خاخر نا پد ہس اے
کل نا  تب اسہ وڑ
نوشتہ ۔ رحمان راجی
بلو وخت اس مریک نہ نوشتہ کننگ آ است کشیک نہ خواننگ آن سیبو دو بریک،انتیکہ ہرا راج ٹی کہ نن رہینگنہ داڑے ہر اسٹ اسہ ایلوڑان دزے، ہرکس اسہ ایلوڑان خلیک،اسہ ایلو اے شیف خلنگ ، اسہ ایلونا کمبوتی تے زو اس خننگ، اسہ ایلو نا نیکی او تورو ، احسان آتے زو اس گیرام کننگ، ہر پوسکنا او گچین آ گام تے تورنگ، جوانے خراب او متنازعہ کننگ اسہ قومی یا راجی تب، عادت یا نفسیات اس جوڑ مسونے۔
اسہ ایلوڑا   اور ہرفنگ  نا دو آن اینو ننتو دونو بندغ اس اف ہرا متنازعہ مف؟ بیشک ادب آن بنا کین، ہرا وڑ اٹ اینو براہوی شاعر، ادیب یا نشتکار تینے  راج نا آدینک خیال کننگے او راج انت کہ تینا جند نا زمواری تیان بلداف۔دنکہ اینو نا شاعر  کس نا شعر یا غزل اسے پنوک درشان کننگ اے بلو کمال او علم اس پہہ مریک۔اینو نا دانشور تینا داپار ہیپار اے گشادہ کننگ کن ہر ہمو ادبی تنظیم یا بندغ  آتون خڑکی کننگے ہرافتے درو خراب او بد پاریکہ۔
اینو دونو ہچو سیاسی او پارٹی اس سلتنے ہرامتنازعہ مف؟دونو ہچو سیاست دان اس اف ہرانا توار آ کل جی پار؟یا آجوی نا تحریک نا کنڈا ہرن تو داڑے ہم  ہر پارٹی اے داخس متنازعہ کننگانے کہ اینو لس بندغ  تحریک نا اسہ بشخ یا پارٹی اسے نا مخ تفی آن خلیک۔
دا حالیت ہمو وخت  آ مریک ہراتم  ادارہ غاک ادارہ سلپس، ہراتم کس تینا زمواری او کاریم اے راج آاحسان تکا،ہراتم یونیورسٹی نا پروفیسر تینا پروفیشنل زمواری تیان خن تر کرسہ دا دلیل ایتک کہ یونیورسٹی تے ٹی پرایمری  آنبار خوانفنگپک، ہراتم راج ٹی شاعر تینے کل آن سرپند خیال کرسہ تخلیق نا ہندا فیس بک آ دانشوری کرے،  ہراتم کس کس نا مخ تفی یا خلاف اٹ دا سوب  آن ہیت کروف کہ نوا غداری نا فتوی کس خلو۔
اینو بلوچ راج نا ہر تپہ  تینا مزل آ سرمننگ ٹی دا سوب  آن بے سہب مریک کہ اودے نہ تینا جندی زمواریک یاتو نہ راجی؟ہندا سوب اے کہ بلوچ سوا کروڑ نا  آبادی ٹی اسہ کل کن امنا کروکو راجی او راہشون  اسے نا پن آ اسٹی درشان کپک۔ہندا تب او رویہ اے کہ نہ شہیدا تا دے اسٹ سرپندنگ اک نہ کلچر ڈے ؟ داڑے ہر تپہ تینا فکر نا تینا تب نا رداٹ مفہوم او تشریح اس کیک۔
داڑے ہر گڑا نظریہ غان ہورکے، نہ سیاسی شعور ٹی نظریہ اس خننگ اک نہ ادب نظریہ اسے نا پدان ترکانے۔داڑے نظریاتی سنگتی کن ہچو پام اس سلتنے او دا خاطران کہ نظریاتی سنگتی قربانی او ندر مننگ یا ندر کننگ نا خواست کیک۔
داہم اف کہ دن انگا وخت آتیٹی کس است ایکیم مرے یا مایوس ۔او مایوس ہموفک زو مریرہ ہرافک زمواری چارہ۔ دا راج کل آن گچینو راج اس مریک ہراتم ہر کس تینا تینا زمواری او کاریم اے پہہ مس ، او راج نا دا تب  اے بدل کننگ یا داڑان پیشن مننگ کہ ہزار آ کسرک ملوکو انتیکہ دا وخت اسکان کل نا تب اسہ وڑے ۔

قربان ہمو ورنا نا اشارہ کن ہراکے باشعور تیکن بھلو پنت اس ئس ولے کن کونا چادیک دُن انگا ورناتے بھاز اُرے و خوانندہ انگا ورناتا مجلس آتیٹی ساڑی مننگ آن پد پُہہ مریک۔

منہ دے مُست شال نا ئسے بھلو رش کش والو چوک ئسے آ ریاست نا فوجیک بھلو مخلوق ئسے  نیمروچ نا وخت آ ٹاک دے آ سلیفیسُر۔ اندا رش کش ئٹی ای ہم تینا موٹر سائیکل آ ساڑی ئسوٹ ولے فوجیک کُور مسُر کنا کنڈ آن و کنے سلیفتویس۔ ای اندا چوک آن مدان مدان ہمو ٹاک نیمروچ آ سلوکا مخلوق آ اُریسہ ئسوٹ، اوتیکن کنا است کپ مس۔ دا سوچ اٹ ئسوٹ کہ دا مخلوق انت ئس کرینے کہ دے آ باسنا دن ہُشنگوتا۔ تلاشی ءِ تا ہم کریر ولے اوتیتو ہچ اس اَلو پدا ہم اوتے دے آ سلیفیسُر۔ اندا سوچ آک کنے پلویڑ کریسُر کہ ئسے ورنا سینا کوکار کنا خف تیا تما ہراکے کوکار کریسہ ہناکے ۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔۔ تارمئی ءِ چراغ لگفبو۔۔۔۔۔۔۔۔تارمئی ءِ چراغ لگفبو۔۔۔۔۔ ای فریشان مسوٹ کہ دا امرو گنوک ئسے کہ دا ٹاک نیمروچ آ پاننگ ئے تارمئی ءِ چراغ لگفبو۔ خیر ای انداخہ کوشست کریٹ تینے اونا خڑک آ سرکریٹ اریفیٹ۔ خیر ءِ ورنا دا نیمروچ آ امر چراغ لگفن۔ ہرا ننکان ءِ، داسکان تو دے تینا پورا جوش ئٹی ءِ ہراکے بیرہ روشنائی کننگ اَف بلکن ہشنگے ہم۔ نی دا انت پاننگ اُس؟

کنا سوج نا ورندی ءِ اشارہ ٹی تس۔ چوک آ سلوکا ریاست نا فوجی تیا دُو مُریفسہ کنے پارے دا تارمئی ءِ چراغ لگفبو۔ کنا ہمو دے آ سلوکا مخلوق کن است کپک مسکہ۔ دا ورنا نا کوکار کنے آ سوختئی نا جمر ءِ ایس۔ ای پاریٹ؛ اے بے وس آک داخہ مظلوم ءُ کہ دا ٹاک نیمروچ ظالم آتا دُو آن دُن سلوکو و نی تینا مسخرہ ءِ کننگ اُس پاسہ تارمئی ءِ! انت دا اوفتا زی آ ملنڈ اس اَف۔ اگہ نی ہم مچے اندا ٹاک نیمروچ آ سلوک مروسُس گڑا نے سما مسکہ کہ تارمئی ءِ یا نیمروچ ئے۔۔۔۔۔۔۔۔
گوڑیفوکو ورنا اس ئس کہ کنا سوختہ غا حالیت و لوز آتے بننگ آن گڈ ولدا پارے۔۔۔۔۔ تارمئی ءِ چراغ اس لگف۔۔۔۔۔۔ بس کنا دماغ خاخر ہلک۔ ای سمجھاٹ دا گنوک ئسے ہلاٹ تے مونی تینا ہنکین کن سر ہلکوٹ۔

دا ہمو وخت ئس کہ ای نومیکو کلاس ئٹی خواننگ ئسوٹ۔ تینا منّت آ ای تینے خوانندہ اس سرپند مسوٹہ۔ ایلو ورنا تے اندن سمجاٹہ کہ دا ہچ پُہہ مفسہ، داتے خواننگ بفک۔ دا ہچو گڑاس تپسہ نہ کے حالت آتے پُہہ مریرہ۔ انتئے کہ او اخبار خواننگ کپسہ۔ ای ہڑدے اخبار ءِ خوانوہ۔ کنے مچا حالیت آتا باروٹ معلومداری ارے۔ کنے معلومداری ارے کہ حکومت نا کاریم آک امر ہننگ ءُ۔ وزیر آک اخس فنڈ ہلننگ ءُ۔ دا ملک نا مچا وزیر آتا پن آک کنے سما ءُ۔ ای ٹی وی ءِ ہم اوریوہ۔ کنے سما ءِ اسلام آباد اٹ انت مننگ ءِ. قومی و صوبائی اسمبلی ہراوڑ ننا شونداری کن گام ارفنگ ءُ اخس ننا دا سرزمین کن فنڈ لکھیفسہ ہلنگ ءُ۔۔۔۔۔۔۔۔۔ مطلب ای کل آن زیات سیانڑا اُٹ۔

ولے کاش گواچنی آ حالیت نا کنے سما مروسُس۔ کنے دا ریاست نا چم آتیان سرپدی ملوسُس۔ کاش ای دا قوم نا گواچنی آ دروشم ءِ سرپد مروسُٹ۔ خننگ کن تو بھاز وار خناٹ دا قوم نا حالیت ءِ ولے کاش پُہہ مروسٹ تے۔ گڑا نوائے ہمو ورنا نا عقلمندی آ اشارہ غاتے پُہہ مسوٹہ۔ اوڑا سوختہ مننگ نا جاگہ آ اونا دوٹی ہلکوٹہ پاریٹہ بر کنا کوپہ ای دا چراغ نا لگفنگ کن ہروڑ نا نیتو کمک کیوہ۔ ولے کنے انت سما ئس کہ دا ریاست کنے کُور تخانے۔ کنے آن کنا قوم نا حالیت، حق نا شعور، ندر مننگ نا فلسفہ، بروکا وخت نا روشنائی آن مُر تخانے۔

داسہ مُسہ سال آن گڈ کالج ئٹی گام تخاٹ۔ ورناتا گل ئس خناٹ۔ ہراکے بیدس جوفہ و زَر آن تینا بروکا ورناتا داخلہ غاتا فارم تے پُر کرسہ جمع کریرہ۔ ای ہم پوسکن بسوٹ۔ اُراٹ کالج اٹ بھلو مخلوق اس مچے۔ ہر اسٹ اندا کالج ٹی داخلہ ہلننگ خوائسکہ۔ انتئے کہ دا شال نا شار اٹی ئس(سائنس کالج) اندا سوب آن ہر ورنا دادے تینکن فخر سمجھاکہ کہ ای بازار اٹ خواننگ اوٹ۔ ای ہم اندا خاطر آن اندا کالج اٹ داخلہ ہلنگ کن ہناٹ۔ کالج ٹی پیہنگ تون مون مقابل خناٹ خیسُن او پُچ ئسے آ لکھوک ئس” نن تینا پوسکنا بروکا خوانندہ غاتے بخیرٹ پانہ“  دا لوز آتا جملہ بلوچی بولی اٹ ہم لکھوک ئس و اوتا شیف آن ” بی ایس او آزاد“ لکھوک ئس۔

ای سیدھا اندا ورنا تا اسٹال آ ہناٹ۔ سلام دعا آن پد کنے سوج کریر۔ جی پھل نا انت کاریم ئسے؟ ای پاریٹ ای داخلہ ہلننگ کن بسونٹ۔ کنا داخلہ کبو۔۔۔۔ بس کنے کرسی سیا تولیفیر کنے پاریر دا سنگت ءِ فارم نا پیسہ ایتے دا نیکن داخلہ فارم اس ہلیک۔ بس ای فارم نا پیسہ تسوٹ ہموڑے کرسی سیا ایشکامی اٹ توسُٹ۔ خیر دا کنکے فارم ہلکر پُر کریر تا کنا تیوہ غا ڈاکومنٹس آکے خلکر برابر کریر جمع کریر تا۔ کنے رسید ءِ تسر پاریر دا تاریخ آ بر انٹرویو ءِ نا۔ بس کنا شونق پین زیات مس و کنے احساس مس کہ تینا اخس کیک بندغ کن۔ بس انٹرویو مس۔ داخلہ مس۔ کلاس آک بناء مسُر۔

منہ دے آن گڈ اندا ورنا تا کلہو اس کنا موبائل آ بس” پگہ یک بجہ غا سرکل لگک ہرانا سرحال دادے  ”بلوچ قومی تحریک اٹ ورنا تا کڑد“ کل سنگت آک وخت آ تینے سر کیر۔ منت وار“ کنے ہچ سما اَلو کہ سرکل امر لگک۔ اوڑے انت ہیت مریک۔ قومی تحریک انت ئسے۔ ای تو بناء ٹی دا ورنا تا کاریم آن بھاز است جم ئسوٹ۔ ای سوچھاٹ دا گَل نا ورناک انت اس کرور یخین اٹ کنا فائدہ کن کیرہ۔ بس ای تینتو پاریٹ کہ دا سرکل آ الّمی کاوہ۔ خیر کلاس آک ایسر مسُر۔ وخت اس ہم اندونو سرکل کن تخاسُر کہ تیوہ غا کلاس آک ایسر مسرہ ولدا سرکل بناء مسکہ۔ بس کلاس آک ایسر مسر داسہ سرکل کن رادہ مسوٹ۔ سر مسوٹ خناٹ کہ ورناک گڑد چِر ئسے ٹی تولوک ءُ۔ ئسے زمہ وار اس ڈائری ئس ارفینے داسہ سرکل نا وخت مس۔ اندا ڈائری والا ورنا تینا تران اٹ پارے سرکل نا بناء اٹ شہید آتیکن  اِرا منٹ چُپی کبو، تیوہ غاک بش مسر ای ہم بش مسوٹ منہ ساعت چُپی مس۔ ولدا ہمو ورنا چُپی ءِ پرغسہ سنگت آتے تولنگ کن پارے۔ ہراوخت کہ سرکل بناء مس ورناک تینا تران آکے کریر۔ بس کنا باہ خٹ مس۔ ای تو تینے تیوہ غاتیان زیات معلومدار اس سر پند مسوٹہ۔ دا ورناک تو بلوچ قوم نا گواچنی آ حالیت ءِ تالان کننگو، انت مننگ ءِ تیوہ غا بلوچستان اٹ۔ دانا باروٹ تو تیوہ غا اخبار آک کُور مسونو و کن کونا بعض آ ورناتے کُور تخانو۔

خیر بھلو معلومداری اس مس بلوچ ڈغار نا، بلوچ قوم نا و ریاست نا زوراکی و نا انصافی، خون کننگ، دتر شولننگ۔ داسہ گواچنی آ شعور نا پارہ غا ہنیسہ ئسوٹ۔ منہ دے سرکل اٹ تولنگ آن گڈ بھلو شعور اس دوئی کریٹ۔ داسہ پُہہ مسوٹ ریاست نا نن تون انت سیالی ئسے۔ داسہ پُہہ مسوٹ ننے آ غلامی نا سیخا گننگانے۔

داسہ ہڑدے کالج آ کاوہ و کسر اٹ ریاست نا وحشی آ فوجیک ءِ خنیسہ ئسے نفرت اس بریک۔

اندن یکانہ ہناٹہ ئسے دے اس خناٹ کہ چوک آ بھلو رش کش ئسے۔ مونی ہناٹ کہ خناٹ ریاست نا فوجیک کل ئے سلیفینو۔ ای چوک آ سر مسوٹ تو ئسے فوجی اس ہکّل کرے پارے” اُس سائیڈ پہ کھڑا ہوجاؤ“ (اے پارہ غا سل.) ای پاریٹ ” میں اسٹوڈنٹ ہوں“ (ای خوانندہ ئسے اُٹ.) بس دائسکان دا لوز آک کنا دُوی آن پُورا پیش تمتویسر کہ ئسے چپانٹ اس کنا مون اٹ خلک۔ کنا خنک تارمہ مسُر۔ ای لپڑزینگسہ ئسے کنڈ آسیا تُوسٹ۔ کنے اندن لگا کہ ای داتا ہزار آتے کسفینٹ کہ دا کنے دا وڑ خلک۔ ای تو ئسے خوانندہ ئسوٹ۔ اندا تولوک منہ ساعت آن پد ہوش کنا جاگہ غا بس۔

داسہ دا مچی ءِ خنیسہ ہمے ورنا نا کوکار یات آ کنا بس” تارمئی ئے چراغ لگفبو“۔ بی ایس او آزاد نا سرکل آک کنے ٹی بھلو شعور اس ایسُر داسہ ای ہمو ورنا نا کُوکار ءِ پُہہ مسوٹ کہ دا غلامی نا تارمئی ءِ داڑکن جہد کبو ندر مبو آجوئی نا چراغ ءِ لگفبو۔ کاش اگہ وختی دا سرکل آتیٹی ساڑی مسوٹہ تو ہمو ورنا تون اوار مرسہ چراغ اس لگفنگ کن جہد اس کریٹہ۔
بھاز ذلت، خواری، بے عزتی آن پد جان خلاسی کرسہ سوغند ارفیٹ کہ آجوئی نا چراغ ءِ ہر حالیت اٹ لگیفوئی ءِ۔ دانا روشنائی ءِ مچا ورنا تا خیال آتسکان سرکروئی ءِ.

نوشت: عابد عدید
عینیت پرستی:
دا ہمو خاص انگا فلسفیانہ خیال آتیان اسہ فطری ءُ بشخ ئسے ہراکہ فلسفہ نا بنداؤ آ سوج انا ویل آتے ایسر کننگ کن مادیت پرستی نا بد اٹ اسہ بھلو کڑد اسے نا خواجہ ءِ. عینیت پرستی تینا بناء ءِ روحانیت پرستی آن کیک، او مادیت نا ایسری کن کوشست کیک. عینیت پرستی نا اِرا بھلو بشخ ہم اریر، اسٹ داخلی دا ہمو بشخ ءِ ہرانا مسخت بیرہ بندغ آتا شعور نا زی آ مریک، ارٹمیکو معروضی؛ دا بشخ ئنا مسخت بیدس شعور آن دماغ نا ساڑی مننگ. داڑکن ای اسہ چنکو مثال اس مونی اتیوہ دُنکہ نن غٹ آن مُست مافوق الفطرت گڑاتے ٹی ساہدار نا مثال ءِ ہلین ہرافتے دماغ ہم ارے ملی ہم ساڑی ءِ، ولے اوفتے شعور اَف، دنکہ نن بندغ آک دا پانہ کہ دا کچک ئسے دا بولو ئسے ولے او ہم ننے چارہ ولے او دا سرپند افس کہ دا بندغ ءُ جن ءُ انت بھلا ءُ، ولے اریر جتاؤ گڑا.
داکان گڈ نن برینہ عینیت پرستی نا اولیکو اصول آ. ہرا روح بندغ نا مفک، داڑان بڑزا بندغ و شعور نا وجودیت ءِ، و دا اِرا گڑا خدانا ذات ءِ ہم تک و تنیا کننگ کیرہ.
داخلیت:
داخلیت عینیت پرستی ٹی ہمو ہند ءِ تخک ہراکہ بندغ نا شعور ءِ اولیکو وار آن سرپند مریک، فلسفہ نا بنداوی آ سوج اٹ علم ہستی آن ہلیس شعور اسکان مادہ غان ہلیس فطرت اسکان نا سیالی تا بارہ اٹ سوج ئنا اِرا بشخ آن دا علم آک بشخ و پانٹ مریرہ. اولیکو علم ہستی و ارٹمیکو عرفانیات. دا ہمو نظریہ ءِ ہراکہ فلسفہ نا بنداوی آ سوج ئنا ارٹمیکو کنڈ ءِ. چندی فلسفیک دا خالص انگا سوج آ ہرا طاغت آتے تینا دوئی کریر، اوفتا طاغتی وجود دا وڑ ءِ کہ دنیا نا بنائی بندغ آک بے خوانندہ، نا پُہہ و دماغ آن یند ئسر، ہرافتے تینا جہان نا بارواٹ ہچ ءُ سماچار اس اَلو، تینا زند ءِ جوانی اٹ تدیفنگ کن اوفتے اصولی زندی زاویہ نا بارواٹ ہچ ءُ چاہنداری اس اَلو، تکنیکی زند تو مُر ئنا ہیت ئسے تینا فکر و پام آن پیشن نا کڑد آتے یعنی کہ مافوق الفطرت نا ارٹمیکو بشخ آن بروک آ تپہ ہرافتے ٹی جن، دیو، دَت و پین چندی طاغت و سکت تخوک آ غیب انگا مخلوق نا زی آ شاغار، ہمو وخت ئنا بندغ آتا خڑک آ سوچ و خیال ئنا “حساس” آتا بندغ نا بدن تون ہچ ءُ تعلقداری اس اَف. بلکن اندافتا سوب آن ننا سوجی وجود اٹ ودی مروکا پین اسہ “پوٹوپیائی” ءُ وجود اس ہم ارے ہراکہ ننا ذہنی سوچ اٹ بندغ اسے نا وجود اٹ مریک، ولے خن اٹ خننگپک، بندغ نا کہنگ آن گڈ ہراکہ انسان نا علامتی وجود آن پیشن تمک. اگہ نن دا لوز آتے زو اس پین مونی چیڑ ایتن تو مرک ئنا وخت آ بندغ نا بدن آن پیش تموک آ “یوٹوپیائی”وجود روح پاننگک، روح انا آخبتی و روح انا مادہ تون اوار مننگ آن بندغ تون “حاجت” نا خیال آک ودی مسر.
اندا وڑ بنائی بندغ آک ہرا وخت آکہ تینے قدرتی آ طاغت آتون مون مقابل خنار داکان گڈ اوفتا مون تدوک آ ہمو حالیت آتون تما ہرافتے بندغ آک سرپد مننگ آن پد سلوک ئسر. و ہرافتا زی آ بندغ آتے ہچ ءُ دن ءُ ڈول وڈٹ اس بتوکہ کہ دا ویل آتے امر تینا دوٹی ہلین، ہندا سوب ءِ کہ طوفان سیلاب و نوکاپ دیر مخلوق آتے چندی وار زند آن بے زند کرے.
اندا نسخان آتیان گڈ انسانک دا سرپد مسرہ کہ داخہ در طاغتی آ گڑاتا پد آن در پردہ وجود آک، ہروہ، غاتا ودکی و خدانا کچ آن گیشتری ہم مننگ کیک، ہرافتا است خواہی مرے بندغ آتیا رحم کنیر یا جبر کیر.
ہندا سوب آن ہمو وخت انا بندغ آک چندی خدا تا تابیدار ئسر دنکہ دے، طوفان، خاخر ہندن انگاتا وجود آتیا ایمان ایسر، دا گڑاک بندغ آتیان اسل بھاز زوراور ئسر، ولے قدیم دور ئنا بندغ تینا تصور اٹ دا گڑاتا وجود ءِ انسانی ساہداری یا مادی گڑا تیانبار تکاکہ، پد آن انت مس؟ مروئی ہم اس داکہ خداتا خدا خدائے واحد غت خدا تا ہند ءِ ہلک و مخلوق آک اودے بیرہ “ہروہ ءِ نور” انا تصور اٹ خیال کریر، داکان گڈ بندغاک دا خیال آتسکان سر مسر کہ اصل اٹ ہم ہندن ءُ چندی ہروہ غاک اریر، ہرافتا زند مادیت آن آجو ءِ، ہرافتا وجودی بدن ءِ ہچ ءُ “حاجت” ئسے نا گرج بفک، پد آن فلسفہ نا دا بنداوی آ سوج ءِ مذہب نا خیال اٹ کچ آن زیات تالانی تون اوار دا دروشم اٹ ارفنگا کہ انت دنیا ءِ خدا ودی کرے یا دنیا ابد ئسے آن وجود تخنگ ءِ؟ دا سوج ئنا ورندی فلسفی تے اِرا بھلو بشخ اٹی ٹکر کرے، اسہ فلسفی تپہ غیر سائنسی وڑ اٹ تالانی تے است ئنا ہُب اٹ منا، کہ خدا دنیا ءِ ودی کرینے و مادیت و ہروہ نا تخلیق مس. ہندا فلسفیک عینیت پرستی نا خالق آک ئسر، ہرافک جہان نا تالانی ءِ سائنسی ڈول اٹ شون تننگ نا اسہ پزورو کوشست اس کریر، اوفتا بنداوی خیال دا ئس کہ قدرت یا مادہ دا زند ئنا اینٹک ءُ گڑا ءُ. ہندا فلسفیک مادیت نا چندی دروشم تے مونی ایسر بناء ٹی وخت ئنا عینیت و مادیت دا ہڑدوسر آ اصطلاحک داکان زیات ہچ ءُ مسخت اس تختورہ.
دُنکہ عینیت و مادیت فلسفہ نا بنداوی آ ویک آتا اِرا ٹرم ءُ، و دافتا اسہ ایلو تون ردعمل نا مزاحمتی تحریک آک و مزاحمتی لوز آک اریر، ہرافک اسہ ایلو نا بد اٹ کاریم کیرہ، عینیت دنیا نا وجودیت نا غیر سائنسی ءُ تصور ئسے و مادیت اونا خلاف دنیا ءِ سائنسی تصور نا حقدار جوڑ کیک. دا ہیت اکن ننا دلیل پد آن سوچ ئنا دروشم اٹ مریک، ولے دا وخت آ پاننگ کینہ کہ جہانی خیال اتو دروشم درنگ تخوک آ گڑاک دنکہ بھلا بھلا خلک، آہنک و ڈغار ننا خن تا مون اٹ بریرہ، اوڑے بیدا بدن آن ہروہ ننے دو بفک نن دا شرہ ءِ بیدس ہڑ و جنجال آن ایسر کننگ کینہ کہ دا سوج انسان ءِ ہرا کنڈا دیک ہراکہ پین چندی چنکو چنکو ورندی تخرہ. داڑے غٹ آن مُست بندغ سوچ خلیک انتئے کہ اونا تہٹی ہروہ نا وجود ساڑی ءِ، ارٹمیکو ورندی بندغ دا سوچ خلنگ آ بے وس مریک، انتئے کہ اوڑتون دماغ نا تحت الشعور آتا “کانسپٹ” وخت آن ارے، ننا ورندی مون مستی سر ہلنگ آن دا سوج ءِ ودی کننگ والا ءِ کہ فلسفی تتو ویل آتا ایسری کن انت کسر ارے؟

نوشت:سلمان لائق مٹ وبدل:حمید عزیز آبادی
اواسہ گندتہ وسڑوک ءُُ جھگ اسے ٹی لیٹوک ئس۔متکن آارّنگوک آ پڑچ اونا بدن ءِ ٹھپ کریسس۔نئے اونا کس ارّفنگ کن بسکہ،نئے اونا جمارنا کس ءِ چُرت ئس۔
اونا تیوی زند اونا مون انگا کتاب نا دامون ایمون پیری کریکہ۔ہرادے اونا اسٹوپ نا مول*اسُل مون ہڑساسس۔
اودے نئے لمہ ئس نئے باوہ ،نئے اودے چنا۔۔۔اوناغٹ مہرو مریبت ناجائیداد بیرہ ہندا کتاب ئس۔
اوتینا گندتہ غا تارمہ غاجھگ آن تیوی غا خلقت ءِ سیل کننگ کریکہ اوہر اُرا ٹی مروک آ حالیت آتے ہم بھاز جوان چاہسکہ۔او چوری وجنوزان نا بیوسی وبینگنی نا دڑد ءِ ہم خڑک آن خناکہ اودے جنت ودوزخ نا بارو اٹ سمائس ۔اودے جمروآسمان نا استار تتون ہیت کننگ نا ویدن ہم معلوم ئس ،اوتہار آ چپ انگانن اٹ بزگ آ مخلوق ناڈکھ ویل،اوفتا بھیم خلیس ناہم درک ءِ تخاکہ۔
اومخلوق ناطب ءِ چاہسکہ ،ہراسٹ نا غم وخوشی ءِ پہہ مسکہ۔ولے مخلوق اودے درست کتوکہ ،اونا تہہ انا جوزہ غاتیان اسُل نابلد ئس۔۔۔اوبزغر وشوان کن ساندہ دتر نا خڑینک ہوغاکہ ،اوایلو ناڈکھ دڑداٹ ہشنگسا کریکہ،ولے مخلوق اونا مہروغمخواری آن چٹ بے سمائس۔
اسہ دے اس اوتینا جھگ اناٹنگ آن دے کی(دے کیہلنگ) پلو آن خیسن انگا جمر آتے بننگ آ خنا تو اونا خن تیان خڑینک آک موشیف کریر،اونا تینا خسکہ وآڑسندہ غاتے لوز آتادروشُم ءِ تننگ خواہسکہ ،ولے تینا قلم ءِ ہرفنگ کتو،اوہیت کرے ولے بنوک ءُُ کس الو۔
ہراتم دے ٹک تس،تو مخلوق مسیت ناکنج اسے ٹی تین پہ تین ہیت کریکہ او بیوس کسک۔۔۔
ہمو ابدال موکل کرے۔
آن۔۔۔اومدامی کن سیر تغ مس
اللہ بشخے تے۔۔۔
اوگنوک کوڑی آن رسخت کرے۔اونا کزیہ غان منہ دے پد مخلوق اسہ وار پدا اونا زندانابارواٹ تران کننگ ئس،اونایات گیری تے یات کننگ ئسر۔ہندا مچی ٹی اسہ پین بدراس ہم ساڑی ئس۔اومخلوق ناہیت آتیان بیخی ڈکھیامرسا برانزچست کرے پارے۔
اے بندغ آک ۔۔۔نم کل رد اُرے ،نمے اسُل خبر اف۔اوکستنے۔۔۔اوڑا موت درینگ کپک داہیت آتے کننگ تون او،اونا اسہ نظم اس خوانا۔
ای ہڑدے شہید مریوہ
کنا شاعریک اخس۔۔۔؟
مخلوق آسرمریرہ۔۔۔
ای اوفتا سوچ واست اٹ
زندہ سدامریرہ
ای کسپرہ اسُل،ای کسپرہ اسُل
ای مدامی زندگی نا
کنڈ آسفر کننگ اٹ
ہراتم۔۔۔
داشاعری کنا
نمادڑدوغم تا آدینک مرے
کناہر شعر تینا اثر ءِ
نمے آتالان کے۔۔۔
گڑانم سرپند مبوکہ ای نمااُست اٹ
زندہ اُٹ۔۔۔
ای شاعر اُٹ ،ای اسل کسپرہ۔
***