متنازعہ حکومت نا بیانیہ و گواچن حالیت آک – ٹی بی پی سرگپ

نوزدہ فروری نا نن ضلع بارکھان نا علاقہ رڑکن ئٹ لیویز تھانہ نا ہند آتیٹ بلوچستان ءِ پنجاب تون گنڈوک کسر ءِ سد آتا کچ ئٹ سلہہ بند بندغ آک تفیسہ سپر میختر نا بس ءِ توریر و ہفت بندغ ءِ دڑفیسہ سم خلکر مرگ ئنا گواچی کریر۔ دا تدینی نا ذمہ واری ءِ آجوئی دوست سلہہ بند تنظیم بلوچ لبریشن آرمی ارفے و مرگ ئنا گواچی مروک آتے پاکستان نا ڈھکوک ایجنسی تا کارندہ گوندا۔

اندا کسر آ موسیٰ خیل نا ہند آتیٹ داڑان مُست ہم بلوچ لبریشن آرمی ”آپریشن ہیروف“ نا وخت آ فوج ئتون تفوک کیہی بندغ آتے مرگ ئنا گواچی کریسس۔

بلوچستان نا متنازعہ سروزیر سرفراز بگٹی منہ دے مُست اسمبلی نا پارلیمانی مجلس ئٹ تران نا وخت دعویٰ کریسس کہ بلوچستان ئٹ دنو ہچو علاقہ اس اف ہرا آجوئی کن جنگ کروک سلہہ بند تنظیم آتا کوزہ ٹی مرے۔ واہم، سال 2025 نا اولیکو اِرا توہ ئٹ بلوچ لبریشن آرمی و بلوچستان لبریشن فرنٹ نا پارہ غان تربت، قلات، و بولان نا اہم کسر تے کوزہ کریسہ بند کننگ و پاکستانی لشکر ءِ جانی نسخان تننگ، حکومت نا دا دعویٰ تے رد کیک و بھیم بش کروک حالیت آتا زی آ پردہ شاغنگ نا اسہ کوشست ئسے۔

پاکستان نا قومی اسمبلی ٹی جمیعت علمائے اسلام نا سروک مولانا فضل الرحمن نا ہمو بیان آن ہم دا معاملہ پاش مریک کہ بلوچستان نا کم آن کم پنچ ضلع بلوچ مزاحمت کار آتا کوزہ ٹی ءُ۔ دا گواچنی مقتدر طاغت آتا دوٹی حکومت نا پڑو آتیان چپ ءِ، ہرا چرجوئی ئٹ بلوچستان ئٹی ایمنی و سوگوی نا دعویٰ تے کریسہ بسنے۔

مولانا فضل الرحمن نا دا دعویٰ و بلوچستان نا بدل مروک حالیت آتے پام ئٹ تخیسہ گمان کننگ مریک کہ بروک وخت ئٹ بلوچستان نا گیشتر علاقہ غاک پاکستانی لشکر نا دو آن پیشتمسہ بلوچ مزاحمت کار آتا دوٹی بننگ کیرہ۔

شعیب جان سنگتی نا دروشُم ئٹ اسہ اُستاد ئس

نوشت: شاشان بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

سنگت اسہ ٹیکی ئسے ہمو ٹیکی کہ ہرا کُل ٹیکی تیان گچین انگا ٹیکی ءِ۔ سنگتی اگہ فکر و سوچ ئنا سوب آن مرے گُڑا ہمو سنگتی مہر ئنا گُڈی حد ءِ ہم تدیفک و مُستی کاہک، ہمو سنگتی مدام زندہ سلک و ننے ہندنو ہند ئسے آ سر کیک ہراڑے ہمو سنگتی ءِ نن ہچبر گیرام کننگ کپنہ۔ انسان نا زند ئٹ بھاز آ سنگت آک کارہ و بریرہ ولے گڑاس ہندنو انمول ءُ سنگت مریرہ ہرا سنگتی تو اوار اوار اُستاد نا جاگہ ءِ الیرہ، ہرا تینا سنگتی نا حق ادائی ءِ کریسہ ننکن کسرشونی کیرہ و ننکن اُستاد جوڑ مریرہ۔ سنگت شعیب جان امو انمول و مہروان آ سنگت ئس ہرا سنگتی تو اوار اوار کنا اُست ئٹ استاد نا جاگہ الک۔

شعیب جان تون کنا سنگتی وطن نا مہر و مابت، شہید آتا فکر، آجوئی نا امیت، جہد ئتو مخلصی و اونا سنگتی نا مہر ئنا سوب آن مس۔ اولیکو وار ہراتم ای شعیب جان ءِ خناٹ و مجلس کچاری کریٹ گُڑا اونا باٹی بیرہ بلوچ ئس، جہد ئس، گلزمین نا مہر ئس و شہید آتا قصہ آک ئسر۔ ننا اسٹ آ سوچ و فکر ننا نیام ئٹ پین خُڑکی ایس۔

شعیب جان مدام پاریکہ ننے بس عمل ئٹی مروئی ءِ و غلامی نا برخلاف جہد کروئی ءِ۔ کنا و شعیب جان نا خننگ اسہ ہندنو چاگڑد اسیٹی مَس ہراڑے دنو سنگت بھاز کم ئسر ہرا بلوچ جہد ئنا بابت ئٹ ننے سرپدی ایتر یا بلوچ نا آجوئی نا زی آ ہیت کیر، ہر کنڈان ننا مایوس ءُ سنگت ئسر۔ ہمو چاگڑد ئٹ ہراتم کنا شعیب جان تون خننگ مس گُڑا کنے بھاز ہمت و حوصلہ رسینگا۔ وخت اس کہ کنے ٹی مایوسی اس خننگاکہ گڑا سنگت پاریکہ ”اڑے پُلو مئے بلایں مکسد ایں سوچ ایں، مارا بس شہیداں یاد کنگی اِنت کہ آوان مئے واستہ چے کُرتہ ءُ مارا چے کنگی اِنت”۔ ہراتم ای قوم ئنا بے سمائی، جہد آن مُری ءِ خناٹہ گُڑا کنا جند ہمو بندغ آتیان مایوس مسوٹہ گُڑا سنگت شعیب جان کنے حوصلہ و ہمت تسّکہ۔

شعیب جان اسہ جہدکار اس ئس اوڑان کنے پرومی آ وشکوش لگاکہ، شہید پیرک جان نا گند بسّکہ، جندندر آ عمر جان نا مخلصی خننگاکہ، شہید ناصر جان نا سگ و سینہ خننگاکہ۔ شعیب مدام بلوچ نا آجوئی کن جہد کریکہ، اونا مدام ہندا کوشست ئس کہ دا چاگڑد نا سنگت آک بلوچ نا غلامی ءِ پُہہ مریر۔ شعیب جان مدام سنگت آتا ہاسٹل تیا ہناکہ دیوان کریکہ درس تسکہ، کتاب بشخاکہ تاکہ سنگت آک خوانر و سرپد مریر۔ اوخوائسکہ کہ سنگت آک عمل ٹی بریر عملی ءُ کاریم کیر۔ شعیب جان عملی ءُ سنگت اس ئس، کس ءِ بد پاتوکہ، تینا زی آ کاریم کریکہ، سنگت آتا زی آ کاریم کریکہ تاکہ او تحریک کن جوانو کاریم اس کیر۔ شعیب جان تینا چُنکا زند ئٹ، دشمن نا کُل چم و اٹکل آتے پُہہ مس و اوفتا زی آ کاریم کرے، تینا کچ آن زیات کاریم کرے۔ شعیب جان ئٹ ای وخت اس ہم مایوسی خنتوٹ، تینا بولانی آ حوصلہ تون او کنے حوصلہ بشخاکہ۔

شعیب جان سنگتی نا دروشُم ئٹ اسہ اُستاد ئس۔ شعیب جان امو اُستاد آ سنگت ئس کہ ہرانا سنگتی کنے دا کسر آ ایس سر کرے کنکے کسرشونی کرے تینا درس آتیان کنے شاشان جوڑ کرے۔ شعیب جان مدام پاریکہ، “ اڑے سنگت بس من تئو بولان ءَ سر باں”۔ شعیب جان ای اینو سر مسوٹ نی افیس ولے تینا بولانی آ حوصلہ آن کنے اینو شاشان نا وڑ سوگو و نودگوار نا وڑ بڑز بال کریس۔ اینو کنے نی بھاز یات بریسہ۔ “شعیب جان نی تینا سنگتی نا حق ادائی ءِ کریس کنے دا جاگہ اسکان سر کریس ولے نی افیس نا کمی ءِ بھاز محسوس کیوہ، نی تینا سنگتی نا حق ادائی آن کنے قرضدار کریس سما اف ای امر حق ادائی کروٹ”۔ شعیب جان نی زندہ اُس، ہر ساعت ننتو اوار اُس، نی جہدکار اُس، نی ہر اسہ سرمچار اُس، نی نودگوار اُس، نی شاشان اُس، نی ذیشان اُس، نی بولان اُس، نی بلوچستان اُس۔

شعور انت اسے۔۔۔؟

تحریر: جعفر قمبرانی

دی بلوچستان پوسٹ

شعور انت ءِ پارہ۔۔۔؟ بلوچستان اٹ شعور والا مننگ نا انت مطلب۔۔۔؟

دا اسہ بھاز اہمیت والو سرحال اسے، کہ اینو نا دا ٹیکنالوجی و کتاب آن مری و تینا جند انا سِر اتون جل انگا دور اٹی شعور ءِ پہہ مرین و شعور نا دوئی کننگ کن نت و دو خلین۔ سنگت وہاب جان سوج کرسا مزغ اٹ شاغا کہ شعور انت اسے؟ دا کتاب آتیان امر رسینگک؟ شعور ہرا بلا ءِ پارہ؟
کل آن مست برین کہ شعور انت ءِ پارہ۔

یات سلے کہ شعور مزغ انا اسہ ہندن ءُ حالیت اسے پارہ ہراٹی انسان تینا چاگڑد، حالیت، احساس و خیال آتا بابت چاہنگ ءِ ہیل کیک۔ یعنی شعور نا تعلق انسان نا تہہ اتون ءِ۔

لس پاننگ کینہ کہ شعور علم آن پد ہمو احساس ءِ پارہ کہ اسہ انسان اسے ٹی تینا چاگڑد و ایلو انسان و ساہدار تیکن ودی مریک۔

مسخت دا کہ انسان ہرا وخت انت اس خوانک، بنک، خنک تو دا اونا مزغ اٹ جاگہ ہلیرہ۔ پدی داکان پروسس مرسا انسان نا جند انا و چاگرد نا نیام اٹ اسہ سمجھنگ نا تعلق اس جوڑ کیرہ، دادے نن شعور پاننگ کینہ۔ ولے شعور ءِ اسہ پورو ءُ تعریف اس مفننگ نا سوب آن دادے سمجھنگ زرس وخت ہلیک۔

شعور ءِ کڑمبی اٹ سرپد مننگ کن ننے شعور ءِ علم آن جتا کروئی تمک، و پدی تعلیم و علم انا فرق ءِ ہم ہروئی تمک۔ یعنی دا کل اسہ ایلو تون ول پیچ تروک ءُ۔ دافتے سمجھنگ کن اسٹ ایلو آن ول آتے تا کشون گڑا ننا مزغ اٹ تولور کہ دیر انت اسے۔

شعور دنکہ مہالو پارین کہ مزغ انا بدل مننگ نا ہمو حالیت نا پن ءِ کہ او پہہ مننگ ءِ بنا کیک۔
ولے یات سلے کہ شعور تینا مزغ اٹ احساس ودی مننگ نا پن ءِ، ایہن تو ساہدار تے ٹریننگ ایتس ہم تو بیدس احساس آن اوفک ہم ہمو کاریم تے کیرہ کہ انسان کیک تا۔ دانا بھلو درور اس مِٹو نا ہیت کننگ، کچک نا دُز ہلنگ و بولو نا انسان تا وڑ اٹ راگ کننگ و دائے ارے۔

اوکان پد علم ہمو گڑا ءِ کہ جہان اٹ اخہ در گِڑا اریر دا کل انا یا اوفتیان گڑا سے نا بابت چاہنگ ءِ پارہ۔ یعنی اسہ بندغ اسے تون علم مرو ولے ضروری اف اوڑتون شعور ہم ارے۔۔۔ آخا۔

اسہ درور اس تخن کہ دا علم ہر بندغ ءِ ارے کہ اسہ بھاز بھلو طاقت اس ارے ہراکہ تیبہ جہان ءِ جوڑ کرینے و جہان نا بڑز شیف نا مالک و ودی کروک ءِ۔ ولے بھاز کم بندغ آتے شعور ارے کہ ہمو مالک و ودی کروک نا طاقت ءِ پہہ مریر۔ یعنی چاہک تو ہر بندغ، پہہ مریرہ ہموفک ہرافتے شعور ارے۔ یعنی خدا نا چاہنگ آن پد دا احساس مننگ کیک جائی کہ خدا سجدہ کڑزوک ءُ ذات اسے۔

پاننگ نا مسخت دا کہ گِڑا تا بابت بیرہ چاہنگ علم پاننگک و ہمو علم کہ مزغ اٹ توس، پدی مزغ انا تہٹی ہمو احساس ودی مننگ و انسان نا کل کاریم تیا ہمو وڑ عمل کرفنگ شعور ءِ۔ انتئے کہ مچ آ انسان نا بدن نا سُرفوک و سروک ءِ۔

گُڑا مزغ اٹ تولوک آ گِڑا انسان ءِ ہمو گڑا نا وڑ بیوس ہم کیک کہ بندغ تینا مزغ انا وڑ کاریم کے، ہیت و گپ و تول و بش کے۔ یعنی نن انت کہ چاہسن یا ہیل کرین، پدی اودے تینا مزغ اٹ ہندن جاگہ تسن کہ مزغ انا حالیت بدل مس و پدی مزغ ننا تینا حالیت ءِ ہم بدل کرے۔

جی آؤ دن کہ مزغ ہمو گڑا ءِ ہرفسا بھاز مستی ہننگ بنا کرے، امنا کرے یا نمن مس، تو پدی او بدن ءِ ہم ہمو نا بابت کاریم کننگ آ بیوس کرے گڑا دادے پارہ شعور۔

پدی برین تعلیم آ ہراکہ اسہ نظام اسے ہرانا تہٹی بس ڈگری ہلنگ و اسہ استاد واسہ نظام اسے نا کیرغ آن ہیل کننگ ءِ پارہ۔

داسہ مستی گونڈ کرسا ہرن تو دا ہیت پک مریک کہ تعلیم تو جوان چلینگ مننگ کیک، ولے تعلیم نا نظام اٹی کتاب، استاد سیبو و دائے مفننگ نا دو آن علم انا کمبوتی مننگ کیک یعنی نظام تو روان ءِ ولے چناک ہچ تپسہ۔

ہندن علم انا کسر تو ارے، بھاز بندغ آک استاد آن، بھاز آک نیٹ آن، بھاز آک کتاب آتیان و بھاز آک تینا جند انا زند انا آزموندہ غا تیان ہیل کننگ کیرہ، و جہانی کہول آ مرے یا علاقہ و قومی کہول آ، گِڑاتا بابت پہہ مریرہ۔ ولے لس علم والا بندغ شعور نا کچ آ سر مروک ہم تو مفک، شعور نا مطلب کہ ہمو ہلوک آ علم آن تینا مزغ آ اثر شاغنگ۔ اگہ نن دنیا جہان نا ہر گِڑا ءِ چان و پہہ مرین ولے عمل اٹ ننا ہچ اس تا خننگپک تو داسہ ہیت پک مریک کہ نن تون علم بھاز ءِ ولے نن شعور آن خالی ہُن۔

سوج دادے کہ شعور کتاب آن ہم دوئی مننگ کیک؟ دا ہیت مزغ اٹ مرے کہ کتاب آن بندغ علم دوئی کیک و پدی ہمو علم انسان نا تہٹی ساڑی شعور ءِ یکجا کرسا احساس نا دروشم اٹ بش کننگ اٹی کمکار مریک۔ کتاب آن شعور آخا علم رسینگک ہراکہ شعور نا بش کننگ نا سوب جوڑ مریک۔

یعنی ہر کتاب خوانوک شعور والا مننگ کپک۔ بھاز آک کتاب خوانور ولے ہمو احساس ءِ تینا تہٹی بش کننگ اٹی سرسہب مفرور۔ یعنی شعور علم آن ودی مروک آ مزغ انا ہمو حالیت ہراٹی مزغ علم انا اثر آتے ہرفسا جوان و گندہ گڑاتے جتا و، تا کیک و سہی انگا کسر اٹ کاہک و پراگندہ غا کسر تے یلہ کیک۔

دن کہ اینو بلوچ نا ہر چنا چوچہ پہہ مریک کہ نن تون انت مننگ ءِ۔ ولے اینو ہم ننے آن ہفتاد درسد بندغ آک چپ جوڑ تے گنڈوک تینا حالیت اٹی خوش و خف تے بند و خن تے تر کرینو۔ دا اوفتا قصور اف، دا قصور ءِ اوفتا علم انا کہ اوفتا علم اوفتے شعور نا کچ آتسکان سر کتنے۔ علم والا بھاز رسینگو ننے ولے شعور والا بھاز کم۔

یات تخنگے کہ شعور والا علم، عمل آن خالی مفک۔ شعور ہمو علم انا پِن ءِ ہرا عمل کن مزغ انا زمزیر تے مَلک۔ شعور ہمو علم ءِ ہرا مزغ ءِ دا کسر ایتک کہ نے تون ہر ہمو طاقت ارے کہ نی دا کپ کپ ٹھپ ٹھپ و ژند و بند یا چست انگا بدن ءِ کاریم اٹ اتیس۔ یعنی کس ءِ شعور مس دن چا کہ اودے خف ہم ارے، دوی ہم ارے، خن ہم ارے و کہنگ کن بدن اس ہم ارے و ہسون مننگ کن است اس ہم۔۔۔

انتئے کہ بے شعور اٹی احساس مفک، اودے الس نا، ساہدار تا سما مریک و چاگڑد اٹ ساڑی تیبہ گڑاتے چاہک ہم ولے محسوس کپک تا۔ ای تو پاوہ یخین اٹ شعور والا بندغ نا است دا راج اٹی الم ہسون مرو۔ خاص وڑ اٹ بلوچستان اٹی اگہ کس نا است ہسون مفک تو او پکا شعور نا دنگ آتیان مُر ءِ، اسل بھاز مُر۔

ہندی آ بولیک و سامراج

نوشت : بختاور بلوچ

براہوئی مٹ : دیار زیب بلوچ

بولی اسہ ہندونو گڑا ئسے؟ ہرا اسہ بندغ ، راج یا ملک ئسے نا پجار مریک۔ بولی اسہ ہندنو سلاہ ئسے ہرا ننا دود و ربیدگ تا خیال ءِ کریسہ ساندہ سلامت تخک۔

بولی ءِ چاہنگ آن ابید کسس ہم نا دود تا باروئٹ چاہندار مفک۔ دا ننا بولی و ثقافت ءِ ہرا ننے ایلو بندغ تیان جتا کیک ۔ ننا بولی ، ننا دود ، ننا روایت آک ننے تیوہ جہان نا مون آ ساندہ زندہ کرینو۔ ننا بولی نہ بیرہ ننا دود تا وجود نا سوب ءِ بلکن ننا زند ئنا وجود ہم ارے۔ دنکہ Helene cixous پارینے کہ، ” زندگی ؤ مرگ اڑتماک بولی نا تاغت نا تحت ءُ ” بولی زندہ ؤ بولی مرگ ءِ۔ بھاز آ ملک آک تینا بولی نا سربُن آن وجود ئٹی بسونو۔ دُنکہ مشرقی پاکستان نا خلاسی آن گُڈّ پوسکنا بنگلہ دیش و اونا بولی ، دود ؤ رویت جلہو مس ، واہم مذہب نا سربُن ئٹ نہ ،بلکن تیوہ دینی زانتکار تا ہندا ہیت ئٹی سیوت ءِ کہ اگہ اسہ ملک ئسینا بولی ءِ تباہ کننگے گڑا او ملک ءِ زندہ کننگ ؤ اونا وجود نا مننگ بھاز مشکل ءِ او دیہاڑ ئٹی او نا روایت ؤ دود آک مشکل نظر بریر۔

استعمار اسہ راج ئسےآ قوضہ کننگ ؤ زوراکی ئٹ پڑو کننگ نا عمل ءِ ۔ استعمار ہندی بندغ تا من مانی ءِ توننگ ؤ راج ئنا ذی آحکمرانی کننگ نا طاغت ءِ۔ شاہد کس دا ہم پاننگ کیک کہ استعمار آن مراد اسہ ملک اسینا پالسی یا عمل ءِ ہرا ایلو علاقہ تیا تینا کنٹرول ءِ زیات کننگ نا کوشست ءِ اکثر فوجی طاغت یا کہ اقتصادی طاغت نا سوب آن ایلو ملک تا دود و رویت تے کنٹرول کننگ نا ءِ ۔استعمار ؤ راج نا نیام آن ناٹہندی ،لوٹ پل و جاگیرداری نا ءِ ۔ ہرا آقا ؤ غلام نا رشتہ ءِ ۔ دُنکہ Chawdwick Boseman پاریسس کہ ” colonialism غلامی نا کزن ءِ۔”

امو راج یا کہ ملک ہرادے استعمار سیاسی ، چاگڑدی ؤ جغرافیائی وڑ ئٹ تینا قوضہ ئٹی تخک یا راج نا ہندی آ مخلوق تا ذی آ حکومت کیک ؤ اوفتے تینا غلام جوڑ کیک ؤ راج نا غٹ مال و مڈی تا لُٹ و پل ءِ کیک گڑا قابض ئنگا راجپاننگک ۔ کالونی اُس ۔ او قوضہ کروک آ ئے کالونائزر پاننگک۔

کارمرز:

کارمرز نا مطلب ءِ کہ کالونی نا مڈی تے پُلنگ و مخلوق نا خواری تے لُٹنگ ۔ سامراج غٹ اُلس ئتون بے دادی کیک۔ ہندی آ مخلوق ہرا آسمان و زمین ءِ اسٹ کیرہ ولے اوفتے بیدس لُٹنگ آن ہچ ئس ہم دوئی مفک۔

سامراجی و بولی تا مرگ

بھاز وار نن اندا بھنگُنن کہ سامراج نا مسخت ایلو آجو ہنگا راج تا مال و مڈی تے پُلنگ و نوآبادیت نا کبین ئنگا ساز و سامان تا بے دادی ءِ کننگ ؤ غٹ گڑا تے تینا ملک ئٹی خلننگ نا ءِ ۔ ولے سامراج نہ کہ بیرہ دا مال و مڈی تا بیدادی ءِ کیک بلکن دا راج نا راجی بولی ءِ ہم نزور و گُم کیک۔ بولی نا ایسر کننگ نا زموار سامراجیت ءِ۔ سامراج نا غٹ آن بھلا مثال یورپی سامراج ءِ۔ 15 وی کرن ، ہرادے یورپ راج ئنا سامراجیت وخت پاننگک ۔ ہراتم سپین ؤ پرتگال ہڑتماک 7 جون 1494 آ ٹورڈیسیلاس نا معاہدہ ئٹی دستخت کریسہ جہان ءِ بشخ و بانٹ کریر۔ گڑا او بھاز ہنگا دعوی تے خلکور ۔ برطانیہ ، فرانس ،اسپین ؤ پرتگال بھاز آ ملک تے نوآبادیت جوڑ کریر۔ داڑان ابید ہم اسپین بھاز طاغت ور ئس۔

نوآبادیت جہی آ مخلوق ءِ تینا لُمی آ بولی ئٹی ہیت کننگ آ منع کرے ۔ ہیت کروک آ تے بھاز بیدادی نا گواچی کریرہ ۔ 16 وہی کرن آن 19 وہی کرن نا نیامٹ ، بھاز ہنگا کالونیک نوآبادیاتی بولی تے تینا کریر ۔ جنوبی آفریقہ یورپ نا بولی ءِ تینا راجی بولی درشان کرے ۔ 15 وہی کرن ئٹی یورپی نوآبادیت نا سوب آن شمالی امریقہ نا بولی ” Taino” کسک و اونا جغہ ءِ ہسپانوی ، فرانسیسی و ایلو جتا ہنگا زبان آک الکور ۔ 16 وہی کرن ئٹ ہسپانوی نا بننگ تون اوار کیچوا زبان ہم ساہ کِشکا۔

اندُن 1942 ئٹ جاپان کوریا ءِ قوضہ کرے۔ ولے جاپانیک کوریا والاتے پاریر کہ اوفک تینا راجی بولی ئٹ ہیت کپس ۔ جاپانی نوآبادیت نا وخت کوریائی بولی خطرہ ئٹی ئس ۔ او بیرہ تینا پجار و تینا دود آتے ایسر خوائسرہ ۔ 1950 آن گُڈّ تیوہ جہان نا بولی تیا کمبُوتی بس ۔ 7000 بولی تیان قریباً 2600 بولی آک مست آن ساہ ءِ کشکانو ۔

گڑا نن اندازہ ئس خلنگ کینہ کہ ننا راجی آ بولیک و ہندی آ بندغ آ تا سرکاری بولیک ہمر نزور مننگ نا پارہ غا سر ہلنگو ۔ داڑان دا ساف مریک کہ سامراج و بولی تا سیالی جہان نا ودیشت آن بننگو ۔

ہفتمیکو کرن ئٹ ، عرب آک مصر ءِ فتح کریر ، گڑا قبطی بولی چرجُوئی ئٹ مرگ ئنا گوچی مریسہ مس ، وُ 15 سال مُتّکُھنا بولی کھسک و عربی ہم ۔

سنسکرت بولی ، ہرا برصغیر و پاک ہند نا بولی ئس ۔ 11 وہی کرن ئٹ ہندوستان ئٹی مسلمان تا حکومت ئسک ہرا نا سوب مسلمان آک سنسکرت زبان ءِ عربی ئٹ مٹ کننگ نا کوشست ءِ کریر ۔ واہم مسلمان تا بننگ آن گُڈّ انگریز آک ہندوستان ئٹی تینا قوضہ ءِ کریر گڑا ولدا انگریز آک سنسکرت زبان نا جاغہ انگریزی بولی ءِ ایسُر ۔ولے ہندوستانی ادب سنسکرت بولی تون گھنڈوک ئس او انگریز نا بولی ءِ منتور۔

بلوچی بولی :

بلوچی بولی ہرا بلوچستان نا راجی بولی ءِ ، ہرا افغانستان ، ایران ، پاکستان تون اوار جہان نا ایلو ملک تیا ہم پاننگک ۔ بلوچی بولی نا دائسکان خیال ءِ بلوچی نا عظیم ہنگا شاعر آک ، ادیب آک و عظیم ئنگا نوشتہ کروک آک کرینو دُنکہ سید ظہور شاہ آشمی ، عطا شاد ، منیر مومن ،و گل خان نصیر ، مبارک قاضی و پین ہندن ئنگا بندغ تا سوب آن ممکن مسُنے۔ ہرا بلوچی بولی نا زندہ مننگ کن تینا تیوہ زندء وقف کرینو ۔ دافیان گڑا ئس دائسکان ہم بلوچی بولی نا سلامتی کن جُہد کننگو۔

بلوچی بولی نا ساندہ سلامتی کن جُہد کروک آتیٹی اسٹ ئس سید ظہور شاہ ہاشمی ءِ او 21 اپریل 1926 ئٹ ودی مس و بیرہ بلوچی بولی نا پدرند کن تیوہ جہان نا پیری ءِ خلکک ۔ او بلوچی زبان ئٹ بھاز ہنگا کتاب تے نوشت کرینے دُنکہ ” بلوچی بنگیجی ، بلوچی سہاگ ای راست نبیسگ ، بلوچی زبان و ادب کی تاریخ ” ؤ پین بھاز ہنگاتے ، بیرہ دا نہ بلکن او بلوچی زبان ئٹ بھاز آ لغات ہم نوشت کرینے ۔ او چرجُوئی ئٹ جُہد کرے و تینا مچ زندء بیرہ بلوچی بولی نا شونداری کن وقف کرے۔

عظیم ہنگا شاعر مبارک قاضی ہم تینا زند ءِ تیوہ بلوچی زبان نا شونداری و سلامتی کن وقف کرے ۔ او 24 دسمبر 1956 ئٹ ودی مس و بلوچستان نا مابت ئٹی بھاز ہنگا کتاب تے نوشت کرینے ۔ اونا پنی آ کتاب تیٹی ” چول دریا یال دتھاگ ، گیسا وتھار کانک لوٹن ، سکلے جورانی بارواردھ ” ءُ پین بھاز ہنگا کتاب آک ءُ ۔ او زیات بلوچی زبان ئٹ شاعری کرینے ۔

سامراج ءُ پاکستان وڑہنگا ریاست آک بلوچستان ءِ تینا قوضہ ٹی کرینے ۔ واہم بلوچی بولی امو کالونائزر آتیان بھاز گڑتی ئسیان زہم مسُنے ۔ بلوچی بولی تینٹ زندہ مننگ نا قابل ءِ او دا بلوچستان نا اسہ نہادی و بولی ئسے و انگریزی وڑہنگا بولیک بلوچی بولی ءِ زہم کرینو۔ ای جوان سرپد ئٹ کہ ڈاکٹر انگومن انت پارینے؟

اردو زبان پاکستان نا دو ئٹی چاکو ئسے ،دا ہیت آن غٹ سرپند ءُ کہ یونیورسٹی ، کالج، اسکول تیٹی بلوچی نا وڈ سرکاری زبان خوانفپسہ، انداڑسکان کہ بلوچستان ئٹ ہم نہ ۔پی ایچ ڈی، ایم فل ، سی ایس ایس کروکا بلوچ خواہندہ غاتے بلوچی نا اسہ لوز ئس ہم بفک ۔ اگہ ای تینٹ تینا ہیت ءِ کیو گڑا ای تینٹ بلوچ ئسے اُٹ ولے کنے دائسکان صاف ہنگا بلوچی زبان بفک۔ نہ کہ ای بلوچی ءِ جْوان خواننگ و نوشتہ کننگ چاوہ ، انتئیکہ کنے چنکی ئٹ انگریزی و اردو ئٹ خوانفنگانے ۔ داڑان ابید شاعر و ادیب آک ہم اردو و انگریزی ٹی نوشت کیرہ۔ ای ہراڑے سلوکٹ کنے اندن لگھننگے کہ بروک آ وخت ئٹی بلوچی زبان تینا وجود ءِ گم کیک ۔ انتکئے زبان امو وخت مرگ ئنا گوچی مریک ہرا تم او تینا ایسر، ہندی آ پاروک ہنگا تے گیرام کیرہ ، بلوچی زبان تینا ایسر آ ہندی تے گیرام کرینے ۔

سامراج نا کاٹم ءِ خلننگ نا اسٹ ہنگا سلاہ تعلیم ءِ او بولی تے بچھفنگ نا طریقہ تینا لُمئی آ بولی ئٹ ہیت کننگ، خواننگ و نوشتہ کننگ ءِ ۔ اندا وڑ نن تینا بولی تینا دود، تینا روایت تا خیال ءِ کننگ کینے ۔ ئیون ننا بولی نا خیال کننگ بھیم ئٹی ءِ او نن تینا اُرا تیٹی ریڈ انڈین مننگ کینہ۔