سفر زند و شاعری
نوشت: نزار قبانی | مَٹ: عتیق آسکوہ بلوچ
ہژدہمیکو بشخ
زالبول تا شاعر
ننا عرب صحافت ئٹ شاعر آتیا پِن تخنگ نا گوڑیفوک ءُ شونق ئسے۔ ہراتم ہم ای اخبار ءِ ملیوہ و تینے آ پِن اس تخوک خنیوہ گڑا گوڑینگیوہ کہ انت داڑان مسخت ای اُٹ؟ کنا رند ءِ ہلوک پِن تیا زیات کنے ‘شاعر المراۃ’ (زالبول تا شاعر) نا پِن تننگک۔ کنا فطرت دُن اف کہ ای دننگا نعمت ءِ نمن کیو؛ دنکہ شامی مثل ءِ: ای قط من عرس (برام نا دعوت آن ہرا پشی نریک۔) کنے دا پِن آ ہمو تم زیات اعتراض مریک ہراتم دانا مسخت کنا حدبندی و کنے اسہ گڑد لیک اسیٹ بند کننگ مریک۔
شاعر نا گمان دا ڈول کننگ مفک کہ او گڑد یا چار کنڈی دروشم نا مٹھائی ئسے۔ انجینئرنگ نا وڑ ئنا ہد بندیک چاہے فن تعمیر ئٹ سہی مریر، فنِ شاعری ئٹ سہی افس۔ پاش ڈول دا وڑ ئنا پِن تننگ بیرہ ننا رہی آ خننگ ئٹ بریک۔ مننگ کیک دا جاگیرداری دور نا زیم و سطلنتِ عثمانیہ نا میرات مریر؛ ہراڑے تمغہ، شاہی فرامین و داد آک، ہرافتیٹ مخلوق ءِ شرف تننگک، بندغ آن ہم زیات اہم مریرہ۔
ننا رہی آ شاعری کن امراء، ناچ مجلس کن ملوک، و نثر کن سلاطین مخصوص مسر؛ داسہ شاعری نا اسہ جانشین نا مرک مسکہ گڑا ہم ایلو جانشین نا بیعت کن مُچ مسونہ، اسہ بادشاہ آن دو خلاس مسنہ گڑا ایلو بادشاہ کن طبل خلنگاکہ؛ اندن گمان مسکہ دنکہ زنک مہ زنک والا شہنشاہیت نا قانود زنک مہ زنک والا شاعری ءِ ہم پلویڑ کرینے۔
ای اینو اسکان سرپد متئوٹ کہ احمد شوقی آ ‘امیرالشعرا’، خلیل مطران آ ‘شاعر القطرین’ و حافظ ابراہیم آ ‘شاعرِ نیل’ مننگ نا دروغ امر بس تما، حالانکہ انگریزی ادب ئٹ شیکسپیئر تینا ہمو پن آ رکھوک مس ہرادے اونا ودی مننگ وختا ودی سرٹیفکیٹ ئٹ نوشت کننگاسس۔ ای دا ہیت آ باوری تخیوہ کہ شعر ہی تنیا ملک الملوک (بادشاہ تا بادشاہ) ءِ و عظیم شاعر تینا سینہ آ بیرفوک داد آتیان زیات بھلن و دا لقب آتیان بھاز بھلن مریک ہرا اودے تننگرہ۔
مخلوق کنے زالبول تا شاعر پائک؛ تدوک وخت ئٹ کنے دا پِن تون اُست جمی مسکہ۔ دوارہ دا پِن کنکن بے معنی مس، و دوارہ نا دور ئٹ ای داڑان تادی نا گواچی مسوٹ۔ دا پِن نعمت آن بدل مریسہ تہمت و گلاب آن بدل کریسہ کنا کُفت آتیٹ غُت تروک نیزہ اس جوڑ مس۔
ہراتم اسہ بھلو ناقد مارون عبود کنا بابت دا ہیت ءِ کرے کہ ای دا دور ئنا عمر بن ابی ربیعہ اُٹ، گڑا ای تینے ٹی اسہ کبریائی نا اسہ لڑزہ اس گمان کریٹ۔ منہ سال و آزموندہ غاتیٹ ودکی آن گڈ دا لڑزہ ہنیسہ کرے و غرور نا ہم ایسری مس۔ واہم دا خیال کنے بچ تریسہ کرے کہ ای عمر بن ابی ربیعہ نا، یا گڑا اسہ پین ئنا حاشیہ گیر اس ہی مریو۔
ای نمن افٹ کہ کنا عشقیہ شاعری زیات مس، و نہ ہمو اُست خواہی تیان نمن اُٹ ہرا کنے زالبول تیتون مس۔ ولے ای خواہتوٹہ کہ مخلوق باور کے کہ کنا تیوہ غا اُست خواہیک زالبولی مسونو۔ بدن نا اُست خواہی تخوک زیات نرینہ تیانبار کنا زند ہم پھبی پُر مسونے۔ ای بھازا زالبول تیان واخب مسوٹ، سرسہب و بے سہب مسوٹ۔ ای ہشاٹ ہم و ہشنگاٹ ہم۔ خوْنی ہم جوڑ مسوٹ و کسفنگوک ہم۔ ہراتم وختس کنا عشق ئنا تہو ایلو عشاق نا تہو تیان سبّر و تُرند ڈول ئٹ زبادی مسر گڑا دانا سوب بیرہ دادے کہ ای اسہ اندنو بندغ ئسے اُٹ ہرانا روزگار شاعری و نوشت ءِ و ہرا تینا تیوہ غا زند نوشت نا تیوہ غا بشخ آتیتون کاغذ آ نوشت کیک۔
کنے و ایلو عشاق آتیٹ دا فرخ ءِ کہ اوفک تینا کُلف خلوک خاچنگ ہند آتیٹ مریسہ، تہارمہ ئٹ مابت کیرہ۔ ہراڑاسکان کنا معاملہ ءِ، دا کنا بے بختی ءِ کہ ای عشق ئنا نشخ و نگار کاغذ آ جوڑ کرینٹ و اوفتے تیوہ غا دیوال تیا ٹنگانٹ۔ اندا اسہ فن کار ئسے نا المیہ ءِ۔ او دُن کننگ کپک کہ زند ءِ اسہ ڈول گدریفے و اودے کاغذ آ اسہ پین دروشم اسیٹ دڑیفے۔ او تینا کڑد و نوشت نا نیامٹ دیوال جِک کننگ کپک۔ اوڑکن ممکن اف کہ او اسہ خاص ڈول نا زند اس گدریفے و ایلو نرینہ غاتیانبار تینا مابت تون سمندر نا کرک آ تینا شال ئٹ تنیائی تیٹ مرے، و اسہ اندنو مجلس اسیٹ مابت آن چَس ہلیسہ کے ہراڑے صحافی و ریڈیو نا خبرنگار آک پیہنگ کپس۔ شاعر مننگ نا سوب آن الّمی ءِ کہ تینا بیرم ءِ سڑک نا رہی آ تالان کے و تینا جوذہ غاتے تینا ہم وطن آتا بدلی تون اوفتا خذمت اٹ مونا تخے؛ دنکہ بُت، پیادہ آتا فرش و اُلسی چمن آتا حالیت مریک۔
ای تہارمئی تیٹ ڈھکسہ عشق کننگ کپرہ، نہ ہی تینا مابت ءِ اسہ خل نا چیر زمین اسیٹ ڈھکنگ کیوہ۔ کنا نظم آک کنا ڈو ءُ ہرافتیا کنا دستخط مروک ءِ، و کنا کتاب آک مابت نا ڈو ءِ کننگ نا شاہدیک ءُ۔ ای تینے مابت نا ڈو آن بے قصور پِن کپرہ۔ داڑان چھپ، ای سرپد مریوہ، تیوہ غاتیان بھلا ڈو اسہ بندغ اس کننگ کیک او عشق کپرننگ ءِ۔ ای دا کُوک تون پاوہ: ای ساندئی مریض مابت اُٹ؛ اگہ کنا زند ئٹ معشوق مف گڑا ای تشوپیپر ئٹ بدل مروٹ۔ ای دا ہیت ءِ مننگ دوست تخوٹ کہ کنا شاعری کنے مخلوق نا مونا بھیم بش کروک ڈول نشان تسونے، کنا پِنی مننگ ءِ کڑمب خیسن رنگ اٹ رنگی کرینے و اوفتا مِلی تیٹ کنا دروشم شہریار نا ڈول نشخ کرینے۔ ای معصومی تون، یوحنّا اصطباغی (John the Baptist) نا ڈول، تینا کاٹم ءِ مخلوق نا مونا چاندی نا تھال اٹ تخیسہ ایسنوٹ۔
ننا ڈول نا ملک آتیٹ، ہراڑے شخصیت نا تنیائی ءِ تڑیک، مخلوق مابت پردہ غاتا پد آن کیک، جوذہ ئی معاملہ غاتیٹ خیالداری ءِ تینا کیرہ۔ کنا ڈول شاعر کن مننگ کپک کہ او تینا مابت تون ہُلی آ سوار مریسہ دے ئنا وخت شار نا سڑک آتیا پیری کننگ کے و امن و ایمنی نا باگل پاریسہ کے۔ ننا ملک ئٹ مخلوق کاتب ءِ کتابت آن و شعری عکس ءِ اونا صورت گر آن جتا کننگ نا حوصلہ تخپسہ۔
گڑا جتائی و ساف آ خیال آتا ہڷ و تس اندنو ہیت ءُ ہرافتون نن جہان نا دا خطہ ئٹ ہچ ءُ سیالی اس تخپسہ۔ دے ٹکی ملک آتیٹ مابت نا بابت کلام کننگ، ہمو دے ٹِک ہرا مابت ءِ اِٹ پٹ کیک، اودے ناجائز چُنا تون گمان کیک و اودے رکھ خلوک سوداگری نشہ ئی گڑا گمان کیک، تینا ذات اسکان اودے چاگڑدی اقدار و اونا ادارہ غاتیا جلہو کروک پِن کیک۔ ننا ڈول نا چاگڑد آتیٹ، مابت نا شاعر قانود ءِ لتاڑوک شاری سرپد مننگک و نرینہ و زالبول نا نیامٹ باسن آ تعلقداری تے بیان کروک نظم آک فضیحۃ علنیۃ (اُلسی اسکینڈل) نا دورشم دوئی کیرہ، و دُن ننا چاگڑد ئٹ مابت نا شاعر خنجر نا زی آ روان مروک مریک۔ اونا عکس آک شار تا دیوال و درخت آتا بُنڈ آتیا ٹنگنگیرہ و اوفتا شیف آن نوشت کروک مریک: ‘مطلوبٌ حیاّ او نئتاّ’ (زندہ یا مڑدہ پَکار ءِ۔) دا ہیت کنے وختی آن سما ئس، ہموتم ہراتم ای دا خاخر بش کروک گڑا، یعنی مابت نا شاعری تون دوستی کریٹ، کنا دُوک، کنا پُچ آک و کنا پِنی مننگ خاخر نا پلویڑ ئٹی ءُ و ہمو ریک ئنا اُچ آنبار ملاسی، بے و کوٹور آتے اسکان خلاسک، دا شار تیان پیشن کننگو۔
دننگا چاگڑد تون، ہرا مابت ءِ رکھ خلوک و حرام گڑا تا لڑ ئٹ شاغک، ڈک لگنگ المی ءِ۔ دا ڈک لگنگ نا خرینی تیٹ ہرا گڑا پین ودکی کرے او دا گواچن ئس کہ ای صفحہ قرطاس آ، بیدس رنگ و روغن نا کمک ہلنگ آن، تینا قدرتی دروشم ءِ درشان کریسٹ۔
ای دُن اسُل سرپد مفرہ کہ جنس اسہ جنگلی ساہدار ئسے ہرا خڑک بروک آ ہر بندغ ءِ ہر و دِر کیک۔ داڑان چھپ، کنا یخین ءِ کہ جنس اُرا نا توروک ساہدار ءِ؛ نن اودے خُلیفنہ و اودے بیوس کینہ کہ او تنک آ گلی تیٹ لُوس خلے و بدحالیت جاغہ تیا ہنیسہ خاچے۔ کنا خیال ءِ عیب ننے ٹی ءِ، مابت اٹ آخہ۔ مابت اسہ فطری گڑاس ء، ہرانا ذریعت ئٹ زند تینا درشانی ءِ کیک۔ نن اودے تفیسہ توہم پرستی نا صلیب آ ٹنگانن۔ ای سرپد مفرہ کہ جنس اسہ کافر غار ئسے کہ ہرکس اس دانا خل نا درغ ءِ دو خلو، تمیسہ کہو۔
سحرزدہ، نجوم پرست و پدماندہ چاگڑد آتیٹ جنس نا گمان مونی ہنیسہ اندنو جُوجک نا دروشم دوئی کیک ہرا زراب آتا پلویڑ اٹ مریر۔ ایلو پارہ غا اندنو چاگڑد اریر ہرا سلامت روی تون فطری ڈول ئٹ زند گدریفرہ۔ دا چاگڑد آتیٹ جنس اسُل ہڑدے ئی گڑا مریس دنکہ سہب ئنا قہوہ آن چس ہلنگ۔
یورپ ئٹ بدن نا مابت نا شاعر آک، ناول نگار و ڈرامانگار، عرب نوشتکار تیانبار تینا چاگڑد آتیتون صلیبی جنگ کپسہ۔ سوب دادے کہ دا چاگڑد آک جنس و مابت ءِ فطری دروشم اٹ اُرانو و اندا سوب اوڑے دا تینا اصل دروشم ئٹ ساڑی ءُ؛ اوڑے اوفک کینسر آ چُٹ نا دروشم دوئی کتنے دنکہ ننا رہی آ دا حالیت مسونے۔ ڈی ایچ لارنس، آسکروائلڈ، ہنری مِلر و البرتو موراویا، دا ہمو بندغ آک ءُ ہرافک تینا نوشت آتیٹ داڑاسکان ہم جاہ اس مونی ہنار ہراڑے نن جتا تلہ غاتیان ہنیسہ اوڑے سرمسونن؛ ولے داڑکن اودے ہمو سختی تیان گدرینگوئی تمتئو ہرافتیان نن گدرینگانن – اودے شاربدر کننگتئو دنکہ ننے کننگا۔
ننا ملک ئٹ شاعر مابت اندنو زمین ئسے آ جنگ کیک ہرا کرکٹی ءِ، و اندنو ایب کیب اسیٹ ہرا بد ڈول نا بد بننگ آتیان پُر ءِ۔ او اندنو جنگل اسیٹ باگل پاروک مریک ہراڑے جِن و بَلا تا راج ءِ۔ اگہ ای دشت نا دا بَلا و چغل چُک آتیتون مونتس نا وس تخا گڑا اونا سوب دادے کہ ای ہم ہفت ساہ والا پشی تیانبار اُٹ۔
