“اینو پدا اِرا ورنا بیگواہ مَسُر”
یاسر تینا لمّہ باوہ نا اسٹ انگا چنا ئس۔ او دا وختا ورنائی ٹی ئس۔ یاسر نا لُمّہ نورخاتون ہرا وختا کہ ورنا سینا بیگواہ مننگ یا جون نا تمنگ و خلنگ نا بنوسُس گڑا اونا اُستا اونا مار یاسر بسکہ گُڑا دعا خواہاکہ اے اللہ نی کنا مار یاسر ءِ دا ظالم آتا ظلم آن بچیفس۔
اَسہ دے اس نورخاتون اُرانا کاریم تیٹی مشغول ئس اندا ٹی یاسر کوکار کرسہ اُراٹی بس پارے اینو پدا اِرا ورنا بیگواہ مسُر۔
اندا ہیت تون اوار نورخاتون غٹ کاریم تے یلہ کرے پریاد اس خلک پارے کہ ظالم آک دِنّا مونے مون کریر؟ ہرا لُمّہ باوہ نا اُست ہوشسہ اوفتا جغر نا ٹکر تے بیگواہ کریر۔ مونی تینا مار ءِ پارے نُم ورناک تینا آزاتی نا برانز آتون تیوی غا بلوچستان تون اوار کہی لُمّہ باوہ آتے بے چنا کرینرے۔

یاسر: لُمّہ نا دا خنتا خڑینک آتیان ای خاخر اس کسفنگ کپروٹ گُڑا نا اوغنگ نا انت فاہدہ؟ نی بیرہ اِرا ورنا نا بنگنس فریشان ئُس، فریاد کننگ ئُس، نے سما ءِ دا وختا دنو کہی ہزار آ ورناک بیگواہ مسونو و بھاز آتا جون تے بٹینو ولے ذاکر جان، زاھد جان، شبیر بلوچ ،دین محمد کوناک دائسکان بیگواہ ءُ۔ ننا مُر و خڑک نا علاقہ آتیٹی انت مننگ ءِ اوفتا داسکان نمے سما اَف۔
نورخاتون: کنا مار دا خڑینک آک تو اُست نا لارے دیخہ کم کیرہ ولے دا لارے ختم کننگ کپسہ انتیکہ اسہ اولیاد سینا بیگواہ مننگ  لُمّہ و باوہ نا تیوہ غا زند نا تباہی ءِ۔
یاسر : لُمّہ جان نا دا ہیت راست ءِ کہ اسہ اُرا سینا باتی نا بیگواہ مننگ تیوہ غا اُرا ءِ تہاری پلویڑ اٹی کیک۔ اینو تیوہ غا بلوچستان تارمہ ءِ ہر اُرا ہر خلق تارمہ ءِ۔ ہر لُمّہ دترنا خڑینگ اوغک۔ دا سرزمین بلوچستان نا خیسُنک، تیل، گیس، ایلو قیمتی آ گِڑاک دا ظالم آ کوزہ گیر آ پاکستان نا اُست ءِ پُدین کتویر کہ ہرافتے او پُلینگ ءِ دننگ ءِ۔ داسہ او تینا اُست ءِ ننا ورناتا تے بیگواہ کننگ اوفتا چشوکا جون تے بٹننگ آن پُدین کیک۔ یاسر مونی پارے کنا لُمّہ جان داڑے انت انت ظلم مننگ اَف ولے بندغی نا حق نا ہیت کروکا بندغ آک تینا باہ تے تفینو۔ اینو کوزہ گیر آ ریاست’ بلوچستان ٹی وڑ وڑ نا ظلم کننگ ءِ او دا ظلم و زوراکی تے ڈھکننگ کن بھازا چم تے کننگ ءِ۔ تانکہ اَسہ علاقہ نا احوال ایلو علاقہ غا سَر مَف۔ بھازا علاقہ تیٹی موبائل گِڑاتے بند کرینے ءُ میڈیا ءِ ہمو علاقہ ٹی ہننگ نا موکل اَف کہ او دا غُٹ آ ظلم آتے خنہ و پدا جہان نا مونا پاش کیتہ.

گدرینگوکا دے نا ہیت ئسے کہ گِڑاس مسافر بسر داڑے اوفتون اسہ پیرو نرینہ اس ئس ایلو غُٹ زالبول و چنا ئسرہ۔ انداخس بدحال ئسر کہ بیرہ گڑاس بندغ نا نَت تیٹی پازوار ئسکہ ایلو غُٹ تا نت شپاد ئسر۔احوال ٹی پاریر کہ او گزگ نا علاقہ آن بننگو علاقہ ٹی تا فوج چھاپہ خلکونے، ھنکین تے تا ہشانے، مال و مڈی تا ختم کرینے، خولم تا جوہان تے خاخر تسونے، نرینہ غاتے تا درینے بیگواہ کرینے تیوہ غا خلق آن اندا بندغاک بچانن تینے داڑے سر کرینن۔
اگہ اسہ چنکو گزگ نا وڑو علاقہ سیٹی داخس ظلم مریک کہ او تینا کاٹُم ءِ ڈھکننگ کن جاگہ خنپسہ گُڑا آواران، کولواہ، جھاؤ، دشت، تربت، خاران ءُ ایلو علاقہ غاتیٹی بلوچ اُلس نا انت حال مرو ءِ کہ اوڑے تیوہ غا سال آپریشن بند مفک۔

لُمّہ نا اُستا ہمو چنکا بالاچ (وحید) بس کہ ہرا دیوان تیٹی تینا لُمہ وطن نا بیرک ءِ اسہ منٹ اس شیف مننگ کن التویکہ۔ ہرا خاچنگ نا وختا ہم بیرہ وطن نا آجوئی نا تُغ خناکہ حالانکہ اونا عمر دائسکان چناتون گوازی کننگ نا اس اونا وختنا چناک گوازی سیل و سوات تیان سیر کپسہ ولے چُنکا بالاچ وطن آجوئی نا تُغ خننگ آن سیر کتویکہ ولے دا ظالم انگا ریاست ءِ اندا چُنکا بالاچ آن ہم خلیس ئس و ننا بالاچ ءِ ننے آن پُھلا۔
یاسر تینا لُمّہ ءِ پارے کہ اِی ہم نا مار اُٹ اینو کنے پنچ تُو مریک کہ ای تینا کالج آ اننگ افٹ انتیکہ کنے سما ءِ کہ اگہ ای کالج آ ہناٹ گُڑا ولدا زندہ بفروٹ انتئے کہ نا دا مار ہم آجوئی نا تُغ خنانے۔ دا تُغ ءِ راست کننگ کن جدوجہد کننگ ءِ ہر ہمو بلوچ ءِ ریاست زندہ ہلپک ہرا دا آجوئی نا تُغ خننگ ءِ و دا ظلم زوراکی تے جہان نا مونا پاش کننگو یا ہمو خنک ہرا تارمئی ٹی دا ظلم خننگو، ہرا خفک کہ ہرا بلوچ اُلس نا توار ءِ بنیرہ۔
اینو نن تینا ڈغار آ جاگہ خمپنہ ہراڑے ننا ننگ و ناموس سوگو مرے ہزار آ زالبول، نرینہ، پیر، ورناک بیگواہ مسونو۔ ہزار آ بلوچ اُلس تینا اُراتے اِلّانو انانو پیشن درپدری، محتاجی نا زند گدریفسہ ءُ ہمو بلوچ زالبول آک ہرا تینا گُدے کاٹم آن شیف کپسہ اینو ہموفتا اُراتیٹی دا فوجیک شام نا تارمئی ٹی دُز امبار بریرہ اوفتا نرینہ غاتے دیرہ۔ اینو ننا ننگ وناموس، ھنکین، اُراک ننا مَشک ننا دیک ہچ اسہ گڑاس ہم ننکن بچتنے۔ گُڑا نم امر پارے کہ نن دا آجوئی نا نعرہ ءِ یلہ کین و تینا اُراٹی تولن پگہ نا دے اندا ظلم ننا اُراٹی ہم برو ءِ۔
زاکر مجید کوزہ گیر ریاست ءِ پائک کہ کنے تو فخر ءِ کہ کنے اگہ ریاست دہشت گرد پائک یا باغی پاہک اینو تو داڑے ہزار آ باغیک تولوکو نی اخس باغی تے خلوس، بلکن نی دافتا خنتے کشنگ کیس ولے دا خنک ہرا تُغ ءِ خنانو قومی آزاتی نا دا تُغ ءِ ایسر کننگ کپروس۔

نورخاتون تینا مار یاسر نا ہیت آتے بننگ آن پد پارے کنا مار نا لُمّہ ای افٹ بلکن نا لُمّہ بلوچستان ءِ۔ نی در تینا بلوچستان ءِ ظالم آتا دوآن آجو کر ہرا بلوچستان ءِ ہڑی آ کچک امبار چونڈنگ ءُ۔ پدا گُڑا کنے غا بَر۔
……….★★★………..

بلوچ مخلوق نا استحصال ، بلوچستان نا قدرتی ودی مروکا مڈی تے تینائی کننگ کہ و داجاگہ نا مخلوق ءِ تینا شیف اٹ تورنگ کن ریاست مدامی مُلاو سڑدار نا پھڈاتے چرب کرسہ اوفتے داڑے قوضہ گیریت، لُٹ وپُل کن سلہہ سینا وڑاٹ کاریم اٹ ایسنے۔
مُلاک داجاگہ نا مخلوق ءِ مذہبی وڑاٹ مسیت ومحراب آن گٹ کرسہ خداواونا رسول و قرآن نا پن اٹ مدامی ذہنی خَسی کرینو۔ وختس کہ داعمل سڑدارے مخلوق نا ذی آ پین طاقتورکرسہ بسونے کہ مُلاک سڑدارے مخلوق نا ذی آ حکمرانی کن خدانا پارہ غان مروک واولس نابخت اٹ لکھوک پارینو۔ دُنکہ تبلیغی تہ حاجی وہاب اسہ وختس پاریسس کہ ڈغارک خداناو ، مسلمانک اسٹ ایلو نا ایلم کو نم انت کہ جنگ وجدل کیرے ۔ حالانکہ دین ومذہب اٹ ہیت دُن اف ہراڈول مُلاک داڑے ریاست نا سوبری کن اوفتا پالیسی تے مون مستی دننگ کن تینا پھڈ پُری کن قرآن ومذہب نا غلط تشریح ءِ کیرہ ۔ قرآن نا جند اٹ خداجان پائک کہ ای نمے جتاجتا قوم آتیٹ بشخانو تاکہ نم تینے درست کبو تینا شناخت ئس جوڑابو۔ ہنداوڑ نبی تا تاریخ آ اگہ غورکننگ ءِ تو ہر اسہ نبی اس تینا جند نا قوم آکن پن مرسہ مسونے و ہمو قوم نا زبان اٹ ہیت کرینے اوڑے نازل مروک کتاب ہم ہمو قوم نا زبان اٹ مسونے ۔ ہنداوڑ نبیک ہم تینا جند ئنا باوہ پیری آ جاگہ وڈھیہ کن بدر قبیلہ وقوضہ گیر تون جنگ کرینو۔ دین ومذہب اٹ ہم تینا ڈغارکن جنگ کروک ءِ شہید نا درجہ تننگانے ۔سڑار ومُلا ہراکہ ننا سماج نا اِرا طاقت ودافک بلخصوص دا ملک نا مُلاک ہچ خواپسہ کہ داڑے مخلوق ذہنی وڑاٹ شون ہلے شعوری پڑا سرہلے ہنداخاطر دافک مدامی تینا واعظ اتیٹ ہندنو گپ کیرہ ہرافک اسُل غیر فطری و ہیت و مُلاک ہمیش راج ءِ رجعت پسندی نا کورنگا دون اٹ بٹوک خوارہ ۔داخاطر اگہ مخلوق ٹی شعور بس تو دافتا اصل حقیقت مخلوق نا مونا پاش مریک۔ داڑے ہراڈول مُلک سیاست اٹ دوشاغانو داریاستی ادارہ واسٹبلشمنٹ نا جوڑکروکو ہرافک ہردوراٹ تینا جتاانگا پن تیٹ داڑے مخلوق اٹ پرا گندہی تے تالان کرسہ مخلوق ءِ ذہنی وڑاٹ شل کننگ کہ وڑوڑنا مفروضاغاتے تالان کرینو دُنکہ مذہب ءِ سوال کپہ بو نم گنہگارمریرے۔ مُلاتئے ہیت کپہ بو داڑکن نمے آ آخرت ٹی سختو عذاب برو۔ مُلاتا ہرہیت ءِ منبو کہ دا دین نا وراث آکو ۔ گڈ سراٹ ہندا پاوہ کہ انسانی سماج نا فکری سفر ہرراج اٹ ہنداڈول برسہ کرینے ننے آن مہالو یورپ ٹی ہم چرچ و پادری نا ہنداوڑ بول بالااس اوفک انت پاروسُر مخلوق ہموڈول کریکہ یورپ نا ہمو دورءِ تارمنگا دورپارہ کہ اوڑے پادریک اسہ وختس دا ہیت ءِ شاغار کہ نیاڑی شیطان نا ارٹمی شکل ءِ گڑا امخ انگا نرینہ غاک دا جنون و انتہاء پسندی ٹی چندی نیاڑی تے زندہ ہُشار۔ یورپ ٹی شعوری تبدیلی ہمو تم بس ہراتم کتاب ءِ مقبولیت دوئی مس مخلوق خوانا توخواننگ نا سبب اوڑے زانتکارک ودی مسُر ہرازانت کارک تینا مخلوق ءِ آگاہ کریر کہ پادری نا اصلیت انت ءِ۔ نناگورا مُلا وسڑدارءِ تینکہ اسپر کرسہ ریاست تینا حویلی نا کچک نا وڑ سانبانے کہ داڑے اظہارے رائے آ پابندی ءِ۔ ہرکسس داڑے سوال ئس کرے تو اودے فوراً مرک نا گواچی کننگک پدا اوڑا مذہبی و ٹولہ سے نا پارہ غان فرضی وپن اسے ٹی دوبہ ئس خلنگک کہ دا دین ومذہب آن خلاف گپ کریکہ تو خلکن تے دُنکہ داڑے واجہ صباء دشتیاری تون مس ۔ جان محمد دشتی آجلہو مس ولے او بچا پین چندی مفکر وزانت کارتے داڑے خلنگانے ہندادوبہ نا تہٹی ۔ ریاست نا داٹی دا چم بازی مسونے کہ داڑن ایلو زانت کارتیٹ نفسیاتی ہڑزوخلیس اس تالان مرے وریاست دا بارواٹ سرسوب ہم مسونے ۔مُلاوسڑارآن جان خلاسی کن ننے تینا راج اٹ شعوری تعلیم ءِ تالان کروئی ءِ تینا چنا، زالبول پیرورناکل ءِ دافتا اصلیت آن آگاہ کروئی ءِ ۔ دافتا ہرا گندانگا کڑدارے اونا پرچار مخلوق نا تہٹی لازمے کہ اینو مُلانا مورچہ ریاست نا سبب سوگئوءِ۔ دامورچہ ہموتم نزورمرو ہراتم ننا گیشتری مخلوق دافتے آسوال چست کرو چائے اومُلا مرے یا سرکار نا دانہ خورا سڑدار۔

بھاز انگا جاگہ غاتیا ہندن معلوم داری مریک کہ ننا و افریقی تا حالیت اسہ وڑاٹ ئس دا خاطر آن کہ تینٹ افریقیک بھلووخت اسکا غلامی نا ویل ءِ بے خیال کریر ہراتسکا مغربی مورخ آتا ہیت ءِ تو اوفک دا خاطر آن ہم دا ویل ءِ مونا اَتوس کہ داڑان اوتا راج نا معاشی وسیاسی فائدہ غاک نزور تمنگ کریرہ۔ انتئے کہ دا غلامی نا ویل اوتا امپیریلزم نا بشخ اس ئس۔ ولے افریقیک تینٹ ہم دا قابل اَلوس کہ او داڑا گڑاس لکھوسُر‘ داڑا نوشت نا بناء ہموتم مس کہ ہراتم تینٹ یورپ اٹی غلامی نا خلاف تحریک نا بناء مس۔ دا جتاءُ ہیت ئسے کہ دا تحریک ہم مغربی راج نا گُرج اس ئس دا خاطر آن کہ داسہ اوتے غلامی نا ادارہ نا ضرورت اَلو۔ دا غلامی داسہ اوتا شونداری نا کسر ءِ توننگ اٹی ئس او اوتیکے باریم اس مننگ اٹی ئس۔ دا خاطر آن داسہ اوتا ’’انسانیت‘‘ بیدار مس او اوفک غلامی ءِ شیف خلکُر او داڑکن تحریک نا بناء مس۔
ننا جند انا حالیت ہم بھاز جاگہ داڑان بِدر اف ہیت دادے کہ ننا ہَد آدائسکا قوم و راج نا پسماندگی نا ہیت مسُنے ولے نوشتوک آتا پسماندگی نا ہیت متہ نے۔ داسہ وخت بسُنے کہ نن راج اتو اوار اوار تینا نوشتوک آتا ہم پسماندگی نا جاچ ءِ ہلین۔عبداللہ جان جمالدینی تینا فکر وپام نا بنداو نا بارہ اٹ پائک کہ
’’پوسکن آزات مروکا ملک آتا اُلس سامراج و نوآبادیاتی نظام نا جہالت‘ ناجوڑی‘ پد تمنگ آن آجوئی دوئی کننگ کن سوویت یونین و اونا سنگت ملک آتے تینا غمخوار خیال کریرہ اوفتا آجوئی نا غٹ آن بھلا سوب ہم تو سوویت یونین و اونا سنگت سوشلسٹ ملک آک ئسُر۔ سوشلزم‘ راج ءِ شون تننگ نا سائنسی ءُ علم ئسے۔ دا راج ءِ مُستی دننگ نا علمی رویہ ءِ‘ سرمایہ دار ملک و امیر انگا حکومت آک سوویت یونین و سوشلسٹ ملک آتا خلاف مننگ آن پد ہم تینا ڈیہی شون اکن چندی بشخ آتیٹی دا علم آن فائدہ ہرفسہ کرینو۔ شون داری ٹی منصوبہ بندی قریب اٹ غٹ ڈیہہ تیٹی یعنی غیر اشتراکی ملک آتیٹی ہم اڈ تننگا‘‘۔
او اسہ جاگ اس نوشتہ کیک کہ ’’کنے بھاز ہُرے آ دا گڑانا اندازہ مس کہ ای سیاست نا دنیاءِ گچین کننگ اٹ غلطی کریٹ‘‘۔ او تینا کتاب لٹ خانہ نا 107 پنہ نا گڈیکو پیراگراف آ دا وڑ نوشتہ کرینے ۔
’’۔۔۔دا غٹ عملی کاریم تیان پد ہم نن عملی انتظام کاری آن واخب اَلونہ۔۔۔ ننا دا کاریم تیٹی اوڑدہی و گون مننگ نا غٹ آن بھلا سوب ننا تینا مسخت تون جذباتی وابستگی ئس۔۔۔ نن بلوچستان نا تاریخ‘ قبائلی نظام‘ تدوکا سیاسی تاریخ و حالیت آتیان معلوم دار الون۔ بلوچستان اٹی او وخت آ دا ویل آتا بابت اٹ ہچو لٹریچر اس الو۔ عبدالصمد خان‘ عبدالعزیز کرد و یوسف علی خان نا سیاسی جہد و کوشست آتا بارہ اٹ ننے ہچ خبر الّو‘‘۔
اگہ نن عبداللہ جان جمالدینی نا دا خیال آتا جاچ ءِ ہلین تو ننے جوانی اٹ معلوم داری مریک کہ لٹ خانہ نا باسک آک سوشلزم تون عقیدت تخارہ۔ یعنی اودے اسہ عقیدہ اس سرپند مسُرہ۔ دُنکہ ای مہالّو پاریٹ کہ او وخت نا حالیت آتیٹی سوشلزم اسہ تہو اسے آمبار چرخ خلنگ ٹی ئس۔ او سوشلزم نا رومانس نا دور ئس۔ سوشلزم وترقی پسندی نا خیال آک ساءِ بند کروک آ راج آتیٹی گہوش آمبار تالان مننگ اٹی ئسُر۔ دا تبدیلی دا پوسکنی‘ او وخت نا مخلوق خاص وڑٹ ورناتے پلویڑ کننگ اٹی ئس۔ دا خاطر آن اوفک دادے قبول کننگ اٹی ئسُر۔ دافتیٹی نوآبادیاتی نظام نا پلویڑ اٹ بروکا ڈیہہ تا خوانندہ انگا بندغ آک ہم اوار ئسُر۔ ولے او دا ہیت آتیان معلوم دار الوس کہ انڈیا نا کمیونسٹ پارٹی اسرائیل نا فلسطین آ کوزہ ءِ دا خاطر آن امنا کرے کہ اوتا خیال ئس کہ داڑان او علاقہ ٹی پرولتاریہ سوگو مریک۔ ہندن ولدونا 1975ء اٹی ایران اٹی تودہ پارٹی ہم ایرانی انقلاب نا مخ تفی ءِ کرے۔ ہراتم ایرانی انقلاب آن پد خمینی پڑو کرے کہ نیاڑیک اینو آن پد پردہ کیر۔ تو اونا دا حکم نا خلاف ہزار آ نیاڑیک سڑک آتیا پیش تمّار او تودہ پارٹی ہم نیاڑی تا دا احتجاج ءِ شیف خلک۔ دا پین ہیت ئسے کہ ولدونا تودہ پارٹی نا جند ہم خمینی حکومت نا کیرغ آن بس۔ داکا مالّو ہندوستان اٹی کمیونسٹ پارٹی مسلم لیگ تون خڑکی کرے۔ مسلم لیگ نا اولیکو منشور ءِ نوشتہ کروک آک کمیونسٹ ئسُر۔ داسہ ہم پاکستان نا بھاز انگا سوشلسٹ پام تخوکا زانت کار آک پیپلزپارٹی تون خڑکی تخرہ۔ و اوفتا خیال دادے کہ اگہ پاکستان اٹی پرولتاریہ نا انقلاب بس تو اونا اتوکا پیپلز پارٹی مرو۔ یعنی دا کمیونسٹ و سوشلسٹ آتا خیال آک ءُ۔ ہراڑان قیاس کننگ مریک کہ سوشلسٹ آک اخہ در سیاسی چاہندار ئسُر۔۔۔؟
عبداللہ جان جمالدینی ہرا وخت آ تینا یادداشت آتے نوشتہ کننگ اٹی ئس او 1990ء آن پد نا زمانہ ئس۔ او وخت اسکا بھاز انگا راستوکیک مون آ بسوسُر۔ سوویت یونین نا راستوکی ہم اوٹی اوار ئس۔ ولے اوکان پد ہم اوفک سوشلزم نا بے سوبی نا سوب آتے درشان کننگ نا جاگہ غا ہندن ءُ عقیدت درشان کننگ اٹی ئسُر۔ دا پاننگ کہ نو آبادیاتی نظام سوویت یونین نا سوب آن ایسر مس۔ ایشیاء وافریقہ نا بھاز انگا قوم آک آزات مسُر۔ دا تاریخ آن نا واخبی ءِ درشان کیک۔ راست انگا ہیت دادے کہ اولیکو جنگ عظیم و ارٹمیکو جنگ عظیم او وخت نا عالمی طاقت برطانیہ نا مُخ ءِ پرغا۔ و یورپ دا جنگ آتیان نزور مس۔ و اوفک مجبوری اٹ تینا نوآبادیاتی ڈیہہ تے آجوئی تسُر۔ راست انگا ہیت تو دادے کہ ارٹمیکو جنگ عظیم اٹی برطانیہ‘ امریکہ وسوویت یونین تو اتحادی ئسُر۔ ہندن چین 1959ء اٹی پاکستان نا فوجی صدر ایوب خان نا مُخ تفی ءِ کرے۔ پاننگ نا مسخت دا کہ بھلا عالمی طاقت آک نظریہ غان زیات تینا فائدہ غاتے مونا تخانو۔ شہید نواب اکبر خان بگٹی ’’بگٹی ڈوزئیر‘‘ اٹی نو آبادیاتی نظام اٹی محکوم مروکا قوم آتا آبادیءِ بدل کننگ نا بارہ اٹ نوشتہ کرینے کہ ’’۔۔۔ہرا وڑٹ ترکی کرد علاقہ غاتیٹی ڈیم و چندی منصوبہ غاتے شروع کرسہ تینا ترک آبادی ءِ اوڑے آباد کرے۔ بلوچستان اٹی ہم پاکستان نا حکومت بالکل ہندا وڑ اٹ کننگ اٹی ءِ۔ اسہ پین مثال اس وسط ایشیائی ریاست آتاءِ‘ ہراڑے لینن‘ اسٹالن‘ خروشیف وبژرنیف لکھ آ روسی تے آباد کریر تاکہ او جاگہ نا ہندی آ مخلوق اقلیت اٹ بدل مرے۔ دا ردٹ قازقستان‘ ازبکستان‘ آذر بائیجان‘ چیچنیا و داغستان نا مثال تننگ مریک۔ داڑان روس ءِ اینو ہم فائدہ ارے انتئے کہ دا ریاست آتے آجوئی تننگ آن پد ہم او تینا آبادی نا بھلو باریم اس دا ریاست آتیا شاغانے‘‘ دا مثال آتیان پد ارّفنگ مریک کہ
سوشلزم یاکمیونزم نانعرہ ءِ خلوک آ ملک آتا حاکم آتا اصلی کڑد انت ئس۔؟ ایلو پارہ غا عبداللہ جان جمالدینی نا دا پاننگ کہ ای سیاست اٹی بسُٹ دا کنا غلطی مس۔ او دانا اندازہ ہم کنے بھاز ہُرے آ مس۔ داڑان معلوم داری مریک کہ ننا نوشتوک آتا اسہ بشخ اس سیاست ءِ ہچ دوست تختنے۔ دانا سوب آن اوتا خیال آک راج ءِ غیر سیاسی کننگ نا کنڈ آ درینو۔ حاکم طبقہ غاک ہم ہندا گڑا ءِ خوارہ کہ راج غیر سیاسی مرے۔
اینو پگہ نا این جی اوز آتا بھازی ہم ہندا مسخت کن کاریم کننگ اٹی ءِ۔ و اوفک لائخ انگا‘ خوانندہ انگا ورناتے تینا آرگنائزیشن نا بشخ جوڑ کننگ اٹی ءُ۔ ہراناسوب آن ورنا تا بھلو کچ اس غیر سیاسی راج نا سوب جوڑ مننگ اٹی ءِ۔سیاست انتئے خراب ءِ۔۔۔؟ دانا لٹ خانہ نا کماش ہچ جاگہ اس وضاحت ءِ کتّہ نے۔ انت پاکستان اٹی ہرا سیاست او وخت آ مننگ اٹی ئس۔ او اوڑان بیزار ئس۔ یا او تیوئی سیاسی عمل آن اُست خرین ئس؟ داڑا تو کس ءِ اعتراض مننگ کپک کہ سیاست نا بارہ اٹ کسے نا انت خیال آک ءُ۔ ولے فکری رد اٹ اونا بارہ اٹ پاننگ المی ءِ۔ بھاز انگا فلسفیک تینا خیال آتا درشانی ءِ کرینو ولے او داتا سوب آتے ہم پارینو۔ دُنکہ افلاطون شاعر آتے دوست کتوکہ تو اونا سوب ءِ ہم پاریکہ۔ ولے داڑے ’’ لٹ خانہ‘‘ نا رد اٹ ننے دا گڑانا سوب معلوم مفک۔ و غٹ آن عجیب انگا ہیت دادے کہ لٹ خانہ نا کماش سیاست آن بیزاری درشانی کیک ولے اوکان پد ہم مخلوق لٹ خانہ ءِ اسہ ’’سیاسی تحریک‘‘ اسے نا پن ءِ ایتک۔ یعنی عبداللہ جمالدینی تینٹ پاننگ اٹی ءِ کہ سیاست جوان ءُ گڑاس اف دا کنا غلطی ءِ ولے ایلو کنڈ آن بھاز انگا بندغ آکو کہ دا غلطی ءِ فکر اسے نا پن تننگ اٹی ءُ۔ دا غلطی ءِ سیاسی جہد اسے آمبار بیان کننگ اٹی ءُ۔ لٹ خانہ نا کماش مُستی پین راستوکی درشان کیک یعنی اوفک لٹ خانہ ٹی انت اس کہ کننگ اٹی ئسُر دا اوتا بیرہ جذباتی تعلقداری اس ئس۔ او دا گڑانا امنّا ءِ کیک کہ اوفتے بلوچستان نا تاریخ‘ قبائلی نظام‘ سیاسی تاریخ‘ و حالیت آتیان ہچ معلوم داری الو۔ داتو علم کلام نا اسہ صورت ئسے۔ یعنی اسیکہ بندغ اسہ عقیدہ اس تینا زند نا بشخ جوڑ کے اوکان گڈ اونا ہَق اٹی دلیل پَٹے ایتے۔ معلوم داری مریک کہ سوشلزم ءِ ہم اسہ عقیدہ سے آمبا ر اختیار کننگا۔ و ہراتم کہ دا اوتا زندو پام اسے نا بشخ جوڑ مس تو اوکان پد اوفک دادے تینے آن جتا کننگ کتوس۔ و دا وڑٹ اوفک داڑکن عقلی دلیل پٹار۔ داڑ اسکان کہ چندی کتاب آک نوشتہ کننگار۔ دا راست ءِ کہ او وخت آ بلوچستان نا بابت اٹ داخس لٹریچر نوشتہ کننگ تویسُس ولے دنیا ہرا شیفی بڑزی تیان گدرینگ اٹی ئس۔ اوفتے باید ئس کہ اوفک داتیان معلوم دار مروسُر۔ دا خاطر آن کہ بیرہ بلوچستان نو آبادیاتی نظام نا پلویڑاٹ الو۔ بلکہ افریقہ نا بھاز انگا ملک آک ہم دا زلم نا گواچی ئسُر او اوفتا نوشتوک آک دا بارہ اٹ نوشتہ کننگ اٹی ئسُر۔ خاص وڑ اٹ فرانز فینن نا نوشت آک نوآبادیاتی نظام نا زلم و زوراکی ءِ جوان وڑ اٹ بیان کننگ اٹی ئسُر ولے معلوم مریک کہ ننا سوشلسٹ آک دا نوشت آتے خوانتویسُر۔ وخت اس کہ او دورباری ٹی سارتر و ایلو فلسفیک وجودی فلسفہ ءِ مون آ ایسوسُر۔ و او زمانہ نا حالیت آتا بارہ اٹ بھاز انگا سوال آک چست مننگ اٹی ئسُر۔ ولے ننا او وخت انا ’’فکری ادب‘‘ دا گڑا تیان ہورک نظر بریک۔ اگہ نن لٹ خانہ نا کماش نا دا ہیت ءِ منن کہ اودے سیاست خوش بتو و او تینا خیالداری ءِ لٹریچر نا پارہ غا کرے۔ ولے افسوز نا ہیت دادے کہ اونا نوشت آتیٹی ننے او وخت انا لٹریچر ٹی بش مروکا تحریک‘ فکرو پام و سوج ورندیک ہم نظر بفسہ۔
لگِک ہندن کہ اوفک بیرہ تینے سوشلسٹ فکر اسکان محدود کریسُر و اوفک ہر سیاسی تبدیلی کن سوویت یونین و اشتراکی ڈیہہ نا پارہ غا ہُرارہ نن اگہ دا ہیت ءِ ہم منن کن او وخت انا خوانندہ غاتے عبدالعزیز کرد‘ یوسف عزیز مگسی نا بابت اٹ ہم معلوم داری الو۔ تو سوج دا ودی مریک کہ اوفک گڑا امر بلوچستان نا صحافت نا بنداو ءِ تخار۔۔۔؟ اگہ اوفتے تدوکا تاریخ آن واخبی الو انتئے اوفک 1948ء اٹی شہزادہ عبدالکریم نا جہد آن ہم معلوم دار الویسُر۔۔۔؟ اگہ دا ہیت راست ءِ تو داڑان قیاس کننگ مریک کہ ننا فکری بنداو ہرا وڑ اٹ و امر تخنگانے؟ یعنی ننا فکری بنداو بے چاہنداری آ تخنگانے۔ او اینو پہ دے اسکا دا بابٹ اٹ چاہنداری دوئی کننگ نا کوشست کننگتنے۔ ننے دا گڑا غا ہم حیرانی مریک کہ عبداللہ جان جمالدینی و اونا سنگت آتا او وخت اسکا میر گل خان نصیر و میرغوث بخش بزنجو تو تو3 بش ئس دا سینئر انگا بلوچ سیاسی سروک آک قلات سٹیٹ نیشنل پارٹی آن تعلقداری تخارہ۔ میرغوث بخش بزنجو تو ریاست قلات نا دالعوام نا باسک اسے نا حیثیت اٹ پاکستان تو الحاق نا مخالفت ءِ کریسُس یعنی بزنجو و گل خان نصیر تون مجلس وسنگتی آن پد ہم لٹ خانہ نا باسک آک عبدالعزیز کرد و یوسف عزیز مگسی آن واخب الوس۔ داڑا اُست ہُسونی آن بیدس انت اسے نا درشانی مننگ کیک۔ نن دا گڑاغا ہم اعتراض کپنہ کہ اوتے انتئے معلوم داری الو ولے راست انگا ہیت دادے کہ انسان تینا آزموندہ غاتیان ایل کیک ولے ننے نظر بریک کہ زانت کار آک آزموندہ غان ہم ہچ اس ایل کتوس اگہ اوفک ایل کریرہ تو اوفتا فکر وپام ہَد اسیسکا بدل مسکہ۔ ولے دُن متو۔ یعنی او بروکا وخت آتیٹی ہم بلوچستان نا تاریخ و سیاست آن معلوم داری دوئی کتوس۔ سوج ودی مریک کہ گڑا اوفک ہرا بنیاد آتیا قوم پرستی نا سیاست و قبائلی نظام نا پن آ بلوچ سیاسی سروک آتے سردار مننگ نا پن آ مخالفت ءِ کریر۔ و مزاحمتی جدوجہد ءِ بے وخت پاننگا۔۔۔؟ دا خاطر آن مزاحمتی جہد تو بلوچستان اٹی یک و نیم سَد سال آن زیات ءِ۔ و اگہ نن لٹ خانہ نا کماش نا دا ہیت ءِ منن کہ اوفتے بلوچستان نا بارہ اٹ‘ بلوچ سیاسی کماش آتا بارہ اٹ ہچ خبر الو تو نن مُدامی دا پاننگ کینہ کہ لٹ خانہ دراصل فکری وسیاسی ءُ تحریک اس الو بلکہ دا بے خبر‘ بے پرواہ انگا ورناتا مُچی اس ئس۔ ہرادے اونا ایسر مننگ آن پد بھاز انگا بندغ آک بلوچستان نا فکری ءُ جہد اسے نا پن ءِ تننگ ناکوشست ءِ کریر۔ (ایسر مس)

ارٹمیکو بشخ

ایلو پارہ غا ہندوستان ئس ہراڑے افسانہ‘ شاعری بھاز چسپانی اٹ شون ہلنگ اٹی ئس۔ دا دورباری نا ادب اٹی خاص ءُ رنگ اس‘ توار اس ننے ملّک۔ شاعری ٹی ترقی پسندی نا چرچا ئس افسانہ نگاری ٹی سعادت حسن منٹو‘ کرشن چندر‘ عصمت چغتائی‘ راجندر سنگھ بیدی نا نوشت آک پوسکن ءُ بحث اسے نا بناءِ کریسُر۔
ہندن فلسفہ نا پڑ آ ہم ترقی پسندی نا خیال آک بھاز جوانی اٹ پیش مننگ ٹی ئسُر۔ بھلا سکرین آ دلیپ کمار‘ راج کپور‘ راج کمار کون انگا بھلا اداکار آک ئسُر۔ ایلو پارہ غا ہندوستان نا موسیقی نا ہنینی تالان مننگ اٹی ئس۔ موسیقار آتیٹی نوشاد‘ سی رام چندر‘ مدن موہن‘ روی‘ شنکر جے کشن‘ و چندی بھلا سازگر آک موسیقی نا چس ءِ تالان کننگ اٹی ئسُر۔ پلے بیک سنگر آتیٹی محمد رفیع‘ لتا‘ مکیش‘ طلعت محمود نا توار آک غٹ دنیا ءِ دیوانہ جوڑ کریسُر۔ کانگریس برطانیہ نا ہِننگ آن پد ہندوستان نا کماشی ءِ دوئی کریسُس۔ نہرو‘ ابوالکلام آزاد‘ پوسکنا آ حکومت نا بنداو آتے تخنگ اٹی ئسُر دا ہڑدوسر سیاستدان آک تینا تینا جاگہ غا بھلو دانشور ہم ئسُر۔
یعنی نن دا پاننگ کینہ کہ دا ہمو خاص انگا زمانہ ءِ کہ داٹی صنعتی شونداری مونا ہِننگ اٹی ئس۔ سرمایہ دارانہ نظام تینے سوگو کننگ اٹی ئس۔ کمیونزم اسہ تہو اسی آمبار تالان مننگ اٹی ئس۔ جنگ آن پد یورپ نا نوشتوک آک اسہ پوسکن ءُ فکر اسے نا بنداو ءِ تخنگ اٹی ئسُر۔ وجودی فکر یورپ ءِ متاثر کننگ اٹی ئس۔ پد تموکا ملک آتیٹی ترقی پسندی شون ہلنگ اٹی ئس۔ اوفتا چپ وچاگڑد اٹی ادب و فنون لطیفہ نا ہر بشخ اٹی تخلیق مننگ اٹی ئس۔
داڑتون اوار اوار وسائل خاص وڑ اٹ تیل آ کوزہ مننگ آ منصوبہ بندیک مننگ اٹی ئسُر۔ گریٹ آئل گیم نا اثر آک برجا ئسُر۔ امریکہ و اونا اتحادیک ہر وڑ اٹ سوویت یونین ءِ نزور تخنگ خوائسُرہ۔ ایران اٹی اسہ پوسکن ءُ سیاسی بیداری اس بش مننگ اٹی ئس دانا اثر آک افغانستان آ ہم تمنگ اٹی ئسُر۔ بنگالیک ہم سیاسی انقلاب نا کنڈ آ روان ئسُر۔ ولے نن دا غٹ حالیت آتے اٹ تینا‘ تینا خلکت و اوفتا فکری آ بندغ آتا جاچ ءِ ہلینہ تو ننے بھاز افسوز مریک کہ ننا ہمو بندغ آک ہرافک فکر‘ ترقی پسندی نا داواہ ءِ کریرہ یا تو اوتے دنیانا بابت اٹ معلوم داری اَلو یا اوفک داخہ در سیاسی وفکری بصیرت تختوسہ کہ تینا حالیت آتتون اوار اسہ فکر اسے نا بنداو ءِ تخنگ کیر۔ دُن اف کہ او زمانہ ٹی بلوچستان اٹی سیاسی بیداری اَلو۔ سیاسی بیداری اس اَلو ولے فکری بیداری اَلو۔ 1950ء ٹی ہرا وخت آ ’’لٹ خانہ‘‘ نا بنداو تخنگا تو اوکا اِرا سال مہالو شہزادہ عبدالکریم اونا سنگت آک بلوچستان نا پاکستان تون الحاق ءِ منتوس و دانا مون آ سلیسُر اوفک اوغانستان آ ہِنار ولے اوتے پیشن نا کمک دو بتو۔ دا خاطر آن اوفک دزگیر مسُر۔ ہراتم شہزادہ عبدالکریم اوغانستان آہِنا و اوکان او خان آف قلات یعنی تینا بھلا ایلم ءِ ہراسہ چھٹی تے نوشتہ کرے اوٹی اونا سیاسی بصیرت ساف درشان مریک او بروکا وخت نا بارہ اٹ بلوچستان نا ردٹ ہرا ہیت آتے کرے اوفک راست ثابت مسُر۔ اوکا مہالو ریاست قلات نا دارالعلوم اٹی ہراسہ تران آک مسُر اوفک ہم پاش مسُر ولے ننا ’’فکری پامداری‘‘ نا داواہ کروک آتے شہزادہ عبدالکریم نا جہد نظر بفک۔ پورا کتاب دا جہد آن اورک ءِ۔
اگہ عبداللہ جان جمالدینی و اونا سنگت آتے نوکری تے یلہ کروئی ئس تو اوفک شہزادہ عبدالکریم نا جہد نا وخت آ انتئے دن کتوس۔ او تما نیشنلزم نا ہراسہ بیداری مننگ اٹی ئس اودے مُستی انتئے دتوس؟ بلکہ ترقی پسندی نا پن اٹ دراصل قوم دوستی نا کسر تے توننگ نا کوشست آک مسُر دا کوشست آک دائسکا برجا ءُ۔ راست انگا و پاش انگا ہیت دادے کہ تینے کمیونسٹ پاروک آک وخت اس ہم بلوچستان نا قومی جہد اتون اوار متوس۔ بلکہ اوفک ہر وخت دانا مخالفت ءِ کریر۔
اوفک یکا پاریر کہ بلوچستان نا پد تمنگ نا زموار آک سردارک ءُ اصلی جہد دادے کہ سردار آتے آن آجوئی دوئی کننگ ءِ۔ ہمو سردار آتیان ہرافک مزاحمت نا ہیت ءِ کیرہ۔ اگہ نن خوڑتی اٹ ہُرن تو ننے بلوچ قومی جہد اٹی بزغر‘ شوان‘ گدانی‘ طالب علم آن ہلیس سردار اسکا غٹ اوار نظر بریرہ۔ خان محراب خان آن ہلیس نواب محمد اکبر خان بگٹی و میر بالاچ مری اسکا ننے سردار آتا اسہ بھلو کڑدہ اس نظر بریک ہرافک تینا ڈیھ کن قربانی تسُر۔ اسہ کنڈ آ دُن انگا سردار آتا مخالفت مریک ایلو کنڈ آ بہادر خان بنگلزئی کون انگا سردار آتا سِفت مریک ہرافک آخر وخت اسکا اُلس دوستی نا سیاست ءِ کتوس۔ مسلم لیگ نا وخت بس تو مسلم لیگ اٹی ہِنار۔ بی این پی نا دورباری بس تو بی این پی ٹی اوار مسُر داڑ اسکا کہ ہندا سردار آک بی این پی ءِ ہم بشخ وپانٹ کریر۔
سردار و بھلا طبقہ نا ہیت ءِ کروک آک دا اُست آن دیرہ کہ سبط حسین آن ہلیس سجاد ظہیر اسکا دا غٹ کمیونسٹ آتا جند انا تعلق داری بھلا طبقہ تون ئس۔ ساحر لدھیانوی نا باوہ جاگیردار اس ئس۔ لیو ٹالسٹائی تینٹ جاگیردار اس ئس داتا نوشت آتے ننا ترقی پسند بھاز جوانی اٹ خوانک‘ سِفت کیک ولے ہراتم بلوچ قومی جہد نا ہیت مریک تو اودے بھلا طبقہ نا خیال بریک۔
اوفک پرولتاریہ نا انقلاب ءِ پٹّرہ وخت اس کہ بلوچستان اٹی پرولتاریہ ہراکان بس۔ بلوچ پرولتاریہ ءِ پٹنگ کِن ڈاکٹر شاہ محمد مری پورا ءُ کتاب اس نوشتہ کرے دا ہم ریکارڈ نا ہیت ئسے کہ ہراتم نواب محمداکبر خان بگٹی شہید مس تو انٹرنیشنل‘ پاکستانی میڈیا و بلوچ اخبار ورسالہ غاک اونا فوٹوءِ تینا سرپنہ غاتیا چھاپ کریر۔ ولے ’’سنگت‘‘ نا سرپنہ غا ہمو جار شہید نواب بگٹی نا فوٹو چھاپ اَلو۔ دانا ایڈیٹرآک عبداللہ جان جمالدینی و ڈاکٹر شاہ محمد ئسُرہ۔ ہندن کہ پنجابی کمیونسٹ آک بلوچ قومی جہد ءِ منپسہ ہندن ننا ’’ترقی پسند آک‘‘ ہم ہندا کاریم ءِ کیرہ۔ داسہ نا حالیت دادے کہ ڈاکٹر لال خان ناکماشی ٹی ہراسہ طبقاتی جدوجہد نا پارہ غان گڑاس دستاویزآک چھاپ مسُنو اوتیٹی ہم بلوچستان اٹی اوغان تا آبادی ءِ 60 فیصد و بلوچ ءِ چھل فیصد درشان کننگانے۔ وخت اس کہ ڈاکٹر لال خان تینا پوسکن آ کتاب (The Pakistan,s
other story) ٹی 1968-69ء نا نام نہاد سوشلسٹ انقلاب آن ہلیس مشرف دورباری اسکان نا جاچ ءِ ہلکُنے ولے داٹی داسہ نا بلوچ قومی جہد نا بابت لوز اس ہم نوشتہ اف۔ او نواب بگٹی و میر بالاچ ءِ ہم یات کتہ نے۔ دانا مقابلہ ٹی او 1968ء نا وخت کارخانہ غاتیٹی چنکا چنکا ہڑتال آتے بھاز بھلن بیان کرینے و مُچ کتاب اٹی بیرہ بلوچ سیاست نا بارہ اٹ اِرا پیرا گراف نوشتہ کرینے۔ دا پیرا گراف آتا تعلقداری ہم سن ہفتاد نا بلوچ انسرجنسی تون ءِ۔ اوٹی ہم اونا معلوم داریک غلط ءُ یعنی او دا پائک کہ سرحد اٹی جے یو آئی نا حکومت برخاست کننگا تو بلوچستان اٹی نیپ نا حکومت استیفہ تِس حالانکہ اخبار خوانوکو عام قاری اس ہم داسہ پُہہ ءِ کہ اول نیپ نا حکومت ءِ ایسر کننگا۔
ہندن کہ تبلیغ نا پن آ سیاسی جہد ءِ شیف خلنگ نا کوشست مریک ہندن پاکستان اٹی ترقی پسندی و کمیونزم نا پن آ ہم قومی تحریک آتے نزور کننگ نا کوشست کننگا۔ ہندا سوب ءِ کہ مذہب و کمیونزم نا پن آ سیاست کروک آتے دا ریاست اٹی وخت اس ہم خُلیس‘ بھیم یا دزگیری نا گڑتی متہ نے۔
سوشلسٹ انقلاب نا ہیت ءِ کروک آک سرکاری آڈیٹوریم آتیٹی پروگرام اڈ ایترہ او تینا ہیت ءِ کیرہ ولے اوتے ریاست نا پارہ غان ہچو پریشانی اس مفک۔ وخت اس کہ ہراڑے نن اصلی آ کمیونزم لیڈر آتا بارہ اٹ خواننہ تو معلوم داری مریک کہ او ہرا حالت آتے اٹ جہدکریر۔ لینن‘ ماؤزے تنگ نا خیال آک ننا مون آٹو‘ اٹ وار اوتا جان ءِ ہلنگ نا کوشست کننگا۔ ہراڑسکا فکر ونوشت نا ہیت ءِ تو ننا دا زمانہ ٹی اگہ گڑاس تینا نوشت اٹی کمال اس کرے تو او جعفر خان اچکزئی ئس۔ اچکزئی تینا بھوگ شوگی آ سوج ورندی تیٹی ہندن انگا نازرک انگا ہیت آتے ہم ہرفینے کہ اوفتا نن تینا راج اٹی تصور ہم کننگ کپنہ۔ ولے المیہ دادے کہ جعفر اچکزئی یات مفک۔ اونا کتاب آتا ہیت مفک۔ او ہراسہ دے کذیت کرے تو اونا کہنگ نا ڈیھ جنگ اخبار اٹی سنگل کالم اس ئس۔ اوکان پد اوڑا کس اس سرحال اس ہم نوشتہ کتو۔ دا نوشتوک نا بابت اٹ ننے ’’لٹ خانہ‘‘ ٹی سرسری ءُ حوال اس ملک۔
یعنی ہرا بندغ آک واقعی ہیت اس کریر پوسکن ءُ خیال اس ایسُر اوفتے گیرام کننگا۔ اوفتا یات گیری مفک۔ و ہرافک قومی جہد ءِ وڑ نہ وڑ اسے اٹ توننگ نا کوشست ءِ کریر اوفک بھلو بندغ پاننگار۔
نن داڑے مارکس نا دا قول ءِ بیان کننگ کینہ کہ ’’اُلس اٹی غالب خیال آک دراصل ریاست نا خیال آک مریرہ‘‘ دا بابت اٹ ہُرن تو ہراتے ریاست خراب پائک کاوڑ کیک۔ اوفتے راج ہم بے خیال کیک گیرام دیک۔ ہرافک ریاست نا مون آ سِفتی مریرہ ہراتے ایوارڈ وانعام ملّک راج ہم اوتے یات تخک اوفتا دے تے اڈ ایتک۔
ہرا زمانہ ٹی کہ ’’لٹ خانہ‘‘ نا بنداو تخنگا۔ تو او وخت آ خوانندہ انگا خلکت ہر اسہ غم نا درمان ءِ سوشلزم اٹی پٹاکہ۔ نن دا پاننگ کینہ کہ او دور باری ٹی سوشلزم نا تہو چکر کننگ اٹی ئس۔ او دا اسہ فیشن اسے آمبار‘ رواج اسے آمبار تالان مننگ اٹی ئس۔ اونا کُل آن بھلا سوب لٹریچر ئس۔ خاص وڑ اٹ ہندوستان نا ہمو زمانہ ٹی ہرا لٹریچر نوشتہ کننگا۔ او ننا خوانوک آتے بھاز متاثر کرے۔ انتئے کہ ننا خوانوک آتا بھلا کچ نا میڈیم اردو ئس۔ ولدونا اردوءِ زور اٹ قومی زبان جوڑ کننگا۔ داڑان دا نوشت وخوان نا ذریعہ جوڑ مس وخت اس کہ ایب وکیب اٹی اخہ در کہ کمیونسٹ ئسُر۔ اوفتا زبان‘ نوشت غٹ اردو ئس۔ ننا خوانندہ گل ناتعلقداری اوتتو ئس اوتا ہیت آتے بنگرہ اوتا لٹریچر ءِ خوانارہ اوتا فلم آتے ہُرارہ اوتا موسیقی ءِ بنگرہ‘ دا خاطر آن اوفک دا مخلوق آن زیات اثر ہلکُر۔ دانا غٹ آن بھلا نسخان دا مس کہ سوشلزم ءِ اسہ عقیدہ سے نا وڑ اٹ قبول کننگا یعنی سوشلزم نا بارہ اٹ خوڑتی اٹ خواننگ و اونا تنقیدی جاچ نا رواج ودی متو۔ ہرانا سوب آن نن تینا یعنی ’’بلوچ ویل‘‘ ءِ ہم ہمو رد اٹ ہُننگ شروع کرین۔ وخت اس کہ انڈیا نا کمیونسٹ پارٹی مسلم لیگ نا مخ تفی ءِ کرے پاکستان ءِ بشخ وپانٹ نا ہم مخ تفی ءِ کرے۔ اوکان گڈ خوانندہ انگا بندغ آک ہم ہندا ئسُر۔ دا خاطر آن اوفک فکری رد اٹ ہم پاکستان ءِ فکری بنداو ‘و طاقت رسیفنگ نا کوشست ءِ کریر۔
فکری رد اٹ پاکستان اٹی کاریم اِرا پارہ غان مس اسہ کنڈ آمذہبی لٹریچر ئس ہراسٹ اسلام نا پن آ تینا پام ءِ تالان کرے و نیشلزم ءِ شیف خلک۔ اونا کسر ءِ توننگ نا کوشست ءِ کرے تو ایلو کنڈ آکمیونسٹ آک ہم ہندا کاریم ءِ چٹ پین رنگ اٹ کریر۔ اوفک ہم نیشلزم ءِ ہم شاؤنزم نا پن ءِ تِسُر۔ مُلاک پاریرہ کہ پاکستان نا غٹ وسیلہ غاک اللہ تعالیٰ نا ءُ۔ یعنی دا قوم آتا افس۔ اگہ اسہ قوم اس تینا وسیلہ غاتے کن ہیت کیک دانا مسخت دادے کہ او غلط کننگ اٹی ءِ۔ ایلو کنڈ آکمیونسٹ آک پاریرہ کہ اصل ویل قومی تضاد اف بلکہ اصل ویل طبقاتی تضاد ءِ۔ یعنی غٹ محنت کش و خواری کش آک ایلم ءُ۔ ہراڑے ایلمی مریک تو اوڑے گڑاک بایدے بشخ وپانٹ مریر۔ و ننا سوشلزم آن اثرہلوک آک ہندا ہیت ءِ یاتو سرپند متور۔۔۔؟ اوفک ہم دانا بشخ جوڑ مسُر تانکہ بلوچستان اٹی مزاحمتی جہد مونا ہِنپ۔ ہرا زمانہ ٹی ’’لٹ خانہ‘‘ جوڑ مس تو او قومی تضاد نا شروع نا دیک ئسُر۔ ولے ہراتم کہ عبداللہ جان جمالدینی دانا بارہ اٹ نوشتہ کننگ نا بناءِ کرے تو او 90ء نا دور باری ئس۔ دنیا بھاز بدل مسوسُس بنگالیک بنگلہ دیش ءِ جوڑ کریسُر سوویت یونین ایسر مسوسُس اوغانستان دتر نا دریاب آن گدرینگاسُس او اسہ وار ولدونا دتر نا دریاب نا مون آ سلوک ئس۔ ولے ننا ’’نوشتوک‘‘ نا خیال وپام اٹی ہچ ءُ تبدیلی اس نظربفک۔معلوم ہندن مریک کہ او 90ء ٹی آخہ بلکہ 50ء نا زمانہ ٹی سلوک ءِ۔ اسہ ویل اس تو ننا دا ہم ارے کہ نن اسیکہ ہراسہ نظریہ ءِ جوڑ کرین۔قبول کرین‘ اوکان پد اوٹی نن اسُل ردوبدل کپنہ یعنی اگہ نن تینٹ ہم اونا بھاز انگا خرابی و خوڑتی تے چان۔ تو اوکان پد ہم ہموڑا سلوک مرینہ وخت اس کہ یورپ اٹی دُن اف اوڑے اگہ اینو اسٹ اس کتاب اس نوشتہ کرے و منہ سال آن پد اونا فکر وپام بدل مس تو او دانا درشانی ءِ تینٹ کیک۔ او پائک کہ کنا مُست انا خیال وپام آتیٹی دا نزوری یا خامئی ئس۔ دانا اسہ مثال اس ٹالسٹائی ناءِ او مُچ عمر پد تموک اُلس نا ہیت ءِ کرے کمال نا ناول نوشتہ کرے۔ ولے گڈیکو عمر اٹی اونا خیال آک بدل مسُر۔ او مذہبی سوچ ءِ اختیار کرے اونا مذہبی سوچ ہم عقیدہ وڑ اَلو بلکہ عقلی بنیاد آ ئس ولدونا او نوشتہ کیک و حیران مریک کہ مخلوق دائسکا اونا ناول آتے بھازشونک اٹ خوانک۔ حالانکہ اونا خیال اٹ اونا ناول آتیٹی تو ہچڑا اف۔ ولے داڑے دا رواج اف بلکہ پورا اردو ادب نا پڑ آ دن اف۔ مارکسزم داڑے اینو ہم عقیدہ ئسے۔ ہندن کہ مُلا تینا پام نا ہیت ءِ کیک ہندن سوشلسٹ پاروک آک ہم تینا عقیدہ غا سلوک ءُ۔ وخت اس کہ 1980ء آن پد مارکسزم آ پوسکن تنقید آک بش مسُر۔ نیو مارکسزم نا بنا مس فکری رد اٹ نوآبادیات و‘پس نو آبادیات نا ہیت آتا بنا مس۔ لگک ہندن کہ ننا نوشتوک آک یا تو دا پوسکن آ فکری تحریک آتیان معلوم دار الوس یا او گڑا چائسہ سرپند مرسہ مزاحمتی فکرءِ نزور کننگ خوائسُرہ۔
ننا دا نوشتوک آتا نوشت آتے ٹی نوآبادیاتی نظام نا ہچو رنگ اس دروشم اس نظر بفک۔ دا خاطر آن ہم دا حیرانی نا ہیت ئسے کہ او تینا خن تا مون آ برطانیہ نا نوآبادیاتی نظام ءِ خنار۔ اونا اثر آک ننے اینو ہم پلویڑ اٹ تخانو۔ اے وخت آ ہم کانگریس آن بیدس بھاز انگا نوشتوک آک نوآبادیاتی نظام نا بابت اٹ نوشتہ کریر کہ دا نظام اٹ امر لٹ وپل کننگا۔ ہرا بنیاد آتا برطانیہ بس ہندوستان ءِ کوزہ کرے۔ ولے ننا ادب و فکر دا پڑ آ ہورک نظر بریک۔ ہرا ترقی پسندی نا ہیت کننگِک اوٹی نوآبادیات نا ہچو ذکر اس اف دا ہیت ہم راست ءِ کہ ہرا زمانہ ٹی سوشلزم و ترقی پسندی نا ہیت آک مننگ اٹی ئسُر ہمو زمانہ ٹی نوآبادیات نا خلاف ہم گپ وتران آتا بناء مس۔ ولے ننا ہَد آ بیرہ سامراج نا ہیت مس ترقی پسندی نا گپ مس‘ ولے سامراج آن ودی مروکا نسل پرستی و غلامی نا ہیت متو۔ ہراسٹ نوآبادیات نا بنداوءِ تخا امپیریلزم تینا ہند و جاگہ ءِ سوگو کننگ کن اول ایشیاء‘ افریقہ‘ امریکہ‘ آسٹریلیا‘ و نیوزی لینڈ اٹی تینا نوآبادیات آتے اڈ تِس داڑکن اوفک ’’خالص انگا پیہن آنسل‘‘ نا نظریہ مونا ایسُر و مون انگاتا استحصال ءِ کریر ہندوستان اٹی انگریز نا بننگ بیرہ معاشی ئس ولے او داڑکن دا نظریہ ءِ جوڑ کرے کہ ہندوستان تہذیبی رداٹ پد تموکے دا خاطرآن داانگریز نا فرض ءِ کہ او جاہل آ ہندوستانی تے خوانفے۔ اوتے تہذیب آن بلد کے وخت اس کہ دا ہیت راست اَلو ہندوستان ہزار آسال آن تہذیب و علم نا مرکز ئس۔
ہراتم ہندوستان سیاسی لحاظ اٹ نزور مس چک وتاڑ اٹی تمّا تو یورپی ملک آتے کن آسانی مس کہ او ہندوستان کونا بھلا ڈیہہ آ کوزہ کیر۔ اونا وسیلہ غاتا لٹ وپل ءِ کیر۔ داڑتون اوار اوار انگریز بھاز انگا ہَد آتسکا ہندوستانی راج اٹی تبدیلی ہم ایس۔ ہرانا اینو ہم سِفت کننگِک دُن انگا کاریم تا اصلیت ءِ ایڈورڈ سعید پاش کیک دا ردٹ اونا کتاب Ozientalism خاص اہمیت تخک۔ دا کتاب 1978ء اٹی نوشتہ کننگا او فکرنا اسہ پوسکنءُ دریچہ اس ملا۔ ایڈورڈ سعید نوآبادیاتی نظام نا بابت اٹ پائک کہ
’’حکمران طاقت آک خاص وڑ اٹ خارجی طاقت آک تینا رعیت نا خذمت نا پن اٹ تینا طاقت نا تالانی ءِ خوارہ۔ دا خاطر آن اوفک ہراڑے ہراڑے نوآبادیات اڈتسُنو اوڑے دا رنگ آک پاش ءُ۔ دانا اسہ مثال اس ہندوستان ہم ارے ہراڑے انگریز آک بھلو وخت اسیسکا حکومت کریر دا نیام اٹ انگریز آک چندی لسانی وعلمی کاریم تے کریر۔ ہرافتے متشرق آک اینو ہم بھاز شرف ایترہ۔ولے دانا ارٹمیکو دروشم دادے کہ علمی‘ ادبی‘ ثقافتی وفنی شونداری نا رند اٹ حکمران قوم نا تینا غرض مریک او تینا طاقت ءِ سوگو کننگ کن علمی میدان اٹی ہم ہندنو صورت اس ودی کیک۔ دا خاطرآن اوفک تینا طاقت وحکمرانی کن اُست و دماغ ءِ کٹنگ خوارہ (دُنکہ اینو پاکستانی میڈیا دا لوز نا استعمال ءِ بھاز کننگ اٹی ءِ) او دا ہمو وخت مریک کہ ہراتم شونداری وترقی نا پن آ ذہن آتے متاثر کننگے محکوم قوم آتے باور تننگے کہ انت اس کہ مننگ اٹی ءِ اونا شون کن مننگ اٹی ءِ او اگہ او داڑان تینے پد کشار تو او ذہنی و علمی ردٹ پدسلیرہ‘‘۔ ایڈورڈ سعید نا تجزیہ نا بنداو داڑاٹے کہ نو آبادیات نا نظام اٹی علمی و ثقافتی استحصال ڈَکوکا بشخ مریک۔
داسہ اگہ نن ایڈورڈ سعید نا فکر وپام نا رداٹ بلوچستان و اونا نوشتوک آتا حالیت نا جاچ ءِ ہلین تو ننے حیرانگی مریک۔ دا خاطر آن کہ انگریز آمبار اسلام آباد داڑے لسانی وعلمی ءُ ہچو بھلو کاریم اس ہم کتّہ نے کہ ہراڑان ننا خوانندہ غاک متاثر مریر۔ یا اونا سِفت ءِ کیر بھلا حیرانی نا ہیت دادے کہ داڑے ہراتم سیاسی جہد اس بش مریک تو ہندا ملازم طبقہ نا خوانندہ غا بندغ آک تعلیم‘ تعلیم نا نعرہ غاتے خلیرہ‘ او تینا منت اٹ دا باور کرفنگ نا کوشست ءِ کیرہ کہ ننا پد تمنگ نا بھلا سوب تعلیم آن مُری ءِ۔ یعنی ننا نوآبادیاتی عادت آک ہم دنیا جہان نا بدل ءُ۔ اگہ انگریز ہندوستان آ کوزہ کرے تو اوڑے تو اردو ءِ شون تِس سکول ملا‘ جدیدتعلیم نا بنداو ءِ تخا۔ دا غٹ گڑاک اونا نوآبادیاتی نظام کِن ضروری ئسُر۔ ولے داڑے تو دُن ہم متو۔ ننا زبان آتے شیف خلنگا۔ اینو ہم اوتے قومی زبان نا جاگہ غا علاقائی زبان پاننگِک۔ بنگالی تا اسہ احتجاج اس ہندا ہم ئس۔
مُچ بلوچستان اٹی اینو نا زمانہ نا ردٹ ہچو ننے جدید ءُ تعلیمی ادارہ اس نظر بفک و علمی کاریم تیکے اینو اسکا ہچو پروگرام اس جوڑ کننگ تنے۔ ولے دا غٹ آن پد ہم ننا ’’نوشتوک‘‘ بھاز متاثر نظر بریک۔ او ترقی پسندی و کمیونزم نا شونک اٹ ہراسہ حقیقت و راستوکی آن خن تے تر کیک اودے نوآبادیاتی نظام‘ اونا اثرآک ہچ نظر بفسہ۔ دائسکا ننا ہچو نوشتوک اس نوآبادیاتی نظام نا ننا راج آ اثر نا بارہ اٹ ہچ اس نوشتہ کتہ نے۔ دانا سوب آک انت ءُ؟ مننگ کیک کہ ننا ہچو فکری ءُ بنداو اس متہ نے۔ نن انت اس کہ فکر اس پام اس دوئی کرینُنن او پین تان ہلوک مسُنے۔ وخت اس کہ ننا ڈیھ نا حالیت چپ وچاگڑد آن بھاز گڑاتیٹی اوار مننگ آن پد ہم جتا مسُنے اونا اسہ بھلو درشانی اس دا ہم ارے کہ دا خطہ ٹی بنگالی آن بیدس مزاحمت کروکا بلوچ قوم ءِ۔ ایلو قوم آک ہم اریر ولے اوفتا سیاسی جہد نا وڑ پین ءِ۔
نن دا پاننگ کینہ کہ نو آبادیاتی نظام ءِ فکری وڑاٹ سوگو کننگ کن ہراڑے ’’ترقی پسند‘‘ نا پن استعمال کننگانے اوڑے وا ’’ثواب نا کاریم‘‘ اٹی ننا ترقی پسند آک ہم اوار مسُنو دُنکہ افریقہ ٹی غلام آتا واپاری ٹی بیرہ پیہن آ قوم نا واپار آک اوڑدہ اَلوس اوتیٹی تینٹ افریقی واپارو افریقہ ریاست آتا حاکم و امیر آک ہم اوار ئسُر۔ اوتا مدت وکمک آن بیدس یورپی قوم آتیکے دا ممکن اَلو کہ اوفک بھلو کچ اسے اٹ غلام آتے افریقہ غان دننگ کیر۔
اگہ نن یا ننا نوشتوک و سیاست دان آک دا گڑانا پام ءِ کننگ کتہ نو تو دانا اِرا سوب مننگ کیک۔ اسٹ دا کہ غٹ زر نا خاطر آن کننگا۔ ارٹمیکو دا کہ ننا نوشتوک یا سیاست دان اصل ویل ءِ پُہہ مننگ کتو۔ یعنی نن دا پاننگ کینہ کہ ننا نوشتوک و سیاست دان ہم پسماندہ ئس۔ او ذہنی وفکری طور آ درک خلنگ کتو کہ نو آبادیاتی نظام امر تینا سوگوی کن نت دُو خلنگ اٹی ءِ غٹ جبر وزلم آن پد ہم ننا پارہ غان اشتراکیت و سوشلزم نا ہیت کننگا و نوآبادیاتی سُلوک ءِ اسُل بے خیال کننگا۔ او ایلو پارہ غا ترقی پسند آک راج ءِ پسماندہ پاننگ شروع کریر وخت اس کہ اوتا جند ہم پسماندہ ئس۔

دا راست ءِ کہ سائنس بھاز شونداری ہلکنے۔ دا راست ءِ کہ اینو پگہ نا انسان نا معلومداریک گیشتر ءُ۔ دا راستءِ کہ اینو نا انسان خلاء ٹی ڈیہہ و جاگہ جوڑ کننگ نا پام ءِ کننگ ءِ۔ ہر پوسکن آ دے اسہ پوسکن ءُ ایجاد اسے نا حوال مِلک۔ دا راست ءِ کہ اینو نا دورباری ٹی ہر زمانہ غان خوانوک آتا کچ زیات ءِ۔ دا راست ءِ کہ ہندا دورباری ٹی انسان داخہ در زر (دولت) ودی کرینے کہ ہچ ءُ وخت اس دا کچ و کیل اٹ زر جمع متہ نے۔ ولے حیرانی نا ہیت دادے کہ دا غٹ آن پد ہم انسان خوار ءِ۔ اینو مچ کرہ ارض نا بقاء بھیم نا گواچی ءِ۔ موسم آک غیر فطری وڑ اٹ بدل مننگ ٹی ءُ۔ پورا دنیا ٹی درجہ حرارست ودنگ ٹی ءِ۔ یخ آک ہنسہ کننگ ٹی ءُ۔ شاعر آتا محبوب انگا موسم ’’سہیل‘‘ داسہ اسہ یات اس مرسہ کننگ ٹی ءِ۔ ایلو پارہ غا معاشی ویل تینے بھاز چسپانی اٹ تالان کرسہ ءِ۔ شونداری ہلوکا ڈیہہ تیٹی بھلو کچ اسے اٹ بندغ آک نیزگار مننگ ٹی ءُ۔ داڑتون اوار اوار آبادی بے کچ ودنگ ٹی ءِ۔ جنگ آک ہم برجا ءُ۔ زلم و زوراکی ایسر متہ نے۔ میڈیا تینا جاگہ غا بھلو انقلاب ئسے۔ ولے دا ہم داسہ حاکم طبقہ غاتا دوٹی ءِ۔ انسانیت اینو ہم انسان آن مُر ءِ۔

بھاز آ نوشتوک و پامدار آک سائنس نا شونداری و سرمایہ دارانہ نظام نا سوگوی ءِ خنار۔ تو پاریر کہ ’’تاریخ ایسر مسُنے‘‘۔ یعنی داسہ خلکت نا جہد کٹانے۔ ولے انت مس؟ نن خننہ کہ ہرا سوال و سوج آک درو نا انسان ءِ پلویڑ کریسُر۔ اینو اوکان زیات سوج آک ودی مننگ ٹی ءُ۔ بھاز انگا پامدار آک دا اَرّفنگ ٹی ءُ کہ خوانندئی گیشتر مسُنے۔ معلوم داری نا کچ و کیل ودانے۔ ہر بندغ اُراٹی تولوک معلوم داری دوئی کننگ کیک۔ گڑا دنیا داخس جاہل و اہمخ آتیان انتئے پُر ءِ؟ ہندا پام دار آک دانا ورندی ءِ دُن ایترہ کہ داسہ تعلیم دوئی کننگ بھاز آسان مسُنے بندغ آک تعلیم ءِ ہڑدے ئی ءُ گڑا اس سرپند مریرہ۔ ہندن کہ نلکہ نا ٹونٹی آن دیر بریک ہندن تعلیم ءِ۔ دا خاطر آن کہ داڑان ہچ ءُ تخلیقی ءُ تحریک یا روحانی ءُ خوراک اس دوئی کننگ نا اومیت کم ءِ۔

ہندا خاطر آن تو سوج آک زیات مننگ ٹی ءُ۔ انت ننے تعلیم دا خاطر آن درکار ءِ کہ داڑان روزگار مِلّے؟ ( دا پین ہیت ئسے کہ داڑان روزگار ہم ملِپک) انت تاریخ دا خاطر آن خواننگے کہ دا اسہ مضمون ئسے۔ یا دا خاطر آن خواننگے کہ داڑان ہراسے شعور و چاہنداری دو بریک۔ او لس زند ٹی کاریم ایتک۔ دن انگا بندغ آتا کمبوتی اف۔ ہرا ہراسے گڑا ءِ مارکیٹ نا رد اٹ اُریرہ۔ اوتا پاننگ ہندادے کہ ہرا گڑا مارکیٹ ٹی بہا مریک بندغ ہمو کاریم ءِ کے۔ ہندا خاطر آن ننا بھاز انگا شاعر آک دا گڑا غا ہم بھاز خوش ءُ۔ کہ اونا شاعری نا کتاب آک ایلوتیان زیات سودا مریرہ۔ دا جتا ءُ ہیت ئسے کہ اوتا شاعری ٹی گڑاس ارے یا اف؟ یعنی سرسہب انگا بندغ و سرسہبی کن لازم مسُنے کہ او بہا مرے۔ اونا جوان ءُ نرخ اس مرے۔ اگہ گڑا اس یا بندغ اس لائخی اس بہا مفک۔ تو دانا سِدا انگا مطلب ہندادے کہ او بندغ بے سہب ءِ۔ نا لائخ ءِ۔ دنیا داری سرسہبی نا نشانی ءِ۔ ہندا خاطر آن ادب نا پن اٹ نوشتہ کروک آک سرکار نا ایوارڈ آتے بھاز خوشی اٹ ہلیرہ۔ بلکن داتکے جنگ ایترہ۔ او ولدونا سرکار ءِ شاباشی ایترہ کہ او ادب نا سرپرستی ءِ کننگ ٹی ءِ۔ ادب ءِ شون تننگ ٹی ءِ۔ ولے سارتر کون ءُ بندغ اف نا حساب اٹی ءِ کہ ہراسٹ نوبل انعام ءِ ہم اَلتو۔ او پارے کہ دافک (ایوارڈ تروک آک) دیر ءُ کہ کنے یا کنا کاریم ءِ جوان پار؟۔

پاننگ نا مسخت دادے کہ دا زمانہ ٹی کہ ہر گڑانا آب‘ یا سرسہبی نا نشانی گڑا تا بہا مننگ ءِ۔ دن انگا زمانہ ٹی ادب نا اخس گرج ارے؟ سائنس نا شونداری نا مون آ فلسفہ خواننگ نا انت ضرورت ءِ؟ لس وڑ نا ساعت تیری تیٹی شاعری نا گرج اس ارے؟ بندغ انتکے تینا مزغ ءِ 3 اٹی شاغے؟

داڑتون اوار اوار ہمو سوج آک ہم اریر کہ ہرافک درو نا انسان ءِ گڑتی ٹی شاغاسُر۔ کہ دا کائنات انت ئسے؟ دانا مسخت اس ارے یا اف؟ انسان نا زند انت ئسے؟ انسان زند ءِ امہ تدیفے؟ انت انسان مشین ئسے‘ اونا جوزہ و احساس نا ہچ ءُ قدر و قیمت اس اف؟
یقین اٹ ہر زمانہ ٹی غٹ بندغ آتا پام دُن متہ نے۔ ولے گڑاس نہ گڑاس بندغ ضرور پام کرینو۔ مزغ ءِ تینا 3 اسے ٹی شاغانو۔ ہندا سوج آک ادب نا بنداو مسُنو۔ ولے ہراتم نن تینا ’’ادب‘‘ آ چک ءِ ہڑسنہ تو ننا ’’ادب‘‘ دن انگا سوج آتیان اورک نظر بریک۔ ننے اینو ہم دا گڑتی ءِ کہ نن تو صوفی ءُ شاعر اس انتئے اف؟ دانا علاج دا مس کہ تاجل ءِ صوفی شاعر اس قرار تننگا۔ ہفت زبان شاعر پاننگا۔ نن تو ناول تو اف‘ ولے ناول نا پن آ انت اس کہ نوشتہ مسُنے۔ اودے جوان پاننگے۔ او ہمو نوشتوک آتے ہم جوان پاننگے کہ ہرافک چِل چِل کتاب نوشتہ کرینو۔ پانے دا کتاب آتیٹی ہچڑاس اف۔ داسہ ایم فل و پی ایچ ڈی نا گو ہم شروع مسُنے۔ ہر اَسٹ ءِ ایم فل کروئی ءِ۔ پانے او گڑاس سرپند مریک‘ مفک۔ ولدو نا ایم فل بھاز آسان ہم مسُنے کہ شخصیت اسے نا بارہ اٹ انت کہ سجے نے نوشتہ کر۔ ایم فل تیار ءِ۔ شاعری و لسانیات نا بارہ اٹ مروکا ایم فل آتے ٹی جاگہ نا جاگہ اس ضرور بلوچستان نا جغرافیہ اوار ءِ۔ اگہ کس اس مکتبہ درخانی آ پٹ و پول کیک‘ تو دا ’’پٹ و پول‘‘ ٹی بلوچستان نا پنی آ (مشہور) دریا تے ہم ضرور شاغک۔ داتا تین پہ تین تعلقداری اس ارے یا اف۔ ولے منہ پنّہ پُر مریرہ۔ ہندن ننے دا گڑتی ہم ارے کہ ننتو انتئے فکری ءُ تحریک اس متہ نے؟ دا گڑتی غٹ نا اف۔ گڑاس بندغ آتا ءِ۔ ہرافک تینے ترقی پسند پارہ۔

تاجل آمبار ۔۔۔ دانا علاج ہم پٹنگا کہ ۔۔۔ جی ۔۔۔ ننتو فکری ءُ تحریک اس ارے۔ ہندن کہ مکتبہ درخانی نا بھلو سِفت و ثناء اس کننگک۔ ہندن ’’لٹ خانہ‘‘ ءِ ہم فکری تحریک اسے نا پن ءِ تننگک۔

لٹ خانہ نا بارہ اٹ دائسکا چندی ہیت آک کننگرہ و دادے باقاعدہ زند انا اسہ فلسفہ سے نا پن ءِ تننگِک۔ او لٹ خانہ نا ہرا بندغ آک کہ تینا نوکری تے اِلار داتے قربانی اس خیال کننگِک۔
دا بابت اٹ اثیر عبدالقادر شاہوانی تینا اسہ نوشت اسے ٹی پائک کہ ’’میر عبداللہ جان جمالدینی تینا تعلیم ءِ ایسر کننگ آن پد نائب تحصیلدار نا حیثیت اٹ سرکاری ملازم مس۔ ولے بلوچ آتیا برطانوی سامراج نا زلم و زوراکی و زند انا ہر بشخ اٹی بلوچ آتتون ناانصافی آ 1950ء اٹی تینا نوکری آن استیفہ تِس و سیاست نا میدان اٹی بس۔ او نیشنل عوامی پارٹی (نیپ) نا پلیٹ فارم آن تینا سیاسی سفر نا بناءِ کرے۔ او تینا نوشت و تران آتے اٹ بلوچ آتے تغ آن سنبھال کننگ نا پارے‘‘۔
وخت اس کہ میر عبداللہ جان جمالدینی دا بابت اٹ تینا کتاب لٹ خانہ ٹی دُن نوشتہ کیک
’’لٹ خانہ داستان ءِ بلوچستان اٹی ترقی پسندی و روشن خیالی نا تحریک نا‘ ہرانا بناء 1950ء آن مس۔ ہراکان دا چشمہ چٹ ہلک اونا پن لٹ خانہ تخنگا‘‘۔
او لٹ خانہ نا بنداو نا بابت اٹ کمال خان شیرانی ءِ غٹ آن بھلا سوب پائک او نوکری آن اولیکو وار استیفہ تروکا ہم کمال خان شیرانی ئس۔
داسہ ہُننگ نا ہیت دادے کہ لٹ خانہ انت ءِ پارہ؟ لٹ خانہ نا واقعی فلسفہ اس ئس؟ فلسفہ انت ئسے؟ انت بیرہ نوکری تے یلہ کننگ اٹ روشن خیالی مُستی ہِنا؟ نوکری اِلنگ نا بھلا سوب انت ئس؟ انت لٹ خانہ تحریک اس پاننگ مریک؟ تحریک کن ہرا گڑاک لازمی ءُ۔۔۔؟
vدا اوفتے کن ایڈوانس ءُ نعرہ اس اَلو۔ راست انگا ہیت دادے کہ اے وخت آ ہم مُچ پاکستان اٹی مارکسی فلسفہ ءِ چاہوکا بندغ آک اورتیا حساب مسُرہ۔ یعنی ہرافک ترقی پسندی و مارکسی فلسفہ نا داواہ ءِ کریرہ اوتا جند داڑان بلد اَلو۔ اگہ اوفک بلد مسُرہ تو دا ردٹ لٹریچر تسرہ۔ اوتا پارہ غان ننے مارکسی فلسفہ‘ مارکسی سیاسیات‘ انقلاب وقومی سوال آتا بابت اٹ ہچو علمی وفکری ءُ کاریم اس دو بفک۔ اوفک دا کریڈٹ ءِ ہم دوئی کیرہ کہ اوتا سوب آن ورنا تیٹی ترقی پسند ادب تون شونک ودی مس۔ اگہ دا ہیت راست ءِ تو ولدونا ہمو سوج ودی مریک اوفتا جند اخہ ترقی پسند ادب تخلیق کریر۔ اگہ اوفتا جند ہچ اس تخلیق کتو۔ تو امر اوتا ’’لٹ خانہ‘‘ نا سوب آن ترقی پسند ادب نا شونک ودی مس۔
اگہ ہمو زمانہ نا جاچ ءِ ہلنگا تو او زمانہ فکری‘ سائنسی‘ جہد ہر بابت اٹ اسہ خاص ءُ زمانہ اس ئس۔ منہ سال مہالو ارٹمیکو بھلا جنگ ایسر مسس‘ ہراٹی کروڑ آ انسان آک خلنگاسُر ہرانا سوب آن مُچ دنیا و خاص وڑ اٹ یورپ متاثر مس۔ جاپان نا شار تیا انسانی تاریخ اٹ اولیکو وار ایٹم بم نا جلہو آک مسُر۔ برطانیہ تینا سپر پاور نا طاقت ءِ گوہا۔ و اونا جاگہ غا امریکہ دا طاقت ءِ دوئی کرے۔ ایلو پارہ غا سوویت یونین سرمایہ دارانہ بلاک نا مونا طاقت اسے نا ردٹ سلوک ئس۔ ولے سوویت یونین نا جند انا نظام نا خرابیک ہم ودی مننگ ٹی ئسُر۔ پورا دنیا ٹی فکری‘ فوجی سائنسی ءُ چک تاڑ اس ئس۔ ارٹمیکو بھلا جنگ آن پد مُچ دنیاٹی امن و ایمنی نا ہیت مننگ اٹی ئس۔ نوشتہ کار آک جنگ آن بیزار مسُر ایمنی نا بابت اٹ نوشتہ غاک مننگ اٹی ئسُر۔ پوسکن آ دورباری و جنگ نا سوب آن انسان ہرا حالیت آتا پلویڑ اٹی بسوسُس اوفک دا نوشتوک آتا نوشتہ غاتیٹی درشان مننگ اٹی ئسُر۔ خاص وڑ اٹ افسانہ و ناول ردوم ہلنگ ٹی ئسُر۔ ایلو پارہ غا قومی سوال‘ قومی تحریک آک ہم طاقت ہلنگ اٹی ئسُر۔ افریقہ بیدار مننگ اٹی ئس۔ فلسطینیک تینا ڈیھ کن جہد کننگ اٹی ئسُر ہندا سوب ءِ کہ اسہ قومی و مزاحمتی ءُ لٹریچر اس ہم نوشت اٹی بننگ اٹی ئس۔ ( برجاءِ)۔

دی بلوچستان پوسٹ

دی بلوچستان پوسٹ اسہ آن لائن اخبار ئسے، ہرا اسہ وختا چار بولی تیٹ انگلش، اردو، بلوچی و براہوئی ٹی شینک مریک۔ ہرادے جہان نا ہر کنڈا خننگ و خواننگ مریک۔ دی بلوچستان پوسٹ خاص وڑ اٹ بلوچستان آن ہمو پَک آ حوال آتے تینا خوانوک آتیکن مونا ہتیک ہرا جہانی و علاقئی میڈیا آن ڈھکوک تخنگرہ و دی بلوچستان پوسٹ لَس وڑ اٹ بلوچستان نا بابت اہم جہانی حوال ہم شینک کریسہ کیک۔ دی بلوچستان پوسٹ نا گچینی بلوچستان نا گواچنی حالیت آتیا تالان نوشت و عکسی رپورٹس آکو، ہرا بلوچستان نا گواچنی حالیت آتا درشانی ءِ کیرہ۔ دی بلوچستان پوسٹ حوالکار، ویب شون تروک، علاقئی رپورٹر و نوشتہ کار آتا اسہ پروفیشنل ءُ گَل ئسے ہرا دا یخینی کیک کہ دی بلوچستان پوسٹ آ پَک ءُ حوال، سوگو ءُ نوشت و معلوداری تیا تالان رپورٹ شینک مرے و ویب سائیٹ بیست و چار گھنٹہ اپڈیٹ مرے۔

بلوچستان:
بلوچستان دا وختا معلومداری و حوال آتا بابت اسہ تارمہ ءُ درنگ ئسے ٹی مٹ کننگانے۔ ہراکان ہچو حوال و گواچنی ءُ معلومداری اس جہان نا مونا بفک و کوکڑو کننگا ہم بیرہ تارمئی خننگک۔ دانا سوب دادے کہ بلوچستان ئٹی ہچو جہانی میڈیا یا پیشن مُلک ئنا حوالکار ئسے بننگ نا موکّل اَف۔ دود ئنا ڈول اٹ بلوچستان نا حالیت آتیا وخت وخت رپورٹ کروکا پاکستانی میڈیا داسہ پاش آ وڑ اٹ حکم تننگ آن گڈ بلوچستان نا حالیت آتا بابت پاش وڑ اٹ خنتے تر کرینے و بلوچستان نا بابت ریاستی بیانیہ آن بیدس ہچس شینک کننگ اَف۔ روایتی وڑ اٹ ساڑی چُنکو پِڑ ئسے آ تالان بلوچ میڈیا آ پابندی خلیسہ بند کننگانے و مَنٹس ءِ ایڈورٹائزمنٹ آتا رشوت اٹ باہ ءِ بند تخنگانے۔ دا بے دادی آ حالیت آتیٹی ہرا حوالکار (صحافی) فردی وڑ اٹ بلوچستان نا گواچنی حالیت آتا بابت رپورٹنگ کننگ نا کوشست کریسہ خننگا او ناگمان آ سُم تا گواچی مریسہ تینٹ حوال اس مس۔ اینو بلوچستان ٹی ساڑی اخس کہ صحافی ساڑی ءُ او داسہ پریس کلب آتیٹ بندی مریسہ بد انگا سنسرشپ نا گواچی ءُ۔ ایلو پارہ غا بلوچستان جنگ ئنا پلویڑ ئٹی مروکو اسہ خطہ ئسے ہراڑے تدوکا ہفتاد سال آن بلوچ آزاتی دوست و پاکستانی فوج نا نیامٹ جنگ برجاء ءِ۔ بلوچستان ئٹی بندغی (انسانی) حق آتے لتاڑنگ ہڑدے نا ہیتس مسونے ہرافتا ترندی دے پہ دے آن زیات مریسہ مننگے، ولے میڈیا نہ مننگ نا سوب آن بھلا بھلا حوال آک دُنکہ اشتماعی گور آک، لَس آباتی تیا بمباری، چشوکا جونک یا پین بھلو حوال اس ہچبر جہان نا پام ءِ تینا پارہ غا کننگ کتور۔ داڑان بیدس بلوچستان ئٹی دُنکہ زالبول آتا حق آک، شاری آباتی نا حق آک، بنماسی آسودئیک و ایلو وڑ نا امرو ہم وہیل اریر او ہم بیرہ ساہ ایترہ بے گواہ مریرہ۔ اسہ لَس ءُ بلوچ ئسے نا ہچو توار اس اَف۔

ننا مسخت:
– ننا مسخت بلوچستان نا ہمو توار مننگ ءِ ہرا ہچو وختس بلوچستان نا ہد و ہویل آتیان پیشن مننگ کتور، نن دا توار ءِ تینا دا خطہ تون اوار جہان نا ہر کنڈ اسکان سر کننگ خوانہ و انداڑتون اوار بلوچ مخلوق ءِ تیوہ غا بلوچستان آن معلومدار کننگ خوانہ۔
– ننا مسخت ہر حوال ءِ غیر جانبداری تون اوار خلنگ و اودے مونی تالان کننگ ءِ چائے ننا ادارہ اوڑتون امنّا ہم کپ۔
– ننا مسخت اسہ اندنو میڈیا ہاؤس ئسے نا ہڈ تننگ ءِ ہرا بیرہ اسہ پارٹی یا راہشون نا ترجمان آخہ بلکن غیر جانبداری تون اوار ہر بلوچ و ہر بلوچ گَل نا اسہ وڑ ترجمانی ءِ کے، کہ بلوچ مخلوق و جہان اسکان اسہ غیر جانبدار و گواچنی توار سر کننگ مرے۔
– ننا مسخت بلوچستان نا بابت اسہ اندنو معلومداری نا شابیتو تلہ ئسے نا ہڈ تننگ ءِ ہراکان بلوچستان نا بابت گواچنی معلومداری تے اسکان آسراتی تون سرمننگ مرے۔
– ننا مسخت بھلا وہیل آتیان بیدس بلوچستان ئٹی خواننگ، جان جوڑی، حال احوال و ایلو وڑ نا وہیل آتے ہم مونا ہتنگ ءِ۔

ننا کاریم نا وڑ و ڈول:
نن حوال آتا دوئی کننگ کن روایتی وڑ و ڈول آتا جاگہ غا سیدہ غا ذرائع تیا یخین تخسہ بلوچستان نا ہر شار و ایب کیب ئٹی تالان بھاز آ علاقہ آتیٹ تینا حوالکار آتا جال اس تالان کننگ اُن کہ بلوچ مخلوق و جہان نا مونا ہمو حوال و حالیت آک اتنگ مریر ہرا ہمیش آن تارمئی تیٹی بے گواہ مسونو۔ نن تینا اول سر نا دے تیان ہر چار آ بولی تے کاریم ئٹی اتنگ اُن۔ براہوئی و بلوچی نا کاریم ئٹی اتنگ بلوچ مخلوق تون رابطہ و دا اِرا بلوچ بولی تا دیم روی کن مریسہ ءِ. اردو ءِ کاریم ئٹی اتنگ دا خطہ ٹی تیوہ غا ہمسایہ قوم آتے اسکان تینا توار ءِ سر کننگ نا سوب آن مننگ ءِ و انگریزی نا کاریم ئٹی اتنگ جہان نا ہر کنڈ اسکان تینا ہیت ءِ سر کننگ نا سوب آن مننگ ءِ و بلوچستان ئٹی خاص وڑ اٹ انگریزی میڈیا نا کمبوتی ءِ ایسر کننگ ءِ۔ نن بلوچستان نا شخصیت آتا ہیت آتے بلا واسطہ مونا ہتنگ نا خاطر آن انٹرویو تیا ہم پام کننگن کہ تیوہ ہیتاک بلوچ قوم نا مونا بریر۔ نن بیرہ پرنٹ میڈیا اسکان مننگ خواپنہ اندا خاطر ویڈیو رپورٹنگ نا وڑ و ڈول ءِ بلوچ میڈیا ٹی مونا ہتیسہ اودے پین شابیتی تننگن۔ حوال آتا بابت نن سنسر شپ آ یخین تخپنہ اندا رِد اٹ نن بلوچستان نا تیوہ غا تنظیم آتا حوال آتے غیر جانبداری تون اوار اسہ وڑ اٹ مونا ہتینہ و ہراڑے پَکار مس حوال ئنا بابت انفرادی حوالہ اٹ ہم اوفتا ہیت ءِ آتے دوئی کریسہ مونا ہتینہ۔

ننا مِزل:
ننا مِزل شابیت و سوگو ءُ بلوچ میڈیا ہاؤس ئسے نا ہڈ تننگ ءِ حالانکہ نن بھاز کم وسائل و کم بندغی طاغت تون دا کاریم نا بناء ءِ کننگن ولے ننا مِزل وخت ئتون اوار لَڑ ئنا دروشم اٹ دُن ءِ؛
– دی بلوچستان پوسٹ ءِ چار جتاؤ بولی تیٹ جتا ویب سائیٹ آتیان شینک کننگ۔
– بلوچستان نا ہر شار ئٹی رپورٹر آتا جال اس تالان کننگ۔
– دی بلوچستان پوسٹ نا اسیکہ میگزین و دُوارہ اخباری دروشم اٹ شینک کننگ ءِ یخینی کننگ۔
– ایسری ٹی بلوچستان پوسٹ الیکٹرک میڈیا نا ہڈ تننگ۔

نما کڑدار:
دی بلوچستان پوسٹ ہر بلوچ نا میڈیا ءِ و ہر بلوچ نا توار ءِ۔ نن تینا مِزل (مشن) و مسخت اٹ ہموتم اسکان سرسہب مننگ کپنہ ہرا وخت اسکان ننتون نما کمک مف۔ دی بلوچستان پوسٹ تینا اول سر نا دے تیٹی ءِ نن دانا سوگوی و شابیتی کن تیوہ غاتیان مُست زیات نمے آ اُروک اُن۔ نم ننا اخلاقی، معاشی، پین تے اسکان ننے سرکننگ تون اوار ہر وڑ نا کمک کننگ کیرے۔ نن تینا دا اول سر نا دے دیٹی نمے آن شیفکو نوشتہ کمک نا اُمیت تخنہ:
– دی بلوچستان پوسٹ نا ویب سائیٹ، فیس بک پیج و ٹوئٹر ءِ زیات آن زیات پین تے اسکان سر کریسہ ننا کمک ءِ کبو، کہ نن ہر بلوچ اسکان سر مننگ کین۔
– دی بلوچستان پوسٹ نا ای میل ایڈریس یا فیس بک پیج آ حوال کریسہ تینا علاقہ ئٹی دی بلوچستان پوسٹ نا رضاکارانہ وڑ اٹ رپورٹر مریسہ نم نہ بیرہ بلوچستان نا بلکن تینا و دی بلوچستان پوسٹ نا کمک ءِ کننگ کیرے۔
– نم ننا نزوری تے کشسہ تینا گچین آ ہیت آتیان ننے معلومدار کننگ کیرے۔

نناویب سائٹ: TheBalochistanpost.com
ننا فیس بک پیج: https://www.facebook.com/TBPBrahui/
ننا ٹوئیٹر ہینڈل: @TBPBrahui (TBP Brahui)

مُلاوسڑدار مدامی اسٹ ایلونا مُخ تفی ءِ کرینو۔ سڑدارنا گندئی تے مُلا مذہبی آ لیوس اٹ داخاترڈھکسہ کائک کہ سڑدار اونا پھڈنا ویل ءِ ایسری ایتک۔ سڑدار بزگ انگا بزغرتے آن ہرا لاب ولائی تے کیرغ ہڑسک ہموفتے مُلاءِ ایتک۔ نم خنورے کہ گیشتری خلق وشارتیٹ سڑدارنا وتاخ مسیت تون اوار مریک۔ دا مُلاناکروکا چم بازی تے آن اسٹ ءِ مسیت داخاطر سڑدارنا اُراغن خڑک جوڑنگک کہ مُلاسڑدارنا ھکل تون اونا چیرگیج آ حاضر مریک۔ سڑدارامرومجلس اس امروفیصلہ کے اوٹی مُلاءِ ضرورتولفک و مُلا سڑدار نا فیصلہ ءِ ہچ چَپ کپک بلکہ مذہب، دین وشرعیت نا پُچ اٹ پیڑسہ اودے جواز ایتک۔
مُلاتون کل آن بھلا مورچہ مسیت ءِ اوکلان بھلا ہتیھار دین ومذہب ءِ اوہنداہتھیاراٹ مخلوق نا لیخ ءِ گڈیسہ کیک ۔ دااڑتوماتپہ غاک ازل آن ننا راج نا حق خوری واستحصال ٹی اوار مسنو ۔ مُلا مسیت اٹ تولوک مخلوق ءِ لُٹنگ کہ تینے آن چندی گڑاتے مذہب نا پن اٹ گَنڈیسہ مخلوق نا مون اٹ خلسہ کیک دُنکہ ہر خیرات ، ہر سرسایہ ، ہرزکواۃ ءِ تینا ھق جوڑک۔
ہندن ہرابندغ آک سڑدار نا غلامی ومزوری کن خواروخرابو یا اوفتااستحصال مننگ ءِ مُلا اوفتے کن دا جوازءِ پیش کرسہ مظلوماتے چُپ کرفک کہ دا نما بخت اٹ لکھوکے ۔ نم دادنیاٹی خوارمریرے ایلو دنیاٹی آسرات مریرے۔
داڈول مُلا مخلوق نا شعورو فکرے تورک۔مخلوق بخت نا زی آ سوال کننگ کپک کہ مُلااوفتے پارینے کہ بخت نا جوڑکروک تقدیراٹ گڑاتے لکھوک اسٹ انگا خداجان ءِ ۔ حالانکہ خداجان کس آکن غلامی وایلوڑکن بادشاہت لکھتنے داگڑاک بندغ نا تینا گشادو لائخی تون تفوکوہربندغس ہراڈول جدوجہد کیک ہمووڑمادی گڑاتے دوئی کننگ کیک:
مُلاو سڑدار اڑتوماک راج اٹ ہچو بدلی خواپسہ داخاطر کہ بدلی نا اولیکو بیخ وبنیات انسانی سوچ وفکر نا بدلی آن بناء مریک ۔ اوفتے داخلیس ءِ کہ اگہ راج اٹ شونداری ، دیمروی سرخلک تو اوفتا ہرا مسلط کروکا طاغت ءِ اومخلوق نا زی آ نزورمریک داہیت پک ءِ کہ بندغ آک اگہ شعوری پڑا سوبرمسُر اوفتا سوچ بدل مس تو اوفتے آگہی رسینگک دا آگہی ٹی اوفتے داادراک ہم مریک کہ سماج اٹ ساڑی بندغاتا حیثٰیت امرءِ ۔ دُن اوفتے سڑدارومُلانا حیثیت نا ہم خبرمریک۔ داڑن سڑداراک ہچو وختس سماج اسے ٹی شعوری بدلی بلکہ مادی بدلی نا ہم حق اٹ افس۔ داسا ہم بلوچستان ٹی بازا جاگہ تیٹ سڑداراک اسکول وکالج تفنگ نا ھق اٹ افس وخت اس کہ اوفک مسیت ومدرسہ تہ جوڑکننگ آن منع ہم کپسہ ۔ سبب دادے کہ داٹی سڑدارنا مفاد تفوک ءِ ۔ اصل گپ کل طاغت وری ناءِ ۔ سڑدارہرڈول اٹ تینا زوراکی ءِ اسہ راج اسے ٹی ساتنگ و مون مستی تورنگ خوائک و مُلا دازوراکی ءِ مذہبی جواز ایتک ۔ داٹی مُلا نا فاہدہ بیرہ پھڈولفنگ اسکان ءِ۔ ولے ہراریاست اٹ نن رہنگنہ یعنی پاکستان اٹ تو داڑے ریاست ہم مُلاءِ ہمو ازل آن پروجیکٹ کننگ ءِ داٹی واریاست نا تینا مفادآک گنڈوکو۔ نم غورکبو کہ پاکستان ہمے کہ تینا منت آجوڑمسونے دانا پارلیمانی تاریخ اٹ ہچو دونو حکومت اس متنے ہراٹی مُلاک مفس ۔ (برجاءِ)

دا سہیل ئنا ننک ئسر، نن ئنا دو بجہ ئس۔ ہرکس تینا اُراٹی خاچوک ئس۔ ہندا سوب آن کل تینا اُرا نا درگہ ءِ جوان بند کریسر۔
ناگمان خلق اٹی اسہ ترند ءُ کوکار اس مس۔ نن ہم بے خودی نا تغ آن سما کرین۔ تینا پیر انگا ءِ ہم بش کرین۔ پیرانگا ننے آن ارّفے انت مس؟ نن پارین باوہ جان نی زرس خف تو خلق اٹی ہوغنگ و پوہاڑ ئسے۔ ہندا ہیت آتون اسہ بندغ اس ننا اُرا نا درگہ ءِ ترند آن خلک پارے۔
خبڑدار نمے آن کس اس پیشن مفیرے۔ اگہ کس اس مس گڑا او تینا تینٹ زموار ءِ۔ ہنداڑتون ہمو پیشن سلوک آ بندغ اسہ پین وڑ ئنا زبان ئسے ٹی کرینگ تسکہ۔ نن داوڑ ءُ کرینگ بندغ تو بندغ ءِ تینا ساہدار تے ہم پاتنن۔

دانن دیچہ امر ءُ حالیت ئسے ٹی ہنا سہب مس۔ سہب ئنا آذان تون اوار نن تینا پیر انگا تون اوار اُراغان پیشن مسن۔ اشتافی تینا خڑک انا ہمسائے تا اُرا تیان ہنان۔ اوفتے ہنوک آ شام ئنا واقعہ نا بارواٹ سوج کرین۔ او ہمو ہیت آتے کریکہ ہرافتے نن تینا خف تیٹ بنگوسن۔ خیر اوڑان پد نن ایلو اُرا تیا روان مسن۔ پیر انگا ننے آن مست ئس نن سیدھا تینا خلق ئنا جوان انگا بندغ بخشو، نا اُرا غا ہنان۔ بخشو نا اُرا ءِ سرمننگ تون خنان بخشو نا غٹ اُرا والاک (اونا لمہ، باوہ، ایڑ ایلمک) فریاد زار ئسے اٹ ہوغنگ ئسرہ۔ ننا پیر انگا اوفتیان سوج کرے نم غٹ انتئے ہوغنگ اُرے۔ بخشو نا باوہ پارے استو ننکان گڑاس بندغ ننا اُرا ٹی پترینگار ننے توفک نا کنداخ اٹ خلقر۔ ننا جوان انگا مل بخشو ءِ ننے آن دریر۔ نن وختس دا ہیت ءِ بنگن بھاز فریشان مسن۔ ہندا پریشانی نہ حالت اٹ غٹ خلق والاک اسہ جا مچ مسن.

بخشو نا پٹنگ کن ایلو خلق آتیا رُم کرین۔ اسہ دے اس مچا رم کرین ولے نن کس ئسے آن بخشو نا حوال ءِ بنتون۔ بخشو نا قصور ہندا ئس او ایف ایس سی نا طالبعلم ئس ۔ سہب نا وختا او کالج آ ہناکہ فارغ انگا وخت تینا سنگت آتون اوار ئسکہ۔ بخشو اسہ بھاز مہروان و مخلص ءُ بندغ اس ئس۔ بخشو نا باوہ اونا پٹنگ کن ہر انسان دوست آتا درگہ غا ہنا۔ ولے اودے بخشو نا بارواٹ ہچ ءُ حوال اس رسینگتو۔ آخر او تینا مڷ بخشو نا یات اٹ است ترخ مس دا جہان آن موکل کرے۔ بخشو نا ایڑ و لمہ اونا یات اٹ نن ءُ دے ہوغرہ و بخشو نا پدی بننگ کن دعا کیرہ۔ اینو نا دے بخشو ءِ شش سال مریک۔ اونا کس نا حال ءِ ایتک و احوال ءِ، کس تپک بخشو زندہ ءِ یا نہ۔ نن اللہ غان دعا کینہ اللہ جان بخشو ءِ زندہ سلامت پدی اتے۔ ہندا دعا ءِ کہ او زندہ سلامت پدی تینا اُراغا برے۔

مَش تا رہی آ تالان زیبا غا خلق ہرا مُر آن اخس زیبدار خننگک خڑک ہننگ آ دا خلق ئنا زیبائی پین زیات نمدار مریسہ مونا بریک. بلکن زند ئٹی ہچبر مشک آ ہننگ متوکہ اگہ دا شہید امتیاز جان نا خلق متوکہ. شہید امتیاز نا شہادت آن گڈ اسہ جتاؤ اُست خواہی اس ودی مس کہ ہرا بڑز کڑدار آ بندغ تون ہمگام مننگ کتوٹ ولے کاؤ ہمو خلق ءِ تو خنیو ہراڑے شہید امتیاز ودی مس، ہراڑے او گوازی کریسہ ورنائی ٹی گام تخا اندا اُست خواہی کنے مشک اسکان پند کریفے، ہمو اسکول ہراٹی شہید امتیاز جان بناء ٹی تعلیم دوئی کرے، ہمو میدان ہراڑے مِش نا زیبا غا گند آن امتیاز ءِ مابت نا سبخ رسینگا، ہمو انار نا باغ ہرادے امتیاز تینا دوتیٹ خلکوسُس داسہ او تیوہ غاک برم تروکو درخت مسوسُر ہرافتیا انار نا برم آک خیسن خیسن تینا سنگت نا ندر مننگ آ فخر کننگ ئسر، ہمو بندغاک ہرافتا خنک امتیاز ءِ یات کریسہ خڑینک آتیٹ غُلغلو کریرہ، اسہ زیبدارو خلق اس ہراڑے تیوہ غاک ئسرہ اَلو تو امتیاز اَلو.

دا خلق آن دیخہ مُرّی آ اسہ قبر اس ئس ہراٹی خاچوکا بندغ وخت اسیٹی راہشون اس ئس. بلوچستان نا مخلوق ہرادے ایوب جتک نا پِن آ چائسکہ تیوہ غا بلوچستان آنبار زہری نا مخلوق ہم ایوب جتک ءِ تینکن اسہ خیرخواہ اس سرپند مسرہ اونا ہر اسہ توار آ جی پاریرہ ولے شہید فدا نا دا سنگت و مخلوق نا خیرخواہ ہراتم پارلیمنٹ آ سر مس تو تینا دروشم ءِ اسُل مٹ کرے. ٹغلینگا بہا مس، شہید آتا دتر نا قوم نا اُمیت آتا سودائی ءِ پارلیمنٹ ئٹی خلیسہ تینا فرض، مسخت، تینا زمہ واری تیان نریسہ غدار مس ولے ہراتم دا جہان آن ہنا کس اس اسہ ہیتس ہم اونا صفت ئٹی نوشتہ کتو.

اندا زہری نا چنکو خلق سلمانجو ٹی اسہ ورنا اس ودی مس ہرادے اینو بلوچ و بلوچستان بیرگیر نا پِن اٹ چاہک، ہرادے اونا سنگتاک نثار و خاہوت والاک حیو نا پِن اٹ اُستا اتیرہ. ہرا سوراب نا ڈغار ءِ تینا دتر تیان آبات کرے. مُسہ بندغ ہرافتیٹ عمر ئنا فرخ، آزموندہ نا فرخ، سیاسی چاہنداری نا فرخ، اسٹ بی ایس او نا بڑز بالی تا وخت ئنا چیئرمین تو ایلو اِرٹ پر آشوب آ وخت اٹ بلوچ قوم نا سپاہی. اسٹ ہراتم چیئرمین مریک تو پارلیمنٹ نا وزیری نا بدل اٹ قوم نا ننگ ءِ سودا کیک و ایلو ارتوماک توفک ارفیسہ قوم نا عزت ءِ بچفنگ کن تینے ندر کیرہ. اسٹ نن نا تارمئی ٹی دژمن نا کیمپ آ ہنسہ سلامی کننگ کن زَر ہلیک تو ایلو اِرٹ نن نا تارمئی ٹی دژمن آ جلہو کیرہ. اسٹ قوم نا ورنا تے اُست کُٹّہ کیک تو ایلو ارٹ تینا توفک نا توار آن قوم نا ورنا تیٹی اسہ پوسکنو جوزہ اس شاغرہ. اسٹ ہرا آخر تینا سنگت آتے یلہ کریسہ سرکار ءُ سڑدار تون اوار مریک تو ایلو ارٹ سرکار ءُ سڑدار کن کاٹم خڷ مریرہ. اسٹ نا ہننگ آن مخلوق اودے گیرام کیک ایلو ارٹ نا شہادت آن گڈ اوفتا پِن آ باگل پاننگک، اوفتا کسّہ غاک بنفنگرہ.

جہان آن تو ہر مُسٹ آک ہنانو ولے گچینا مرک اِرٹ دوئی کریر. اسٹ نا ہننگ آن گڈ اونا پڑس آ ہنوکاک منٹس اس ئسر ایلو ارٹ نا شہادت آ ہرا ہراکان مخلوق بس. ہنار تو ہر مسٹ آک، اسٹ وطن ءِ سودا کرے ہنا ایلو ارٹ تینا جند ءِ وطن آ ندر کریسہ ہنار. ایڑے (ایلو جہان اٹ) اسٹ ایلو تون ہراتم اوڑدئی مرو تو گوڑیفوکو کیفیت اس مرو اسٹ نا کاٹم شرمندئی آن شیف مریک ایلو ارٹ نا کاٹم فخر آن جِک مرور. لمہ وطن تیوہ غاتے اسہ وڑ ودی کیک اوڑکن تیوہ غاک اونا جغر نا ٹکر مریرہ ولے گواچنی مار ہمو مریک ہرا لمہ نا نَت تا شیفان کُنٹہ آتیا تینا دُوتے تخیسہ کسر جوڑ کے، ہرا تینا لمہ وطن نا دڑد ءِ سرپند مریسہ اودے ماس کش کریسہ خسنگ نا جہد ئٹی تینا آخریکو دَک آخریکو گام آخریکو ساہ اسکان اوڑا سلوک مرے.

مشک و سلیمانجو ٹی حئی بلوچ و امتیاز تون اوار چُنکی آن گوازی کروکاک یا اوفتیان مُست بروکاک ہم اندنو الواد ءُ دا لمہ وطن نا دُنکہ دا ئسرہ بس فرخ انداخس ءِ کہ ہمو تیوہ غاتے گیرام کینہ یا گیرام کننگ خوانہ ہرافتا خواست ءِ اسہ لمہ اس تینا مڷ آتیان ہموتم کیک ہراتم اونا نازرک آ نَت تے تینا گور آ محسوس کیک. ہراتم او تینا اولیاد نا کاٹم ءِ تینا دوتیا تخسہ اودے آسودہ ءُ تغ اسیٹی خاچفک.
ہمو تم او لولی اس بنفسہ تینا معصوم آ چُنا ءِ تینا دڑد و اونا فرض ءِ یات کریفک. بنرہ سرپند مریرہ تیوہ غاک، دیر ءِ ہرا تینا لمہ نا چرکاؤ ءِ بنپک. بس منٹس بیرگیر مریسہ دژمن ءِ لتاڑرہ دامون ایمون کیرہ منٹس پارود آن بولان اسکان نت تا رند یلہ کیرہ و منٹس مفاد آتیٹی غرق مریسہ تینا ذات اسکان سلوک سرکاری تنخواہ خوری ٹی غداری کیرہ.

دا پک ءِ وطن نا دا اِرا مڷ آک پارلیمنٹ پرست راہشون تیان زندہ سلور انتئے کہ زندہ ہمو مننگ کیک ہرا ایلوفتیکن تینا زند ءِ ندر کیک. او کہیپسہ تاریخ جوڑ مریرہ و تاریخ ہچبر گیرام کننگپک.
داسہ ہم جاہ اس انار نا درخت ئسے نا شیف آن، میدان اسیٹی، اسکول اسیٹی، لمہ ئسے نا کُٹ اٹ، جاہ اس تہوتا چِرک اسیٹی، جاہ اس جُو ئسے نا توار اٹ حئی و امتیاز آجوئی نا زیبا غا باگل ءِ پاریسہ بھلن مننگو.
………………★★★★………………..