دُرستی راستی

گِرین بُک آئرش ریپبلکن آرمی نا شینک کروکا ہیل تننگ و دُرستی راستی کریفنگ نا کتابچہ ءِ، ہرا پوسکن آ کارکن آتیکن ہڈ تننگاسُس. داٹی کوزہ گیر برطانیہ نا فوج آ سرسُہبی دوئی کننگ کن فوجی مسخت، حکمت عملیک، وڑ و ڈول اوار ءُ. دا ہیل تروک آ کتاب 1950 آن “آئی آر اے” نا پوسکنا باسک آتیکن اسہ ہیل تننگ نا و تنظیم تون دُرستی راستی مننگ کن اسہ دستاویز ئسے نا کڑدار ءِ ایسری تسونے. دا کتاب نا ہیل تروکا کتابچہ نا شینک کاری و بشخ و بانٹ ڈھکوک وڑ اٹ مسکہ. دادے نادُرست ءُ ہند ئسے آ چھاپ کریسہ باسک آتیا بشخنگاکہ. رازداری نا سَوب آن دا کتاب نا بیرہ اِرا ایڈیشن مخلوق نا مُونا بسر. اولیکو وار دانا شینک کاری 1956 ئٹی مس و ارٹمیکو وار 1977 ئٹی. 2005 ئٹی آئی آر اے نا پارہ غان جنگ بندی آن گڈ دا ہیت نا ہچو سَند اس رسینگپک کہ دانا اسیکہ وا شینک کاری مسونے. واہم دا ہیت نا حوال ارے کہ آئی آر اے نا منہ نادُرست ءُ باغی گَل آک دانہ اسیکہ وا شینک کاری نا کوشست کرینو. “گرین بک” اسہ زندہ ءُ دستاویز ئسے ہرا وخت و حالیت آتیتون مَٹ مریسہ و داٹی ودّکی مریسہ کرینے.

دا کتاب نہ بیرہ آئریش ریپبلکن آرمی نا باسک آتیکن اسہ گچینو ہیل تننگ نا کتاب اس مسونے، بلکن جہان نا ہر قوم ہرا اسہ طاغت تخوکو کوزہ گیر ئسے نا مونا مزاحمت کننگ ءِ، دا ہیل تروکا کتابچہ آن بھاز گڑا ہیل کننگ کیک. دا کتاب ٹی خاص وڑ اٹ رازداری، مسخت نا بابت پام مننگ نا پَکار، گواچنی دُژمن نا چاہنگ، شاری گوریلا حکمت عملی، دزگیری و تشدد نا وختا ورندی ٹی امر کننگ و ایلو اہم آ سرحال آتا بابت پاننگانے.

دا کتابچہ ٹی پاروکا بھاز آ ہیتاک و ہیل تروکا سرحال آک بلوچ قومی تحریک نا حالیت آ تالان مروک خننگرہ. دُنکہ رازداری نا ساڑی نہ مننگ بلوچ سیاسی باسک آتے دُژمن نا آسان آ نشانہ کرے و دُنکہ مِزل و مسخت نا پاش وڑ اٹ دَرک نہ مننگ و تحریک نا بابت رومانوی و مہم جوئیانہ خیال آتا وَدش کننگ مایوسی و تحریک آن دُو خلاسی و سلاء بِٹنگ کُون انگا گڑاتے ودی کرے، ظاہر کیرہ کہ دا اندنو ناجوڑی ءُ کم ءُ وَد ہر تحریک ٹی مسونو ولے منٹس دافتے توننگ نا بست و بند ءِ ہم کرینو. اندا سَوب آن آئریش ریپبلکن آرمی نا دا ہیل تروکا کتاب “گرین بک” ءِ بیدس مُوکّل آن مَٹ و شینک کننگ نا کوشست کننگٹ.

چُپی

تیوی آن اہم آ گڑا رَکنگ ءِ، دانا مطلب نم اُرے. ہچبر لَس آ ہند آتیا مخلوق نا نیامٹ ہیت کپبو. ہچبر تینا خاہوت، تینا سنگت آتا، تینا مابت کروکا مسڑ سنگت و کاریم نا وختا ہمراہ تا مُونا دا نشان تفبو کہ نا تعلقداری آئریش ریبلکن آرمی تون ءِ. ہچبر فوجی معملہ غاتیا تینا خیال آتے مُونا ہتپبو. آسان آ لَوز آتیٹ سرپند مبو گڑا ہچو بندغ ئسے ہچس پاپبو.

ہچبر عوامی ریلی تیٹ، برانز و مُچی تیٹ خننگپبو. ہچبر ہم عوامی ہند آتیا آئریش ریپبلکن آرمی نا ایلو باسک آتیتون اوڑدئی کپبو. ایلو درستی ریپبلکن باسک آتا اُرا تیا ہر وخت ہنپبو. نما اولیکو فرض ڈھکوک مننگ ءِ، نئے بیرہ دُژمن فوج آن بلکن خلقت آن ہم.

اسہ پین اہم ءُ ہیت اس ہرانا دَرک تیوی آ باسک آتے مروئی ءِ و جُوانی اٹ سرپند مروئی تمو کہ شراب کُننگ اخہ در خطرناک ءُ گڑاس ءِ، خاص وڑ اٹ تینا وس و کچ آن زیات شراب کنیسہ تینا سُد اٹ نہ مننگ. تدوکا وخت اٹ دُژمن فوج و اونا مخبر آک دانا پبّی فائدہ دوئی کریر و اوفک بھاز بھلو کچ ئسے ٹی نشہ ٹی ڈُب باسک آتیان ہیت ہیت اٹ معلومداری دوئی کریسہ مسونو. تیوی آ باسک آتے معلومدار کننگک کہ نشہ نا حالیت اٹ عوامی ہند آتیا ہیت کننگ، تیوی آ خطرہ آتیٹ بھلا خطرہ ءِ، ہراڑتون اسہ تنظیم اس مُون پہ مُون مننگ کیک. خاص وڑ اٹ اسہ سلاء بند گَل ئسے ٹی دانا مطلب وَت کشی نا وڑ ءِ.

باسک آتیکن اولیکو درس

اولیکو دے آن اسہ کارکن اس دا ہیل کیک کہ آئریش ریپبلکن آرمی، آئریش قوم نا قانودی وڑ اٹ جائز نمائندہ ءِ و اخلاقی وڑ اٹ اودے دا حق دوئی ءِ کہ او کوزہ گیر فوج و اونا کمکار کارندہ غاتا خلاف مزاحمت کے. تیوی آ باسک آک سرپند مریرہ و اوفتے سرپند مروئی ءِ کہ دُژمن نا خلاف مزاحمت کننگ و آئریش قوم نا قانودی حکومت “آئریش ریپبلکن آرمی” نا پڑو تا پوروی آ اوفک اسُل اخلاقی وڑ اٹ حق ئٹی ءُ. آئریش ریپبلکن آرمی قوم نا قانودی وڑ اٹ نمائیندہ و فوج ءِ، ہرادے طاغت تخوکا دُژمن نا سوب آن نہ خوائسہ ہم تینے ڈھکوئی تمانے.

آئی آر اے، تیوی آ باسک آتیان قوم نا قانودی نمائیندہ نا دروشم اٹ بیدس ہڑز آن پورہ وفاداری خوائک. دانا تالانی نما زند ئنا ہر بشخ آ مریک. داڑان گُڈ نما ہچو ذاتی خاہوتی زند اس سلیپک و نئے سنگت اس. تیوی آ باسک آتے داہم جُوانی اٹ سرپند مروئی تمو کہ تحریک نا نیامٹ دزگیر مننگ و زندان آتیٹ بھلو وخت ئسے اسکان بندی مننگ اسہ گواچن ئسے، دا اسہ اندنو زمخ ئسے ہرا ہر باسک نا کاٹم آ ہمیش ٹنگوک مریک.

تدوکا وخت اٹ دا خننگانے کہ بھاز آ بندغاک رومانیت نا گواچی مریسہ آئی آر اے نا بشخ مریرہ و بیرہ ایڈونچرزم نا شکار مریسہ تنظیم ٹی بریرہ. ولے ہراتم اوفک ہلنگرہ، اوفتیا سختو حالیت اس بریک یا جیل و زندان تیٹ بندی کننگرہ گڑا دوارہ تنظیم تون اوفتا وفاداریک پد تمرہ. اوفتے بھاز اُرے آ دا گڑا نا دَرک لگک کہ گواچنی اوفتے باسک مننگ اٹ ہچو اُست خواہی اس اَف. دُن انگا بندغاک ایلو باسک، تینا خاہوت و ایب کیب نا بندغ آتیٹ مایوسی تالان کننگ نا سوب مریرہ. اسہ پین الّمی ءُ ہیت اس ہرانا دَرک تیوی آ باسک آتے تنظیم تون اوار مننگ آن مُست مرے کہ انت او تینے آن بھلا افسر نا پَڑو (حکم) تا ایسری نا لائخی تخک؟ تیوی آ باسک آتے تینے آن بھلا افسر آتا پَڑو تے ایسری تروئی تمک، چاہے اوفک ہمو پَڑو تے دوست تخر یا نئے.

تیوی آ پوسکن آ باسک آتے آئی آر اے ٹی اوار مننگ نا فیصلہ ءِ ارفنگ آن مُست دا ہیت نا بابت جُوان ٹَک خلوئی و سرپند مروئی ءِ کہ او آرمی نا بشخ اس انت اکن مننگ خوائک؟ اوفتے جذباتیت، گوڑیفوکو کاریم اس کننگ نا شونق، سوچ و مہم جوہیت نا سَوب آن تحریک نا بشخ مروئی اَف. نمے تیوی آن مُست جُوانو وڑ اسیٹ تینا کاریم و اوڑتون تفوکا خطرہ غاتے سرپند مروئی ءِ و دا اسُل بھاز الّمی ءِ کہ نم داسی آن سرپند مبو کہ نمے تحریک ٹی ہچو رومانس اس رسینگپرو. اسہ پوسکنو باسک ئسے تینا سیاسی کاریم تا بابت ہم سرپند مروئی و تینا مِلی ٹی دا ہیت ءِ شاغسہ تینا جائزہ ءِ ہلوئی ءِ کہ آئی آر اے اسہ آزات ریاست اسیکن جنگ کننگ ءِ.

تیوی آ باسک آتیان دا اُمیت کننگک کہ اوفک اسہ طاغت تخوکو فوج ئسے نا مونا تینا قوم نا آزاتی کن جنگ کننگو. توفک و تراک آک دا جنگ ئنا بشخ ءُ. بناء توفک آن مریک، ہراتم باسک آتے سلاء بند تربیت تننگک، گڑا اوفتے دا ہیت ءِ جُوان سرپند مروئی ءِ کہ توفک آک خطرناک مریرہ و توفک نا مسخت بندغ نا ساہ ءِ ہلنگ مریک، ایلو لَوز آتیٹ گڑا کسیفنگ پاننگک و آئی آر اے نا تیوی آ باسک آتے کس ئسے کسیفنگ ہیل تننگک. دا اسہ چنکو ہیتس اَف کہ نم بیدس سَوب آن توفک ارفبو و ہنبو منہ بندغ ءِ کسیفسہ ببو. آئریش ریپبلکن آرمی ترند آ سَوب آتیا ہڈ تروک ءِ، و اندا ترند آ سَوب ننے اسٹ ایلوڑتون اوار کریسہ اسہ طاغت اس جوڑ کیک، اندا خاطر اسہ پوسکن آ باسک ہم اندا ترند آ سَوب آتا خواجہ مریسہ تنظیم نا بشخ اس مرے. ہمو سَوب آک، ہرافک انداخہ حق ئٹی ءُ و ترند ءُ کہ اوفک نمے ٹی انداخہ حوصلہ ودی کیرہ کہ نم بیدس لپڑزہ مننگ آن و بیدس پشیوانی آن بندغ ئسے نا ساہ ءِ ہلنگ کیر ءِ.

داڑتون اوار ہمو تیوی آ بندغاک ہرا تنظیم نا بشخ مننگ خوارہ، اوفتے دا ہیت ءِ جُوان پبّی وڑ اٹ مِلی ٹی ہندی کروئی تمو کہ ہراتم او کس ئسے نا زند ئنا ایسری کن کائک، گڑا اونا ہم زند ئنا ایسری مننگ کیک. ہراتم نم پولیس یا فوج آ سُم کاری کیرے گڑا نمے دا ہیت نا دَرک مرے کہ او ہم نمے آ سُم کاری کرور. اسہ ڈھکوک وڑ اٹ کاریم کروکو گَل ئسے ٹی زند بھاز سخت، خواری کش و زالم مریک. گڑا تحریک نا بشخ اس مننگ آن مُست دا تیوی آ گڑا تا زی آ خوڑتی اٹ پام کریسہ دافتے امنّا کننگ آن گڈ بشخ اس مننگہ.

دا اسہ منوکو گواچن ئسے کہ آئریش اسہ ہزار سال آ زیات وخت ئسے آن اسہ قوم ئسے نا صفت آتے تخک و دا گواچنی آ ہیت ءِ جہانی پِڑ آ مننگک. پروفیسر ایڈمنڈ کرٹس پائک کہ: “ایپلس نا جہندمی پارہ غا آئریش اسٹ آ قوم ئس ہرا تینا ہیت آتیٹ باقاعدہ ادب ءِ کاریم ئٹی ایسرہ.” او مُستی پائک کہ اودے پاننگاسُس کہ امر “ڈینز” ءِ دا مخلوق نریفے کشا “ہرافتا تہذیب تیوی آ یورپ ٹی گروشک تروکا استار نا ڈول ءِ.” 1169 آن مُست “نارمن” جُلہو تا ہرا ہشت سد سال آتیا تالان بے رحم و ایسر نہ مروکا جنگ نا بناء ءِ کرے و ہرا اینو اسکان برجاء ءِ.

دا ہشت سد سالہ بے دادی نا مسخت ننا معاشی استحصال ءِ، ہراٹی ننا شش ضلع سیدہ برطانیہ نا کوزہ ٹی مُتکنا وڑ نا کالونی نا ڈول آ تخنگانو و ہراڑاسکان جہندمی کنڈ ئنا آئرلینڈ نا تعلقداری ءِ گڑا اوفک برجاء وڑ اٹ لندن نا چاگڑدی، ربیدگی و معاشی زوراکی تا گواچی ءُ. ہراڑے آئرش وسائل آتے انگلینڈ آ خرچ کننگک ہرانا سَوب آن ہزار آ آئریش مار و مَسن تے بے وس مریسہ روزگار کن انگلینڈ آ ہنپسہ اوفتا نوکری کروئی تمک، ہرافک اوفتا وسائل تے لُٹ و پُل کریسہ ایڑے خڑچ کریر.

لس وڑ اٹ دا لُٹ و پُل کن ہر جاغہ لَوز “افریقنائزیشن” کاریم ئٹی اتنگک. 1921 آن گڈ ہلیس دا وخت اسکان ننا ہر گڑا ءِ غیر آئریش بندغاک تینا دُوتیٹ ہلکنو.

آئریش ریپبلکن آرمی نا ہڈ تننگ (1916) آن ہلیس دا وخت اسکان ننا دروشم دا سامراج طاغت آتا مونا اسہ برجاء ءُ مزاحمت و خرینو جنگ ئسے نا مسونے. نن ہمیش پوسکنا انقلابی خیال و پوسکنا گوریلا جنگی حکمت عملی ءُ وڑ و ڈول نا دوئی کننگ نا کوشست آتیٹ مسونن. ننا سنگِ میل، جنگ آ کٹوکا شرف، ندر مننگ نا مُرغنا لَڑ، جیل و زندان، بِین ہڑتال، شہادت آتیان، واہم دژمن آ دَک خلنگ، خاص وڑ اٹ برطانوی سامراج نا اُست آ جُلہو کننگ کُونا گڑاتا سَوب آن تیوی آ جہان نا آزاتی دوست آ مخلوق ننے منّک و ننا صفت ءِ کیرہ.

یات مرے، آئریش ریپبلکن آرمی نا اخلاقی سَوب و جنگ کننگ نا حق شیفکو نوشتہ کروکا شڑط آتیا ہڈ تروک ءِ:
1. پیشن نا بے دادی تا خلاف مزاحمت نا حق.
2. ظلم و زوراکی نا خلاف بغاوت نا حق.
3. سَن 1916 نا جائز آئریش حکومت نا میرات نا حق.

(برجا ءِ…)
………………………..
[“یاتی: دا کتاب ءِ اُردہ بولی ٹی “نودبندگ بلوچ” مَٹ کرینے ہموکان براہوئی بولی ٹی مَٹ کننگانے.”]

ہشکین دار’’ بلوچستان‘‘۔
نوشتوک: زامران دیدگبلوچستان نا درستی راستی اگہ ایلو قوم آتیان بننگہ تو بھاز آک پارہ۔۔۔ بلوچستان تو بیرہ گوادر اِسکان محدود ءِ۔ اندن چندیک ہرا سیل و سوات نا شونک والاک ءُ تو پارہ بلوچستان کوئٹہ اِسکان ءِ اندن عالمی حوالہ اٹ کس نا گشادی سوچ اس مرے تو او پائک سائندک، ریکوڈک، گوادر۔۔۔۔
ولے کنے اینو اسکان کس دا سرپند کتو کہ بلوچستان اندا چار جاگہ نا پِن ءِ تو بیرہ اندا جاگہ نا باتیک انتئے تینا جاگہ کِن بادوی کپسہ پورا بلوچستان انتئے آجوئی نا خواست گار ءِ۔۔۔ اندن اینو پگہ سی پیک نا شرشور بلّا و چنکا کل ءِ یک سر گنوک جوڑ کرینے۔ اگہ بلوچستان سی پیک نا پِن اٹ جہاں اٹ پنی ءِ گڑا دانا مننگ مطلب پِن آن مُست انتئے بلوچستان زراب نا گواچی ئس و ارے۔۔۔!!!

کتابی نگاء اَٹ اُرس پَٹ پول کیس تو اندا معلومداری مریک کہ بلوچستان ودی دے آن پاکستان والا ودی دے آن اندن نِم گٹو سلوک ءِ۔۔۔ نہ روشن دے اس ٹک ایتک نا علم زانت اٹ گیشتری نہ حق آتا ملنگ۔
دا سوج ای دا سوب آن ارفنگ اُٹ کہ بلوچستان انت سے کِن پنی ءِ یا انت اسیکن اونا اہمیت ءِ ایلو قوم تا خن تیٹ۔۔۔ اسہ وخت اس کنے بلوچ نسل آن پیشن نا باتی اس سوج کرے کہ بلوچستان مگہ بیرہ اندا چار جاگہ تا سوب آن زراب نا گواچی ءِ۔۔۔۔۔۔؟؟؟
ای اول پاریٹ آن کنا ہم سوج اندادے کہ کوئٹہ لِٹل پیرس اس ایلوفتے زور بسکہ ایہانتا، تباہ تو زمین جمب کرے تا ولے دوارہ اوڑے ہچو دنو نگاہ اس کننگتو کہ او ولدا لِٹل پیرس پاننگ نا لائخ مروس۔۔۔ہرا دائسکان کِن زار زار سلوک ءِ۔
سوج دا بش کرے کہ ہراتم لِٹل پیرس پاننگاکہ گڑا او وخت ءِ مزاحمت متوکہ مگہ بلوچ آتا کُنڈ آن۔۔۔؟؟
ای بیرہ پاریٹ۔۔۔ بلکن۔۔۔ ولے کنے دانا جوان خبر اس کہ دا آجوئی نا توار ہمے تم آن مَش دامان تیٹ تالان ئسک۔
ای بے ورندی مننگ نا سوب اودے اللہ نا کمک تو کریٹ و بش مسوٹ ولے ہمو گپ آن پد ای ہم دا ٹَک خلیوہ کہ بلوچستان نا اہمیت انت مرو ءِ آیا دانا اگہ گپ بیرہ اونا لال جوائر نا مَش آکو تو گڑا ننا آجوئی نا جہد ہراکہ دافتے بچفنگ نا ءِ تو اوٹی انتئے نن اسکان کِن بے سہب اُن؟ سائیندک منہ سال اٹ ایسری آ سر مریک اندن مننگ کرو ءِ کہ او وخت آ نن تینا نواسہ آتا دوٹی ہلسہ پارون کہ دا ہرے ننا ڈھیہ نا ہمو جاگہ ءِ ہراڑے ننا ہفتاد پُشت ءِ آسرات کروک آ مڈی کَڈ اس ولے داسا دانا ’’لوط‘‘ نا قوم نا جاگہ تا وڑ بیرہ باقیات آک سلوک ءُ ہرادے نما نگاہ عبرت نا جاہ اس اسہ سرپند مریک ہم گلہ اف۔
اندن ریکوڈک ہم مصر نا بازار اٹ ’’حضرت یوسف ؑ‘‘ آن بارتولوک ءِ سودائی تو دانا مسونے ولے بختاور آ دے نا بس انتظاری اُن گمان ہم اف کہ دانا سودائی ءِ کس تورو ءِ۔

زوت سے نا حوال ئسے کہ کراچی نا سمندر آن منہ ’’جَل پہلوان‘‘جل پری دا وجہ آن پاپرہ کہ جل پری زیبا مریک او باز بدرنگ ئسُر، پشن مسونے ہرافتے مخلوق سیل کِن کائک۔۔۔ داسا گوادر نا گپ کیو تو گوادر اٹ جل پَری نا پاننگ کپرہ ’’مَچی ہلوک ‘‘ آتا جون آک ہم زوت آن زوت سمندر نا دریچہ آن پیشن مرور اوفتے آ کس نا زُلم نا داستان مفروئے بلکہ او تینٹ تینے سمندر اٹ بٹور خوک کننگ کِن کہ داسا گوادر ہم بیرہ اوفتیکن عکس اَٹ زیبا ءِ. داہم مرو ءِ کہ نن مَچی ہلوکاتا بزّگ اِنگا کشتی تے میوزم تا زیب کرونک کہ دافک زمان سیٹ گوادر نا خم اٹ آجو راہی روان ئسُر ‘سی پیک’ ہم تورنگ آن سلیس اک بقول ءِ دانشور آتا کہ دا بلوچستان نا اُست ءِ کتار اَٹ لکیر اس کشنگ ءُ.

ای باز کاٹم خڷ نا گواچی مسُٹ تو سنگت اس کنے پارے برکان دیخہ تینا دشت بیابان تیٹ پیری اس خلین تہو ننا ہم دیخہ بدل مریک۔۔۔ بدن تون اوار ملی ہم دیخی آسرات مریک۔۔۔ کنے اندا پَٹ اٹ کنا دا سوج نا ورندی ملا کہ ننے آن تو کُل گڑاک ہننگ او گڑا نن انت کِن پانہ کہ بلوچستان آجو مرے۔
اسہ بزگ ،شوان اس تینا سادار تا رہی آ تولوک ئسک۔۔۔ سادار تون تینا غاؤ کننگ ئسک کہ پھُلی بیوس نے انت پاؤ کنا نواسہ آک اسُل سرپند مفسہ کہ دا پٹ بیابان آک کنکن انت اس ہریر نُم کِن انت اس ہریر او انت چارہ، او انت خنانوں! اوپارہ ننا ہُرانا پاناد ءِ بورنگ اس مرے۔۔۔ ای پاوہ کنے اندا ناوڑ بس ءِ انتئے کہ تینا لمہ ڈغار نا دیر ءِ دتر آن بار چوشو، کنے کنا و پھُلی اس تے اندا بس ءِ، پارہ پیرہ نن خوانہ نا پھُلی ہم نن تون اوار شار اٹ مرے ایڑے خرّن ءُ خیت ہرے۔۔۔ ای پاوہ کنے جوان سما ءِ خرّن آ خیت ہم داسا زار اَٹ ترخک، ہرادے بزغر آک زَر ئنا خاطر تینا پالیز آتیا چٹ تننگ ءُ کہ زوتس بھلن مریر ننے زَر بکارے۔۔۔ای پاوہ کنا نازو کنا پھُلی، کنا بَگّو تو بیرہ بارن آ بوچ آتے اٹ ہم سال آتے تیر کیرہ اندن زور نا بھلن یا وخت آن مُست بھلن مروکا ’’بہہ و بوچ ‘‘ اٹ او خوند مفک گڑا ای انتئے داکان کاوک کنا زند اٹ کنکن امن گیشتر ءِ ناکہ زر، جاہ، بھلنی۔۔۔۔

کنا شوان راست پائک۔۔۔ ای داکان ہمو تما قاصد آن بار زوت آن زوت ہمو مڑدک آ تینے سر کریٹ ہراکنے آن سوج اس چِست کریسُس بشخندہ اَٹ پاریٹ تا؛ بلوچستان ’’ہشکین دار‘‘ ئسے ولے وطن ءِننا. خدا کپ کہ داڑے گوادر بارُن سلے ولے کنا ناوڑ ہم کنکن گنج ئسے۔۔۔ کنا ڈے ئنا اسہ مڈی اگہ سائیندک و ریکوڈک ءُ او کائک توکائے۔۔۔ بس کنا وطن آجو مرے کنا ’’پھُلی، کنانازو، کنا بگّو، کنکن گنج ئسے۔۔۔۔
***
(یاتی:بلوچی نا اسہ زیباؤ دود ئسے کہ بھازا سادار تیا پِن تخیرہ خاص کر ہیٹ، میڷ آتیا. ہموتا پِن تیٹ پِنی آتیان نازو، پھُلی، بگو اریر.)

تدو کا دے کوئٹہ زرغون روڈ نا رہی آ چرچ آ مروکا جُلہو ٹی بھاز آ عیسائیک کسکر و بھاز آک ٹپی مسُر. جُلہو کروک آتیٹ وت کش آک ہم بشخ ہلکر ہرافتا سَوب آن نسخان نا کچ زیات آن زیات مس. کوئٹہ و بلوچستان ٹی دُنو جلہو داکان مُست ہم مسونو ہرافتیٹ تدوکا سال وکیل آتیا مروکا وت کش جلہو، 2016 ٹی خضدار ٹی ‘شاہ نورانی’ نا مزار آ مروکا وت کش جلہو ہراٹی پنجا و چار بندغ کسکر و سد آن زیات ٹپی مسر، جھل مگسی ٹی 6 اکتوبر 2017 ٹی درگاہ فتح پور آ مروکا وت کش جُلہو ہراٹی مُسہ چنا تون اوار ہژدہ بندغ کسکر و بیست و شش ٹپی مسُر و اندن داکان مُست ہزارہ غاتیا برجا وڑ اٹ مروکا جلہوک گیرام کننگ مفسہ.
دُن انگا ہر جلہو مالو نا مروکا جلہو آن زیات نسخان تریسہ بندغی (انسانیت) ءِ دتر چُر کریسہ مُر آ چغل تسونے. ہر وار بندغی گار و پریات خلیسہ انصاف نا کسر آ اُروک سلیسنے کہ نوائے کس اس انصاف ایتے ولے ہر جُلہو نا زی آ ارٹمیکو جلہو بریسہ مُست ئنا جُلہو آن مروکا بندغی نا نسخان ءِ بے خیال کریفینے.

بلوچ قوم نا مزاج ئٹی مذہبی جنونیت اسُل اَف ولے سوج دا ودی مریک کہ دُن انگا جُلہوک انتئے و امر دُن برجا وڑ اٹ مننگو؟ دافتا رند اٹ دنّا دُو ءِ کہ اودے بلوچستان ئٹی مروکا دُن انگا نسخان آتیان فائدہ رسینگک؟

بلوچستان اٹی مروکا دُن انگا واقعہ غاتیا خوڑتی اٹ اگہ اوننگہ تو پاش وڑ اٹ خننگک کہ دا جُلہوک باقاعدہ اسہ دانست و پروگرام ئسے نا پد اٹ مریسہ ءُ.
کوئٹہ ٹی چرچ آ مروکا جلہو نا بابت غور کننگہ تو سوج دا ودی مریک کہ کوئٹہ نا وڑ انگا شار اٹ دا جُلہو کروکاک امر پیہار حالانکہ حکومتی کارندہ غاک تینٹ دا دعوٰی ءِ کیرہ کہ سکیورٹی نا بست و بند آک کوئٹہ شار ئٹی انتہائی سخت کننگانو، چار سد آن زیات کُبین نرخ آتیا ہلوکا ‘سی سی ٹی وی’ کیمرہ غاک ہرجاہ خلوکو، بھاز آ جاگہ تیا ‘سکیننگ سسٹم’ خلنگانو… حکومتی دعویٰ غاتیا اگہ غور کننگہ تو نن خنینہ لس آ مخلوق اسہ چوک آن ایلو چوک اسکان ہننگ آ بھاز آ جاگہ تیا چیکنگ تننگ آن پد خوار مریسہ سر مریک گڑا دا حالیت اٹ اندا ظاہر مریک کہ حکومت نا جند ئنا کارندہ غاک دا جُلہو تیٹ کمکار ءُ کہ اسہ وٹ کش کروک اس بارود و تفنگ آتیتون دا تیوی آ بست و بند آتیان پیشن مریسہ جُلہو کننگ اٹ سرسہب مریک.

دا رِد اٹ بلوچ راہشونک و سیاسی کارکن آک ہمیش پارینو کہ دا جُلہو تا پد اٹ ریاستی ایجنسی تا دُو ءِ نئے تو داخہ آسانی تون کسس اسہ ہند ئسے آ جُلہوکننگ کپک. اندن ہزارہ غاتا ٹارگٹ کلنگ نا رند اٹ ایجنسی تا ودی کروکا ‘لشکر جھنگوی’ پنی آ تنظیم مسونے ہرا پاش وڑ اٹ ‘سپہ صحابہ پاکستان’ نا پِن اٹ بریک جلسہ جلوس کیک و حکومت نا پارہ غان ہچس پاننگپک تا، داڑان ظاہر مریک کہ حکومت نا کمک دافتیتون ءِ کہ اندا تنظیم نا سرکردہ غاک بریرہ مخلوق نا مون آ تران کیرہ، ہزارہ غاتے خلنگ نا پڑو کیرہ و حکومت سیل کیک.

ایلو پارہ غان بلوچ سیاسی تنظیم آتیا پابندی خلیسہ اوفتے برانز ارفنگ نا حق ہم تننگپک، اوفتا کتاب آتے شینک کننگ آ پابندی خلنگک و اوفتا کارکن آتے بے گواہ کننگک و دوارہ اندا کارکن آتا چشوک آ جُونک گیاوان تیان خننگرہ.
داڑان حکومت و اونا ایجنسی تا پالیسیک پاش مریرہ کہ او دانستہ وڑ اٹ بلوچستان ئٹی مذہبی نفرت و بے جاراتی ءِ زیات کریسہ قومیت نا سوچ آن مخلوق ءِ چَپ کریفنگ خوارہ.

دا حالیت اٹ بلوچ سیاسی تنظیم و کارکن آتا بڈ زیات مریک کہ اسہ کنڈان اوفتے قومیت نا بابت تینا مخلوق ءِ زیات آن زیات سرپندی ایتر و ایلو پارہ غا ریاستی ایجنسی تا پالیسی تے تینا مخلوق و جہان نا مونا پاش کروئی تمک کہ دافتا پالیسی تا رند اٹ بلوچ قوم ءِ نسخان تننگ نا دا مسخت آکو، ہرافتے ہر حالیت اٹ توننگ ننا زمہ واری ءِ.
۔۔۔۔۔۔

جنگ اٹ ہچبر رحم مفک بلکہ جنگ ءِ نفسیاتی پڑا کٹوئی مریک جسمانی طاغت آن زیات نفسیاتی طاغت جنگ ءِ سوبر کیک ایہُن ہم تو داسا نا جنگ آک جسمانی طاغت نا زوراکی نا احتحاج ومتحاج افس داسا اسہ مَنڈاس ہم اسہ کوٹی اسے ٹی تولوک کمپیوٹر نا زرائع ٹی ڈرون اس بال ترسہ تیویٰ ڈھیہ اسے بُس کننگ کیک ۔
اسہ چنکو قدنا سپاہی اس ہم میزائل اسے لیپ ٹاپ آن کنڑول کرسہ اسہ مُلک آن ایلو مُلک نا دَنگ آرسیفسہ ملک ئسے نا تباہی نا سَوب مننگ کیک.

بلوچ راجی جُنز و سلہہ بند جنگ اینو ہرا پڑا (گراونڈ) ساڑی ءِ اوٹی بلوچ نا تینا روایتی نفسیات جاگہ جاگہ اس اڑند شاغسہ رکاوٹ اس یا چیلنج اس تو اَرے کہ ارے ولے خوشی نا ہیت داکہ اصل گواچنی پڑا (گراونڈ) ساڑی بلوچ سلہہ بند تنظیم تا لیڈرشپ مُہکش تینا جنگی آ سپاہی تون اوار نفسیاتی وڑاٹ باز سوگوو سوبرے۔ گوریلا جنگ کلان مشکل انگا جنگ مریک کہ داٹی لنگڑی، ملاسی، پند خلنگ خواری، ٹپی ودترچُری، نَت پُوتڑوئی زیات ارے و بلوچ سلہہ بندسپاہی ءِ ہم اینو اندا غٹ سختیک مون تروکو کہ اوہم لنگڑ ملاس بے نپاد شپاد اسہ بھلو قوت اسے تون بیست سال آن زیاتے جنگ تننگے و دا جنگ اٹ او سرسہبی مسونے کہ اونا دشمن نفسیاتی وڑاٹ سخت فریشانے وخاص کر داسا ہراڈولٹ بلوچ سلہہ بندتنظیم تا مہکش آک تینا حکمت عملی ءِ ہراوڑ کہ جوڑانو داٹی گچینو سائنسی جنگی راہبندس خننگک اوٹی کلان جواننگا عمل داکہ بلوچ سلہہ بند تنظیم آک اسٹی نا پارہ غا ہنسہ تینا یکجہی نا پڑو اس کریر دا عمل دشمنے دُن چا گنوک کرے:

ایلو داکہ بلوچ سلہہ بند تنظیم تا راہشون تا پارہ غان پاکستانی میڈیا نا سبوتاژ وبندش وبائیکاٹ نا عمل اسہ بازگچینو عمل ئسے کہ داڑن ریاستی رِٹ چیلنج مسونے و اوٹی بھلو تک سُر اس تمانے گوکہ ننا علاقہ غاک باز مُر مُرو وبازا شارتیٹ اسیکہ وا داسا اخبارک خننگرہ ولے دا عمل آن دشمن ٹی پین فریشانی اس ودا۔ ہرادے وسعت تننگ نا خواست ارے کہ داڑن انٹرنیشنل میڈیا حرکت ٹی بریک:
ایلو دا عمل ہم بلوچ سلہہ بند تنظیم تا سرسوبی نا گچینو مستائی سے کہ سی پیک نا روٹ آ مروکا کاریم تے چین تورینگے گوکہ اوفک کرپشن نا ہیتے کرسہ داکاریمے ماتل کرینو ولے داٹی ہچو شک اس اَف کہ سلہہ بند تنظیم نا مروکا گیشتری کاروائی تے آن اوفک تینا نسخانے ڈھکنگ نا چم بازی اس کننگو داعمل اخس ترند مننگ کیک ترند مرے کہ داڑن ریاست نا کاریم تیٹ اڑند پیدا مریک ۔
ایلو داکہ مخالف سنگتاتا سوشل میڈیا غا جواب نہ تننگ نا فیصلہ ہم جوانو فیصلہ ئسے اوداٹی سنجیدگی اس خننگک کہ رازداری نا عمل گوریلہ جنگ اٹ المـی ءِ.

مہر میر/ عتیق آسکوہ بلوچ
بڈّو گدان آن دیخہ مُر تِکّئی آ سلوک غوَکنگ ئس…… بابا کُوک تس اومر اُر بڈّو دیر آ غوَکنگ ءِ، بلکن کسری یا مہمان ئسے. ای گدان آن پیشن مسوٹ و بھلو بھلو گام ارفیسہ بڈّو ءِ توار کریٹ……. بڈّو کنے خنیسہ مونی ہنیسہ ئس….. ای خناٹ مُسہ بندغ مُر سلوک کُوک تننگ ئسر کہ کس ارے خلق ئٹی…… ای خناٹ تا تو درست کریٹ الّہ نور جان، مامد و حیدر خان ئسر…… ای بڈّو ءِ ترند آن کُوک تریسہ نریفیٹ و مہمان آتا پارہ غا ترندی تون ہناٹ……. باوہ ہم گدان آن پیشن مریسہ مہمان تے خناسُس……. ای ہراتم مہمان تے تُد کریسہ گدان کن سر ہلکٹ گڑا خناٹ باوہ اسہ ٹپّر اس ارفیسہ گدان نا ایلو پارہ غا درنگ نا سیخا ٹی ہنیسہ اودے مہمان تیکن تالان کرے…… ای مہمان تیتون اوار بابا نا رہی آ سر مسوٹ، اووو… سلام ولیک…. الّہ نور جان ترندو گٹ ئسے تون توار ئسے تون پارے، بابا دوتے مریفسہ بشخندہ سیتون الّہ نور جان نا پارہ غا ہنیسہ پارے والیک سلام…. ببو خیرٹ، اللہ خیر اٹ ہتے نمے…… بابا مہمان تے خمب کننگ آن گڈ اوفتے تولنگ نا پارے و کنے پارے اومر دُدینگسہ خواہ و تاس ءِ ات مہمان تے دیر ایت…… ای گدان نا پارہ غا بھلو بھلو گام ارفیسہ لمہ جیجا ءِ توار تسوٹ؛ آئی خواہ و تاس اس ایت….. ای بانٹفر نا رہی آ ئسوٹ کہ لمہ جیجا توار تس کہ کنا مار خواہ نا دِیک بھاز یخ مفرور نی تینا باوہ نا کلّی ءِ دَر ہرا گندار تون تنگوک ءِ……. ای کلّی و تاس ءِ ارفیسہ سر ہلکٹ. لمہ جیجا گدان نا پزدر ءِ’ ہرا زیات تر بڑز کروک مسکہ’ اودے شیف کرے انتئے کہ ایلو پارہ غا تولوک مہمانک خننگسہ ئسر…… ای مہمان تا رہی آ سر مسوٹ باوہ کنے توار تس اومر مہمان تے دیر ایت…. ای کلی نا بابیرہ ءِ ملیسہ دیر تے تاس ٹی شاغاٹ مہمان تے دیر تسوٹ و کلّی ءِ ایلو پارہ غا مَش تون اسہ بوچ ئسے آ ٹنگاٹ و تولسٹ….. باوہ ترندو توار ئسے تون پارے نور جان دیر کنگرے؟ …… الّہ نور جان پرے جی گنج کنگن. باوہ کنے توار تریسہ پارے الّہ ءِ تینا حوال کر، ای پاریٹ جی لائخ اُس…. باوہ پارے نور جان حوال ایت…. الّہ نورجان تینا ہمراہ تے پارے ماما حیدر خان حوال ایتبو، ہڑتوماک اسہ جاہ پاریر “جی مرے نے….” الّہ نور جان حوال تننگے بناء کرے…… حوال خیر ءِ تیوہ غاک تینا ہند آتیا تینا زند ئتون مشغول ءُ….. زند تدینگسہ ءِ….. رب پاک ننے پڑدہ ٹی تخیسہ ننا کمکار ءِ….. خلق زڑخو نا پاناد ئٹی ءِ…… پِر بھاز مسونے…. بزگل نا خواست پورہ مننگ ءِ…… خولم نا لاب اٹ داوار جوانو بشخ اس رسینگتو واہم رب ئنا منتوار اُن….. وخت جوان تیر مننگے……. اوتان و داد علی نا خلق ہم ننا چوڑی در ءُ…….. بزگل تون کنا بھلا مار و خوارزادہ ءُ، باوہ و ای اوفتا حوال ءِ بِننگ ئسونہ الّہ نور جان نا حوال برجا ئس، الّہ نور جان پارے کہ بھلا مار بادو بھلن مسونے، سوچ خلکٹ کہ اونا برام ءِ کریفیو….. چوڑی در ہمسایہ اوتان نا مسڑ تون اونا سانگ خدو چلّہ ٹی کچھی ٹی مشکاف نا ہند آ مسونے دا وار زڑخو ٹی اونا برام نا نیت ءِ…… اندا رِد اٹ تیاریک برجاء ءُ و دا تیاری تا رِد اٹ ای نا رہی آ بجّار نا خواست ئتون بسونٹ…… بابا ترندو توار ئسے تون پارے نور جان بھاز خوشی مس ہر گڑا گنج ءِ…… الّہ نور جان حوال ءِ برجاء تخیسہ پارے اللہ جان نا اولیاد و مال اٹ برکت شاغے…….ای اندا اُمیت تون نا خلق نا پارہ غا مامد و حیدر خان تون اوار سر ہلکٹ……. داسہ نما آباتی بسونن….. پین خیر ءِ……..
الّہ نور جان نا دا ہیت ئتون اوار تیوہ غا اسہ جاہ پاریر “اللہ تیوہ غاتیا خیر کے ننے آ ہم……” منہ ساعت نا چُپی آن گڈ الّہ نور جان ترندو توار ئسے تون تینا ہمراہ مامد و حیدر خان ءِ پارے سنگتاک حوال ہلبو…. اڑتوماک اسہ جاہ پاریر “جی….” الّہ نور جان’ باوہ نا پارہ غا پام ءِ کریسہ پارے جی کرم بخش حوال ایت…… بابا کنے توار کریسہ پارے اومر حوال ایت….. ای پاریٹ جی باوہ جان لائخ اُس….. باوہ حوال تننگ ءِ بناء کرے نور جان حوال خیر ءِ، اللہ پاک نا مہربانی ءِ خلق ٹی تیوہ غاک تینا چُنا تیتون خوش و آسودئی نا زند اس گدریفنگ ءُ……. وخت جوان تیر مننگ ءِ….. پِر دا وار ننا علاقہ ٹی جُوان متنے…. بزگل تون کنا مار و شوان نبی داد ءُ….. خولم نا لاب آن گڈ بزگل ناڑ ٹی خوائنگ ءِ داسہ بزگل ءِ شوان مَش ئٹی مُر درینے…..ایلو منہ ہیٹ تینا پال نا کُننگ کن تینا رہی آ تورینٹ…. چُنکا ایلم بزگل نا سوب آن ارٹمیکو پارہ غا دوزان نا دِیر نا رہی آ وتاخ کرینے….. ای چوڑی در ہمسایہ غاتیتون انداڑے مامد گوزی ٹی تولوکٹ….. داسہ کنا طب ہم موکّل تفک کہ سیال آتا رہی آ کاؤ بریو…… بس اومر ءِ تینا خذمت کن خلق اٹ تینا رہی آ تورینٹ…… داسہ گدان ٹی تولوک توفک ءِ صاف کننگ ئسوٹ، بھاز دے آن صاف کتنٹ تا کہ بڈّو (ڈھنگ) نا غوَکنگ نا توار مس ای سرپند مسوٹ کہ مہمان ئسے یا کسری کس ئسے….. ای اومر ءِ پاریٹ کہ اِن اُرتا دیر ءِ ای ہم گدان آن پیشن مسوٹ گڑا نمے خناٹ بھاز خوشی مس….. ایلو پین خیر ءِ….. باوہ نا ایسری ہیت ئتون اوار تیوہ غاک یکجاہ مریسہ پاریر “اللہ خیر کے، تیوہ غاتیا خیر کے….”
باوہ دیخہ چُپی آن گڈ پارے نورجان’ بجّار ننا تہذیب نا ہمو گچین آ دود ءِ ہرا ننا چاگڑ نا سیوت، اسٹ ایلو تون کمک و زند نا ویل آتے ایسر کننگ اٹ سگّ بشخک. بجّار نا ربیدگ برام نا دود ءِ چاگڑدی زمہ واری جوڑ کریسہ بندغ ئسے دا اہم آ سیالی تون اوار کننگ اٹ کمک تون اوار بجّار ننا چاگڑد ءِ اسٹ آ معاشی بست و بند تون اوار کریسہ اودے سوگَو کیک ایلو پارہ غا بجّار نا دود ننا رہی آ خاہوت نا بست و بند اٹ نرینہ ءِ زمہ وار جوڑ کریسہ اودے چاگڑد نا ہم اسہ زمہ دارو بندغ اس جوڑک، ننا معاشی بڈ آن آزات مریسہ تینا چنا تا برام و سانگ ءِ کریسہ خاہوٹ نا لڑ ءِ برجا تخنگ نا لائخ مرینہ و بجّار نا وڑ ئنا دود آک ننا چاگڑدی بست و بند ٹی ہڈ تروک سیالی ءِ برجا تخیسہ ننے اسٹ ایلو تون تفوک تخک. نور جان اسہ بندغس اخس کہ زَر ئٹی سوگو مرے بجّار کریسہ نئے بیرہ چاگڑد تون تینا سیالی ءِ برجا تخک بلکن بجّار ءِ ایلو زَر ئٹی نزور آ بندغ آتیکن ہم گچینو ربیدگ اس گوندک، دادے اسُل معاشی نزوری اس سرپند مننگپ، اندا سوب آن سردار آن ہلیس شِوان اسکان دا دود ءِ تینا چاگڑدی حق نا وڑ اٹ تینائی کیرہ کہ دا طبقاتی حق و کس ئسے نا نزوری نا شاہدی پاننگپ.
باوہ جان کنے پارے اومر اِن چاہ ءِ اُر جوڑ مس کہ آخہ، زو اس ہتیوہ تا. ای بش مسوٹ دُدینگاٹ گدان نا ایلو پارہ غان لمہ جیجا چاہ ءِ تیار کروک کنکن کسر اُروک ئس، ای مہمان تے چاہ خنیفیٹ….. الّہ نور جان پارے کہ کرم بخش نن گڑا کانہ، ننے الّہ مِسکان پارے کہ ننے ولی داد نا خلق آ ہم ہنوئی ءِ، کان کہ اُرے مروئے ننے…….. باوہ کنے کُوک تس؛ اومر اِن ہمو مورّک آ کُچین ءِ ات تینا کاکا ءِ بجّار ایت. ای دُدینگسہ ہناٹ کُچین ءِ ایسٹ، الّہ نور جان تینا خیری تون کُچین ءِ تفے و رُخصت کریسہ اوفک سر ہلکر…….

نوشت: رخشان بلوچ
حوال آتا رِد اٹ تدوکا دے تیٹ سائنسدان آک پٹ و پول کریسہ ننا نظام شمسی ٹی اسہ مہمان “لمبوترا” اس خنانو۔ استار آتا نیامٹ خلاء ٹی اسہ سیارچہ اس نظام شمسی ٹی پیہانے ہرانا بابت سائنسدان آک پاننگو کہ دا وخت اسکان نا اجرام فلکی ٹی تیوی آتیان زیات آ دا “لمبوترا” ءِ۔ دا سیارچہ ءِ “اومُوا مُوا” نا پن تننگانے و داکان مست کہ دا سیارچہ اسیکہ وا خلاء ٹی بے گواہ مرے سائنسدان آک دانا زی آ پین معلومداری دوئی کننگ نا کوشست آتیٹ ءُ۔
اندن انڈیا غان تعلقدار آ ورنا اُدھؤ بھرالی پنی آ ورنا تینا چنکا ایجاد آتا سوب آن پنی ءِ۔ او تینا وس و طاغت نا کچ پوسکنو گڑا ایجاد کریسہ اسہ پارہ غا مخلوق ءِ آسودئی بشخنگ ءِ تو اندن ایلو پارہ غا تینا غریبی ءِ مرکننگ ءِ۔ اُدھؤ بھرالی دا وخت اسکان یک سد و چل (140) نا کچ ایجادات مونا ایسنو ہرافتیٹ اونا ایجاد کروکا گڑا تیٹ پانزدہ سالہ آ راج رحمان ءِ آسودئی بشخوکا ایجاد آک صفتی ءُ، راج رحمان کن بھرالی لچوکو پچ و اسہ چمچہ ئسے نا کمک اٹ ہرا سادہ غا ایجاد ءِ کرینے او اونا پَلک آتیتون لگک اودے نوشتہ کننگ و کُننگ اٹ آسودئی بشخک۔ اندن او راج نا بوٹ آتیٹ منہ اندنو بدلی ایسنے کہ او داسہ زیات آسودئی تون دانگ اینگ ہننگ کیک۔ بھرالی نا پاننگ ءِ کہ؛ “ہر ہمو بندغ اسہ گشادہ ءُ ملی اس تخک، ہرا تینا ایب کیب نا گڑا تیان خوش اف، کس کس ءِ اختراع پسند یا موجد جوڑ کننگ کپک، اودے تینٹ محسوس کروئی تمک۔”
دنو بھاز مثیال ننے جہان اٹ، تینا خڑک ئنا ڈیہہ تیٹ دو بریک ہرافتیا کہی کتاب آک نوشتہ کننگر واہم کم مرور ولے سوج دا ودی مریک ایلو پارہ غا اینو نن اگہ تینا ڈیہہ، راج، چاگڑد آ اسہ چمشانک اس شان تو نن انت خننہ؟ نن ہراڑے سلوکن؟
ننا راج ئنا بزگی و غریبی نا گواچن آن اینو کس نمّن مننگ کپک ولے ننا راج ئٹی ہم دنو زَر والا مخلوق کم اف ہرافتا چناک بھلا اسکول، کالج و یونیورسٹی تیٹ خوانرہ ولے سوب انت ءِ کہ اینو ہچ دنو پن اس مونا بفک کہ ننا راج آن تعلقدار اس اسہ جہانی و پٹ و پولی کاریم اس ایسری تننگ اٹ اوار مرے!
او سوب آک انتو کہ اینو انڈیا ٹی تولوک اسہ غریب و بزّگ ءُ خاہوت ئسے آن تعلقدارو ورنا اس تینا وس ئنا کچ ایجاد مونا اتیسہ مخلوق ءِ آسودئی بشخک و تینا زی آ بیٹ آ وام تے اندا ایجاد آتا زر آتیان ایسر کیک!
ننا رہی اگہ کس غریب ء تو اندا غریبی نا پد اٹ تینا نالائخی و جانبڈی کریسہ زند ءِ گدریفک، او ہچبر دنو کاریم اس تینا وس و طاغت نا کچ اٹ بناء کپک کہ ہراڑان اونا بزّگی نا دے تا ایسری تون اوار چاگڑد نا مخلوق ءِ ہم آسودئی رسینگہ۔ و نم خنورے کہ اندا غریب اندا نالائخ آ بندغ ککّو، سیسو و کچّک توننگ نا تینا شونک ءِ یلہ کپک حالانکہ کس اونا اُرا نا حالیت ءِ اُرے تو اوغنگ ہلیک۔
اندن ننا چاگڑد اٹ کس دیخہ زر کیک تو خواجہ تینا پن اٹ “میر” اس اوار نوشتہ کریسہ جہان آن بے سما تینا عیش ئٹی لگک۔ اودے ہچ درک اف کہ ایلو جہان نا مخلوق ڈغار آن مونی ہنیسہ اینو آسمان ئٹی بروکو مہمان سیارچہ ئسے نا زی آ پٹ و پول کننگ ءِ۔ بس دا “میر” تینا پراڈو گاڑی ٹی مخلوق ءِ نشان تننگ کن وارس دانگ پیری خلیک وارس۔ اندن “میر” ئنا چناک ہم میری نا گواچی مریسہ اوڑان بار بروت تاب تریسہ زند گدریفرہ۔
اندن خلقت نا ایلو مخلوق نا حالیت ءِ اُرن تو ہچبر دنو صفتی گڑا اس خنپنہ. بیست یکمیکو کِرن ئٹی ہم ننا چاگڑد نا مخلوق “زئی” گری آن پیشن مننگ اف. دائسکان ننا چاگڑد اٹ ایلم ایلو ایلم نا زنچک ٹی اسہ دیوال ئسے نا زی ہلوک خننگک. ننا چاگڑد مذہبی چِک و تاڑ (چِک و تاڑ و علم ئنا بنیات آ مذہبی شرّہ ٹی فرخ مریک) آن پیشن مرے کہ اسہ صفتی ءُ کاریم اس کننگ کن وار برے تا.
جہان نا ہرا قوم دا نفسیات تون سرسہب مسونے کہ اینو ننا قوم، ننا چاگڑد سرسہبی خنو! دا پاش ءُ ہیت ئسے کہ اینو جہان تون ہمگرنچ مننگ نا خواست آک مٹ مسونو۔ ننا مخلوق ءِ دا سرپند مروئی ءِ کہ اگہ اوفک جہان تون اوار مُستی ہننگ خوارہ گڑا اوفتے تینا جائزہ ءِ ہلوئی تمک، تینا متکنا بے سہب آ نفسیات ءِ یلہ کروئی تمک، تینے آن ہمو نزوری تے کشیسہ تینا لائخی تے مونا ہتوئی تمک، و جہان ءِ نشان تروئی تمک کہ ای داد اٹ، دادے کنا لائخی و ای ہم جہان تون مُستی ہننگ کن تیار اُٹ۔
دا نزوری تے اگہ نن اینو کشیتون گڑا او دے مر اَف کہ نن جہان آن بدر مریسہ اسہ پارہ غا تموک مرون و کس ہم ننا پارہ غا پام کپرو۔

میرین بلوچ
ہراغیرفطری ریاست بلوچ راج وبلوچ سرزمین بلوچستان آ قوضہ گیرے ۔ داغیر فطری ریاست نا داجاگہ نا مخلوق و داڈھیہ نا مڈی تے آ قوضہ گیری نا مرغنو داستان اسے ۔ ہراتم آن دا ریاست پن مس ہمودے آن داہندنو عمل وحرکت کرینے ہراکاریم تے ایلو قوم وملک آک غیرت وعزت نا سبب تینا دشمن تون ہم کپسہ ۔ دُنکہ زوتیٹ ریاستی اہلکارک بلوچ آجوئی نا تحریک نا سرخیل سپاہی ڈاکٹر اللہ نذربلوچ واسلم بلوچ استا چناء وذالبول تے اغواء کرسہ دریرزندان کریر۔
بلوچ قوم بلوچ راج وخلقت نا تینا اسہ راجی ومئیار اس ارے ہرادے بلوچ کماش آک ٹہفینو ہمو مئیار داساہم ہر غیرتی آ بلوچ نا رغ تیٹ دترتاوڑوھک دُنکہ
“بلوچ تینا باہوٹ کہ کہک تینا باہوٹ ءِ اونا دشمن نا دوٹی تفک او باہوٹ چائے ہراقوم ہرامذہب ونسل آن مرے ”
“بلوچ کن دا مئیاراسے کہ دشمن نا نیاڑٰی آ دوارفے ‘ہنداوڑ بلوچ راج اٹ دا قانود نا حیثیت تخک کہ نیاڑی اگہ جنگ نا نیامٹ بس تو جنگ ءِ خیر کروئی ءِ و ہمو نیاڑٰی ءِ گُد کروئی ءِ:
داانت کہ جنگ ئنا نیامٹ اگہ بخال ئس بس تو جنگ ءِ خیرکروئی ءِ ۔ ہنداڈول بخال اسے نا خون بلوچ راج اٹ ہفت بندغ نا خون کچ اٹے :
بلوچ نا جنگی قانوداٹ ساڑٰی ءِ کہ دشمن ءِ ہکل ایت ولدا خل تا:
بلوچ راج اٹ دا قانود اونا راجی راھبنداٹ ساڑی ءِ کہ جنگ نا وخت آ چنا، ذالبول وپیرانگاتے خلوئی اف”
ولے داغیرفطری ریاستی نا لغورانگا داعمل کہ اوبلوچ راجی سپاہی تا چناء ذالبول تے اغواکرسہ زندان کرینے دا بلوچ ءِ مجبورکننگ نا اشارہ اسے کہ بلوچ آک ہم ہنداڈول اوفتا ذالبول تے ارفِر۔ اوفتا چناءوذالبول تے بے عزت وبے گُد کیر یا خلیر کسفر:
بلوچ راجی آجوئی ناجنز آ ساڑی تیویٰ سپاہیک جہان اٹ ساڑی جنگی قانوداتے آن جوانیکہ واخب وداوخت دا ریاست ِ پاکستان تون مروک آ جنگ اٹ بلوچ راجی سپائیک ہمو قانوداتے پھرغتنو۔
زوتیٹ اسہ ویڈیو اس کنا نگاہ غان تدے ہراٹے بلوچ سپائیک پاکستانی فوجی تا گاڈی سے آ ہلمہ کرسہ اوفتے سم کاری اٹ خلیرہ ولے ہندا وخت آ ہم داسپائیک اوفے ہکل تیرہ اُردوٹی پارہ تا” ہتھیارپھینکونہیں مارینگے” یقیناً اگہ اوفک ہتھیار بٹوسُر تو داسپائیک اوفتے خلتورہ بلکہ جنگی قیدی کرسہ اوفتون جنگی قیدی تہ ڈول سلوک کریرہ ۔
چناء ذالبول تے ارفنگ دننگ و کسفنگ داغیرفطری ریاست نا کارندہ و ادارہ تا ازل آن کاریم مسونے بنگلہ دیش اٹ وختس داریاست نا فوج ساڑی اس تواوڑے لَکھ آ ذالبول ومسن تا عصمت دری ءِ باز بے دردی ٹی کریر۔ داریاست نا کرائی آفوج نا غیرت ذالبول تسکان ءِ جنگ نا وخت آ پتلون تے بٹک نشانی کہ دا ہندوستان نا عجائب گھراٹ داسکان بنگلہ دیش جنگ نا وخت آ ہتھیار بٹوک پاکستانی فوجی تا توفک و پتلون تے ہُرنگ کیرے :
ہنداڈول بلوچستان اٹ 71ء نا آپریشن وخت آ اوکان گڈ مشرف دورآن تا داوخت اسکان ہزاراذالبول وچناتے اغواء کننگانے و چندیک داسکان گم گارو۔ 71ء نا زمانہ ٹی بلوچ ذالبول تے دا پنجابیک دریرہ ہیرامنڈی ٹی سوداہم کریرہ :
دا ذالبول تا اغواء کاری نا حربہ ءِ دشمن ریاست ننے ننا راجی سپائی اوفتا خاہوتاتے نفسیاتی وڑاٹ خوفزدہ کننگ نا خاتر کننگ ءِ و داعمل ءِ مون مستی پین تیز کرو۔ داڑکن بلوچ راجی سپائی تا خاہوت وسپائیک ذہنی وڑاٹ تیارمریرکہ دالُغزانگا ریاستی اہلکارک ہرافک داجنگ آن باز تکلیف ٹی وکہ داسا بلوچ راجی جنگ ِ آجوئی ٹی ہراترندی بسونے اوفک داٹی تینا اخلاقی ، مالی ، نفسیاتی شکست ءِ خننگو۔ انتئے کہ ریاست ہراسہ حربہ ءِ استعمال کرے ناکام مس او سڑدار، میر ومتعبر تے بخا ٹی ہلک ہرافک سرکار نا کاسہ چٹ آک مسنو واریر ولے داٹی ہم جنگ ءِ تورنگ آن ناکام مس۔
اوبلوچ راجی سپائی تے مَش وسنگرتے آن پیسہ یعنی لالچ یا خلیس نا حربہ ٹی اوہم بازکم بندغ ایس سلامی ترفے تاکہ بلوچ ناداراجی جنگ نزورمرے ولے اونا داڈرامہ ہم سرسوب متئو:
او بلوچ راجی سپاہی تیٹ پروشت شاغسہ اسٹ ایلونا خلاف جنگ ترفے دافتا سیوت واسٹی ءِ التئو۔ ولے داسا راجی سلہہ بند تنظیم تا کماش وراہشون آک اوفتا داعمل ونیت آ مِش شاغسہ اسٹی نا پڑوکریرو ہندا اسٹی نا پڑو دشمن ٹی خاخرئس شاغا گڑااوذالبول تے آ دوبٹے :
بہرحال دا جنگ اسے جنگ اٹی رحم نا خواست مفک ۔ جنگ حکمت عملی ، اسٹی سیوت وسنگتی ٹی کٹنگ مریک۔ جنگ ءِ کلان مُست دماغ ، عقل وفہم یعنی نفسیات آن کٹوئی مریک ۔ بلوچ راجی سپائی اونا کماش اونا ہمدردآ مخلوق و سنگت آک داڑن جوانیکہ چاہندارمرورکہ اونا دشمن اوڑا رحم کپروہرڈول اٹ پھرغنگ ونزوری نا کوشست کرو۔ چناوذالبول تے ہم خلو کسفو دروبے عزت کروزندہ درگورکرو۔ داڑکن بلوچ راجی سلہہ بنداسپاہی تے ہم دشمن ءِ ہنداڈول نا ورندی ئس تننگ کہ تینے ہرڈول اٹ تیارکروئی ءِ۔انتئے کہ نا جنگ اسہ غیرتی وفوج یا ریاست اسے تون اف بلکہ لغوروریاست اسے نا لُغزو فوج اسے تون ہراجنگ نا میدان آ بفک بلکہ نے نا اُراوخاہوت نا کسفنگ واغواء نا شکل اٹ نزورخوائک۔ ولے داعمل ٹی ہم اوہیچ جا سرسوب مفرو۔

جَورک کوہ سیاہ نا ماس آ آبات آگڑی آ گدان تا خلق نا اسہ نوک بروتو ءُ باتی اس ئس. ہراکان او تینا ماما نا اُرا غان زوت آتیٹ تینا لمہ و اسٹ آ ایڑ نازو نا رہی آ بسوس. ہرانا عمر چانڑدہ سال ئس. ہراتم آن جَورک پام کریسس اونا اِرا کاریم ئسر. اولیکو سہب مالو ہیٹ تا خوڑدہ غاتے خوافنگ کن دننگ. و ارٹمیکو ہراتم واپس بسکہ تو تینتون بھاز پُھل ایسکہ. ہرافتے او تینا ایڑ نازو نا پژہ غاتیٹ بھاز مہر و مابت تو بیرفیکہ و داڑتون اوار نازو نا است خواہی آ براہوئی خلقی باگل؛
برناز ئنا برناز ئنا
سیل ءِ کرین نا ساز ئنا
استے درینس بھاز ئنا
برناز ئنا برناز ئنا
ءِ پاریکہ، ہرادے بنیسہ نازو خوشی آن چھاپ خلکوکہ. و اندن نازو جَورک نا بننگ آن مُست اوڑکن اسہ شِتی اس بسیکہ تخاکہ ہرادے جَورک بننگ تون خَسی و خاسن تون کنگوکا. و دیگر نا پاس آ جَورک خلق نا ایلو ہم عمر ورنا تیتون اوار پاٹ مُچ کننگ کن ہناکہ. یا گڑا تینا لمہ تون ہیٹ تیکن بئے کننگ کن ہناکہ. و وار وار نازو ءِ میرل نا پِن اٹ تنک کریکہ. ہرانا سانگ زوتیٹ نازو تون مسوسس. میرل خلق نا تیوہ غاتیان پیہن ریش و معتبر آ بندغ ٹکری پسند خان نا مار ئس. ہرا خلق نا تیوہ غا ورنا تا سنگت ئس و ہر وخت خلق آ بسکہ ہراکان کُننگ نا گڑا ارفیکہ واپس ہناکہ. و وخت وخت اِرا مسہ دے خلق ئٹی ہڈ کریکہ و ننکان خلق نا تیوہ غا مار ءُ مسن تے خواہفیکہ دیوان کریکہ ہراٹی زیات تر او چنا تے تاریخی کسہ بنفیکہ. ہرافتیٹی زیات تر شہید آتا و جنگ کروک آتا کسہ غاک مسرہ. داسہ منہ دے مست میرل بسوسس و چنا تیتون دیوان کریسہ اوفتے علی دوست زہری نا کسہ غاتے بنفیسس. ہرا انگریز کوزہ گیر آتا خلاف جنگ کریسہ تینا ساہ ءِ ندر کریسس. تیوہ غا چناک میرل نا دامون ایمون تولوک بھاز خوڑتی تون کسہ بنگرہ. بیرہ اسہ نازو ئس ہرا گدان ٹی تولوک دا تیوہ غا ہیت آتے بنگوکہ یا گڑا تینا ہم عمر سنگت آتیان ایلو دے اریفیکہ.
اسہ پین ہیتس ہرا ہمیش جَورک ءِ بے جارات کریکہ او دا کہ اوفتا گدان نا گندار ٹی خلوکا اسہ دستار نا وڑو پُچ اس، ہرا اسہ توفک ئسے تون اوار خلوک مسکہ ہرادے اونا لمہ ہمیش کشنگ یا دُو خلنگ آ توریکہ. و اگہ جَورک وختس نازو یا لمہ آن دا پُچ ئنا بابت سوج کریکہ تو اونا لمہ ہمیش اودے چُپ مننگ نا پاریکہ و داڑتون اوار لمہ نا خن تیٹ خڑینک آک وہنگ ءِ بنا کریرہ. ہرا جورک ءِ پین زیات سرگڑدانی ٹی شاغارہ. و نازو دا ندارہ ءِ خنیسہ گیمرینگاکہ و ہناکہ لمہ نا خڑینک آتے صاف کریکہ و بھاز وار جَورک تینا لمہ ءِ تنیائی ٹی دا پُچ ءِ خن تیا خلوک اوغنگ آ ہم خناسُس. ولے اریفنگ نا ہمت کننگ کتوکہ. بھاز وار تو جَورک ءِ تینا ارنگوکا آگڑی آ پُچ آتے خننگ آ دا خیال بسکا کہ اُرا ٹی داخہ بھلو پُچ اس مننگ آ ہم، ہرا بے کار گندار ٹی ٹنگوک ءِ، داڑان اونا لمہ اودے پوسکنو پُچ جوڑ کرفسہ انتئے تفک. منہ دے مُست جَورک لمہ و نازو نا ساڑی نہ مننگ وختا دا پُچ ءِ گندار آن کشا و دادے ملیسہ اُرا، ہراڑا خیسن خلوک مونو ٹِک لگوک ئسر ہرافک دتر آنبار خننگارہ. ہرافک جَورک ءِ گوڑیفیر.

وختس اگہ جَورک تینا لمہ آن اریفیکا کہ کنا باوہ ہرانگ ءِ تو نازو زوتس پاریکہ کہ باوہ روزگار کن جاہ اس ہنانے و زوتس واپس برو. دنو ہیت کننگ آن پد لمہ و نازو اسٹ ایلو نا پارہ غا اُرارہ و گیمرینگوک مسرہ. جَورک ہر وخت دا محسوس کریکا کہ مخلوق ہراتم اونا باوہ علی محمد نا بابت ہیت کریرہ تو اونا رہی آ ہننگ آ او چُپ مسرہ. ہراڑان ہر وخت جَورک بے جارات مسکہ. ولے چُپ مریسہ تینے جاہ اس مشغول کریکہ. داسہ مسہ دے مُست میرل خلق آ بسوسس، ہر وخت آنبار دیوان کریسہ چُناتے کسہ بنفنگ آن گڈ خلق نا پیہن ریشی تا پارہ غا ہنا. و جَورک خاچنگ کن ہنا. ایلو سہب تون مالو گار و پریاد و چرکاؤ نا توار جَورک ءِ بش کرے، جَورک خُلیسہ زوتس بش مس. و گدان آن کاٹم ءِ کشیسہ اُرا. اسیکہ تو اودے تینا خن تیا یخین بننگ اَلو ولے زوتس اودے یخین مس کہ دا تغ اس آخہ بلکن گواچن اس ئس کہ اونا خلق ءِ چارمہ کنڈان وردی والا فوجیک گیڑ ئٹی ہلکوسر. تیوہ غا نرینہ غاتے اسہ جاہ مُچ کریسہ اوفتا خنک تفوک ئسر و اندن تیوہ غاتا دُوک پد آن تفوک ئسر و زالبول آک مودہ و پریاد کریسہ رحم نا پنڈہ خواہنگ ئسر. و فوجیک دانگ اینگ ہنیسہ تیوہ غا گدان تے پٹنگ ئسر و زالبول و چنا تیتون بے دادی کریسہ گدان تیان گڑاتے پیشن خسنگ ئسر و جَورک نا گچین آ سنگت بیبرگ استا گدان آن موڷ و خاخر نا زراب بش مننگ ئس. دا تیوی گڑاک جَورک کن گوڑیفوک و خلیفوک ئسر. دُنو ندارہ او خلق آ بننگ آن مست ہچبر خنتویسس. و تیوہ غاتیان زیات فریشانی اودے دا ہیت آ مننگ ئس کہ تیوہ غا فوجیک میرل نا پِن ءِ ہلیسہ دانگ اینگ دُدینگ ئسر و تیوہ غاتیان اونا بابت سوج کننگ ئسر. انداڑتون منہ فوجی خلق نا نرینہ غاتا پارہ غا ہنار ہرافک اسہ جاہ آ مُچ ئسر. اوکان اوفک میرل نا پیر انگا باوہ ٹکری پسند خان ءِ اسہ پارہ غا دریر ءُ میرل نا بابت سوج کریر کہ او انت کیک؟ و ہرادکن ءِ؟ وار وار سوج کننگ آن پد ہم ہراتم میرل نا باوہ گڑاس پاننگ آن نمّن مس تو اسہ فوجی افسر اس اودے فوجی گاڑی ٹی شائنگ نا حکم تس و پارے اگہ دا ہچس پاپک تو دانا حالیت ءِ ہم علی محمد آنبار کروئی تمک. دا بنسہ جَورک سِٹّا. افسر نا حکم ءِ بننگ تون ایلو فوجیک ٹکری پسند خان ءِ گاڑی نا پارہ غا گرّنگ ءِ بناء کریر. داڑا زالبولک مونا بسر کہ ٹکری ءِ بچفنگ کیر ولے فوجیک ہچو ہیتس بننگ کن تیار اَلور. اوفک ٹکری آ بے دادی ءِ بناء کریر واسہ فوجی اس ٹکری نا کاٹم ٹی ترند آن توفک نا کنداخ ءِ خلک ہراڑان ٹکری نا کاٹم ملنگا و ٹکری نا کاٹم آن دتر وہنگ بناء مس و انداٹی ٹکری نا دتری آ دستار اسہ پِتی ءُ بوچ ئسے توب اڑینگا سلیس. و فوجیک ٹکری پسند خان ءِ گاڑی ٹی بٹسہ دریر ہنار. ولے خلق ٹی ساڑی گدان آتیٹی ماتن تالان مس. ہر پارہ غا خُلیس سلیس. بیبرگ تینا ہشنگوکا گدان ءِ اُریسہ بُت اس مروک سلوک ئس. چنا و زالبولک خلیس آن دائسکان اوغنگ ئسر. جَورک دا تیوہ غا ندارہ ءِ گوڑینگوک اوننگ ئس. انداٹی میرل نا لمہ مونا بس و میرل نا باوہ نا دتری آ دستار ءِ ارفیسہ گدان ٹی ہنا، لمہ اوغسہ دستار ءِ خنتیا خلک و دوارہ اودے گندار ٹی خلک. دا تیوہ غاتے خننگ آن گڈ جَورک نا پام تینا گدان نا گندار ٹی خلوکا دستار نا پارہ غا ہنا ہراٹی دتر نا ٹِک آک ئسر. بس دا اوننگ ئس کہ او زوتس تینا گدان ٹی ساڑی توفک’ ہرا اودے میرات ٹی رسینگاسس’ اودے ارفیسہ میرل میرل کُوک کریسہ کوہ سیاہ کن دُدینگا ہراکان ہر وخت میرل بسکہ.

منہ ساعت اٹی جَورک تیوہ غاتا خن تیان اندر مس و اونا رند اٹی اونا لمہ جَورک جَورک توار کریسہ ہنا دوارہ دَم درینگسہ اسہ بارن ءُ ٹول ئسے نا کمک ءِ ہلیسہ تُوس اودے اُرے اسکان اودے جَورک جَورک نا گمان مریسہ کرے……!
…………….★………