ایرو اونوڈا
نوشت: سفر خان بلوچ
مٹ: ماہو بلوچ
ارٹمی بھلا جنگ ءِ ایسر مرسہ بیست و نوہ سال پورو مسوسس، جاپان ایٹمی تراک آتیان و سلاء بٹنگ آن گڈ دیمروئی ہم کریسس۔ اسہ پوسکنو پدریچ ئس ورنا ہم مسوسس، ولے بیست و نوہ سال پد جاپان ئٹ ارٹمی جنگ عظیم نا وخت آ فوجی خذمت سر تروکو اسہ فوجی آفیسر ئسے جاپان نا گلی تے ٹی جاپانی فوجیک پٹنگ ئسر، آخر سماء تما کہ داسا او کتاب آتا اسہ اسٹال ئسے آ کاریم کیک۔
دا کسہ نا بناء ارٹمی بھلا جنگ نا وخت آ 1944 ئٹ مریک۔ ہراتم ارٹمی جنگ عظیم برجاء ئس، اسہ جاپانی فوجی لیفٹیننٹ ئس ایرو اونوڈا ءِ فلپائن نا لوبینگ پنی ءُ جزیرہ ئسے آ راہی کیرہ، اودے ذمہ واری ایترہ کہ او گوریلا جنگ نا حکمت عملی ءِ شون تریسہ دژمن آ جلہو کے۔ اونا ہمونگ ہننگ آن اسہ سال ئس پد بھلا جنگ ایسر مریک، جاپان اِرا ایٹمی تراک آن پد سلاء بٹوک مریک، ولے ایرو اونوڈا ءِ دا سماء مفک کہ جنگ ایسر مسنے۔ و بیست و نو سال اسکان جنگل آتیٹ ڈھکوک تینا جاگہ غا دا سوچ کریسہ سلیک کہ داسکان ہم جنگ برجاء ءِ و راج ءِ اونا گرج ءِ۔
ایرو اونوڈا اول ئٹ اسہ جاپانی کمپنی اسیٹی کاریم کننگ ئس، ہراتم او بیست سال نا اس ئس، اوڑکن فوج آن کلہو بس۔ او تینا کاریم ءِ یلہ کریسہ فوج ئٹ ہنا۔ فوج ئٹ اودے اسہ اودیم ءُ مشن ئسے کن گچین کننگا و اودے ناکانوں اسکول پنی ءُ اسہ فوجی ٹریننگ سینٹر ئسے ٹی ٹریننگ تننگا کہ گوریلا جنگ امر مریک و دژمن نا نیام ئٹ گٹ مریسہ توہ تے اسکان امر زندہ مننگ کینہ، و جنگل تے ٹی رہینگسہ ہرا وڑ دژمن نا بر خلاف حوال مچ کننگک پدا وخت نا زی آ دژمن ءِ امر خلوئی مریک۔
دسمبر نونزدہ سد چل و چار ئٹ اودے فلپائن نا جزیرہ لوبانگ آ ہننگ نا پرمان تننگا، اونا کمانڈر میجر یوشمی تنگوچی اودے ترندی ئٹ پرمان تسوسس کہ ہرا مشن کن اودے رادہ کننگ اُن، اوٹی کہی سال لگنگ کیک، ولے اودے دژمن نا برخلاف ہر حالیت ئٹ حوال مچ کروئی ءِ و زندہ مروئی ءِ، اوڑتون سوغند کنگاسس کہ ہراتم جنگ ایسر مس گڑا جاپانی فوج اودے ہتنگ کن اوڑے الم سر مرو۔
اوڑے سر مریسہ ایرو اونوڈا مالو آن ساڑی فوجی پارٹی ٹی اوار مس، اوڑان منہ دے پد دژمن جاپانی تیا جلہو کرے، ولے جاپانیک او فوجی تے خلکر۔ اوڑان پد او وڑ ئنا جلہو تیان رکھنگ کن جاپانیک تینا فوجی تے چار چار نا ٹولی تیٹ بشخیسہ جنگل ئٹ تالان کریر، کہی ٹولی تے دژمنک پدی پٹسہ کشار، کہیک خلنگار و کہیک سلاء بٹیر ولے ایرو اونوڈا نا ٹولی ءِ اوفک پٹنگ کتور، کُننگ نا کمبوتی نا سوب آن اوفک جنگل ئٹ بئے بوچ و ایلو جنگلی خوراک تے کُنگرہ۔
وخت وخت خڑک ئنا خلق آتیٹ لٹ و پل ہم کریرہ۔ اندا وڑ او تینا سنگت آتون اوار کہیی توہ تسکان جنگل ٹی ڈھکوک رہینگ ئٹ سرسہب مسوسسر۔
ہراتم جنگ عظیم ایسر مس گڑا اسہ دے ئس اسہ خلق ئسے ٹی ایرو اونوڈا بندغ آتے خُلیفنگ کن سر مس۔ تو اوڑے ساڑی بندغ آک اودے پاریر جنگ تو نونزدہ سد و چل و ہفت ئٹ ایسر مسنے، و جاپان اِرا ایٹمی تراک آن گڈ سلاء بٹینے، دا ہیت ءِ بنسہ او تینا سنگت آتون صلہ کرے و دا نتیجہ کشنگا کہ دا دژمن نا چم ئسے، دن مننگ کپک، جہان ئٹ دنو ہچو بمب ئس ساڑی اف ہرا داخس بھسکاری کے و جاپان امریکہ نا مون آ سلاء بٹے۔
ایرو اونوڈا تینا سنگت آتون اوار مریسہ تینا کاریم ءِ برجاء تخا، کُننگ کن خلق والا تے پُلارہ و وخت وخت خلق والا تا مزاحمت آن اوفتے خلکرہ ہم، و ہراتم فوجی تے خنارہ تو اوفتے ہم خلکرہ، اوفتے دائسکان ہم اندا گمان مسوکہ کہ جنگ برجاء ءِ۔
دا جلہو تیان خلق والاک بیزار مسوسسر، اوفک سرکار ءِ پاریر کہ گڑاس کبو گڑا سرکار دیس جاز تا کمک ئٹ تیوہ جنگل ئٹ چٹی خسا، ہرافتیا نوشت ئس کہ جنگ داسا ایسر مسنے، نم سلاء بٹسہ پدی ہننگ کیرے۔ او چٹی تے ٹی دا ہم نوشتہ ئس کہ دا پرمان جرنل یاشی ماٹا نا پارہ غان ءِ۔ دا ہیت آ ایرو اونوڈا و اونا سنگت آتا کاٹم تمتو کہ جاپان امر باء تس۔ اوفک دا ہیت ءِ تینا ملی ٹی تخاسر کہ جنگ دائسکان ہم برجاء ءِ و سر سہبی جاپان نا مرو و دا انت مننگ ءِ، دا کل دژمن نا چم ءُ تانکہ او ننے جنگل آن پیشن کشے، فلپائنی حکومت دا بندغ آتیان تنک بسوسس۔ او لاؤڈ اسپیکر ئٹ پڑو کریکہ، جاپانی اخبار جنگل ئٹ خساکہ ولے اوفک دا پاریسہ ہیت ءِ چھپ شاغارہ کہ دا کل دژمن نا چمک ءُ، جنگ داسا ہم برجاء ءِ و سر سہبی جاپان نا مرو و ہراتم جنگ ایسر مرو سوغند نا رد ئٹ جاپانی فوجیک ننے دننگ کن تینٹ برور۔
سال آک تدینگسہ کریر، بندغ آتا توڷ بش ئٹ بھاز زیات بدلی بسوسس، علاقہ تیٹ فوجی تا ہِن و بر نہ مننگ نا کچ اسکان مس، خلق والاک آجو پیری کریرہ و اوفک ہراتم خلق آتے سر مسرہ لٹ و پل آکن سم شلارہ گڑا فوجی کارندہ غاک زو زو سر مسرہ و اوفک نرارہ، اندا سوب آن اوفتے دوارہ یخین بس دا کل دژمن نا چم ءُ جنگ دائسکان ہم برجاء ءِ۔
پنچ سال آن گڈ اوفتا اسہ سپاہی ئس سلاء بٹنگ نا فیصلہ ءِ کرے و اوفتیان ڈھکوک جنگل آن پیشتما و او سلاء بٹے اوڑان گڈ ایرو اونوڈا و اونا سنگت آک تینا کل ڈٹ بندی تے بدل کریر و تینا جاگہ ءِ ہلیسہ پین جنگل اسیٹ ہنار اوفک چائسرہ کہ دژمن اوفتا سنگت نا کمک ئٹ اوفتا ڈس و پت ءِ خلو۔
پین پنچ سال آن پد، اوفتیان اسہ پین سنگت ئس خلنگا ولے ایلو ارٹ دائسکان ساڑی ئسر و اوفک دائسکان جنگ اکن بیدار ئسر، اوفک دائسکان ہم دا سرپد مسورہ کہ جنگ برجاء ءِ، انتئے کہ اوفتے اندا تو پانگاسس کہ انت ہم مس زندہ مروئی ءِ و جنگ ایسر مننگ آن گڈ جاپانی فوجی تا ودار ءِ کیرے و اندا اوفک کننگ ئسر۔
جنگ ئنا بیست و ہفت سال گڈ اکتوبر 1972 ئٹ ایرو اونوڈا نا گڈیکو سنگت ءِ فلپائن نا فوجیک خلکر کھسفیر، و ہراتم اونا جون ءِ جاپان آ رادہ کریر گڑا جاپانی فوجیک ہبکہ مسر سلیسر، انتئے کہ اوفک یخین کریسر کہ داسا ہچو جاپانی فوجی ئس زندہ اف۔ جاپانی فوج ءِ سماء مس کہ جنگ ئنا وخت آ بچوکا تیٹ بیرہ ایرو اونوڈا ایسری سپاہی ءِ ہرا زندہ ءِ، اوڑان گڈ جاپان اودیم ءُ مشن ئسے آ جاپانی فوج ءِ فلپائن آ گدرا ولے ایرو اونوڈا داسا ڈھکنگ ئٹ ماہر مسوسس، بد بختی آن جاپانی فوج ہم اودے پٹنگ کشنگ ئٹ سر سہب متو و ہورک دو پدی جاپان آ سر مسر۔
داڑان اِرا سال پد 1974 ٹی اسہ جاپانی ہندی ئس ورلڈ ٹور نا ڈٹ بندی ئس جوڑا و او ایرو اونوڈا ءِ پٹنگ نا پروگرام ئس جوڑا، و او ہموڑے سر مس۔ بیست و نو سال اسکان ہرافک کننگ کتور، اودے اسہ لس جاپانی ہندی ئس کرے و مونا ایس، ہرانا پن سوزکی ئس۔
او ایرو اونوڈا ءِ پارے کہ ارٹمی بھلا جنگ ہراتم نا ءِ ایسر مسنے و جاپان ہرا وڑ سلاء بٹے و ناگاساکی و یوروشیما آ ہرا وڑ ایٹمی تراک مس، و اودے پارے داسا اُراغا کان نی اسہ اندنو جنگ ئس کننگ اس ہرا کٹفوکو ئسے و ایسر مسنے۔ نی اسہ اندنو جنگ ئس کننگ اس ہرانا ہچو وجود ئس سلتو، واہم او دا مننگ کن تیار الو انتئے کن اونا کمانڈر پاریسس کہ جنگ ایسر مریسہ ہی اودے دننگ کن جاپانی فوجیک برور و انت ہم مرے اودے زندہ مروئی ءِ، و او دا ہم چائسکہ کہ دا سال تیٹ او کہی فلپائنی بندغ تے خلکوسس و کہی تے ٹپی کریسس داسا اوفک اودے داکان ہننگ کن ہلپرور۔
دا کل ءِ بنسہ سوزکی پدی جاپان آ ہنا و جاپانی فوج ءِ کل گڑا تے پارے و اوکان پد جاپانی فوج جنگ عظیم نا وخت آ اونا آفیسر ءِ پٹنگ بناء کرے، ہرا او وخت ریٹائر مسوسس، ہراتم اودے پٹار و کل گڑا تے اودے پاریر پدان ہمو مسکوہی فوجی آفیسر فلپائن ئٹ ایرو اونوڈا نا پارہ غا ہنا و کل گڑاتے اودے پارے، دا کل ءِ بنیسہ ایرو اونوڈا اُست ہلوک مس۔ دائسکان اودے دا یخین بننگ الو کہ جاپان جنگ ءِ کٹفنگ کیک، و اود سی سال اسکان اسہ اندنو جنگ ئس کننگ ئس ہرانا ہجو وجود ئس الو۔ داڑان بیدس او شک ئنا بنماس آ سماء اف اخس لس بندغ تے خلکوسس، دا ہیت اوڑا گروک نا وڑ تما کہ جاپان اِرا شار ئٹ کم و ود پنچ لکھ بندغ تا کہنگ آن گڈ سلاء بٹے، زو زو ایرو اونوڈا دا ہیت ءِ منا کہ داسا جنگ ایسر مسنے و ہمو زند ہرادے او تدیفنگ ئس داسا ہمو سلتو۔
دہ مارچ 1995 ٹی پنجا و دو سال نا سن ئٹ ایرو اونوڈا تینا ہرا وردی ٹی جنگل آ ہنا پدا ہموٹی پیشتما بس۔ و او تینے فلپائن حکومت نا مونا ایس، و تینا سلاء ءِ فلپائن صدر نا حوالہ کرے، اوڑان گڈ فلپائن نا کہی بندغ آک اندا خواست کریر کہ ایرو اونوڈا ءِ اونا کروکا تا سزا تننگے ولے صدر دا پاریسہ اودے بشخا کہ “او دا سرپد مننگ ئس کہ داسکان ہم جنگ برجاء ءِ، اودے ہچس سماء الو، او انت ئس کرے او کل ءِ بے سمائی آن کرے”۔
اوکان گڈ او جاپان آ ہنا، بالی پٹ آ اونا بے مٹ ءُ بخیر ئس کننگا، جاپانیک اودے اسہ ہیرو ئسے نا وڑ ئٹ مونا ہیسر، و سی سال اسکان اودے تینا ملک آکن جنگ کننگ نا داد ءِ تسر۔ ہراتم او ہموڑے سر مس گڑا او اسہ پوسکنو جاپان ئس خنا، جاپان داسا شونداری نا پوسکنا سیڑی تا لگاسس ہرا جاپان ءِ او خناسس داسا ہمو جاپان تیوہ بدل مسوسس و ہرا جاپان ءِ او چائسکہ ہمو جاپان دا شوندار آ جاپان ئٹ جاگہ ئس گم مسوسس۔ داسا اوڑکن دا ہمو جاپان سلتو، او داڑان پد جاپان ءِ ہلا و برازیل آ ہنا و ہموڑے او برام کرے و 1996 ئٹ پدا فلپائن آ ہنا و خلق والا تے تینا کٹوک آ پیسہ تیان دہ ہزار ڈالر تس۔
داڑان گڈ او اسہ کتاب ئس ہم نوشتہ کرینے ہرانا پن ءِ ” No Surrender My Thirty Year War”
ہفتدہ جنوری ارا ہزار چانڑدہ ٹی 91 سال نا سن ئٹ او گچین انگا ہستی دا جہان آن رخصت ءِ کرے۔
او ہنیسہ دا نوشتہ کرے کہ بندغ ءِ اسل با تروئی اف ای اسل باء تتوٹ کنے باء تننگ آن پت ءِ۔
دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔
