی مریرہ ، کہ اونا حیثیت ” ادر آن بیدس “پجّار امر مننگ کیک و ادر تون اوار “پجّار” بریبر امر مریک “ ؟ “پجّار” نا سیم و حویل و لا محدودیت ، مصنوعی لا محدودیت ، راستی لا محدودیت ، دا غٹ عمل آتیٹ ویدنی طاغت آتا اوار سواری ، علمی اصطلاح تا اوار تمنگ و دا طاغت آتا ایسری ، لازمیت و حادثہ تا پدندارہ ٹی “پجّار”ءِ ہُننگ دا مشکل آک ھیگل کن ”فینومنالوجی آف اسپرٹ”سائنس آف لاجک” فلاسفی آف ہسٹری “ و فلاسفی آف رائٹ “ آ نغدی نقطہ ءِ نظر شاغنگ آن گمان نا کچ ایسر مننگ کیرہ ۔
برجاء
دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔