سینزدہ نومبر، شہید آتا دے

عابد جان بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ 

بی ایس او آزاد نا قومی سطح غا منوکا فیصلہ ءِ کہ لمہ وطن بلوچستان کن جان ءِ ندر کروکا تیکن ہر سال سینزدہ نومبر ءِ اڈ ایتننگک۔ اندا دے آ بلوچستان نا آجوئی نا جہد اٹ ساہ ءِ صدخہ کروکا تا قربانی تے یاد کرسہ اوتا ہمو جہد ءِ برجا تننگ نا عہد و پیمان کننگک۔
سینزدہ نومبر نا دے ہمو تاریخ نا بابت ٹی ءِ ہرا وخت آ انگریز فرنگی تینا جنگی سازو سامان تیتون بلوچستان آ کوزہ کننگ کن جلہو کرے تو بلوچ قوم نا راہشون میر محراب خان تینا لشکر تون انگریز تون جنگ ترسہ تینا وطن کن ندر مسُر۔ 13نومبر 1839ء ٹی میر محراب خان و اونا سپائیک زند نا آخریکو دم اسکان جنگ ترسہ شہید مسُور۔ اوکان گڈ بلوچ قوم نا فرزند آک کوزہ گیر انگریز تون جنگ ءِ برجا کریر۔ دنیا نا ہرا کوزہ گیر بلوچستان آ کوزہ کننگ کن جلہو کرینے بلوچستان نا وارث آک میر محراب خان نا کسر ءِ ہلیسہ دشمن تون جنگ تسونو۔ دا جنگ اینو اسکان برجا ءِ ہراٹی ہزار آ نیاڑی، نرینہ، چنا بھلا، پیر ورناک تینا ساہ و جان نا قربانی تسونو۔ کُل شہید آتے یاد کننگ نا بابت سینزدہ نومبر اڈ تننگا۔
بی ایس او آزاد لمہ وطن بلوچستان نا تحریک اٹ تینا کئی باسک آتے ندر کرینے۔ بی ایس او نا باشعور آ ورناک دھرتی نا آجوئی کن دشمن نا ٹارچر سیل آتیٹی ڈکھ و تکلیف سگیسہ شہادت ءِ قبول کریر ولے تینا دھرتی نا آجوئی نا تحریک آن پَد متوس۔
بی ایس او آزاد نا باشعور آ ورناک بلوچستان نا ہر گلی، کوچہ، شار و علاقہ غاتیٹی بلوچستان نا رکھ اکن ورناتے بیدار کریر و قوم پرستی سوچ ءِ مچا بلوچستان اٹ تالان کریر۔ اندا جہد اٹ بی ایس او نا ہزار آ ورناک دشمن نا زندان تیٹی قید مسُور۔ دشمن تینا ٹارچر سیل آتیٹی دا ورنا تا جون تے کرنٹ ترسہ ٹپی کریر و اندا ورناک موت ءِ خم خلکور ولے تینا مسخت آجوئی نا کسر آن ٹغلنگتوس۔ بی ایس او آزاد نا تاریخ اٹ شہید آتا اسے بھلو لڑئسے ہرافک ریاست نا ٹارچر سیل آتیٹی زندہ پہیسہ و پیش تمنگ نا وخت آ شہادت نا ایوارڈ ءِ دوئی کریسُور۔ یقیناًدنیا نا کل آن قیمتی و بھلا ایوارڈ تینا وطن کن ندر مننگ نا ءِ۔
اندا ورنا تا تاریخ ءِ مچے ملن خوانن تو ننے دا معلومداری مریک کہ موت دا ورنا تا کسر ءِ توننگ کتانے۔ بلوچستان نا ہرا کونہ ٹی مسونو تینا دھرتی نا آجوئی نا توار ءِ بڑزا کرینو۔
شہید رضا جہانگیر دھرتی نا رکھ اکن ورنا تیٹی شعور تالان کرسہ تربت نا ڈغار آ دشمن نا گولی تے تینا سینہ غا سہیسہ شہادت نا جام ءِ گلوم کرے۔ مچا دنیا خنا دشمن تینا بے سہب آ کڑد اٹ آجوئی نا توار ءِ بند کننگ نا کوشست کرے ولے توار تو مچا بلوچستان نا ورنا تا خف تیا سر مسوسُس ہراکے اینو ہم بی ایس او نا ورنا تا نیام اٹ زندہ ءِ۔
شہید شفیع بلوچ نا زانت و ہمت، جوزہ تروکا توار اینو ہم سبی نا ڈغار و ورنا تا خف تیٹی سوگوْ ءِ۔ شہید کامریڈ قیوم بلوچ نا جوزہ اینو ہم گوادر نا تالان آ سمندر نا لہر آتیٹی خننگک۔ قومی سوچ نا شعور ءِ ورنا تا شعور اٹ سوگوکرے۔ شہید قمبر چاکر تینا ترند آ توار اٹ دشمن ءِ ہکّل تریسہ تینا سخت انگا جوزہ اٹ بی ایس او نا ورنا تے توار و لوز آتیٹ دشمن نا مقابلہ ءِ کننگ کن تیار کرے۔ شہید شکور بلوچ آماچ نا پدینا سیخا آن لمہ وطن نا رکھ اکن پیشن مرسہ دشمن نا گولی تے تینا سینہ غا برداشت کرے۔ ریاست ءِ دا باور کریفے کہ دا دھرتی نا ورناک تینا جان و ساہ ءِ ندر کیرہ ولے غلامی ءِ سگپسہ۔ شہید فرید بلوچ پنجگور آن بی ایس او آزاد نا سرکل آتیان دھرتی کن جہد کننگ ناجوزہ ءِ دوئی کرسہ اندا سوچ اٹ مخے تینا تفے و مزل کن گام خلیسہ تینا مزل آ سرمس و تاریخ اٹ اسے زندہ ءُ پن ئس کٹا۔ شہید طارق کریم بلوچ تینا نازک آ جون آ دشمن نا ہر وڑ نا ظلم ءِ برداشت کرے ولے تینا مسخت آن پدی متو۔ تینا ٹپی آ جون اتون سرسوب مرسہ وطن نا شہید آتا کچاری ٹی اوار مس۔
شہید حنیف بلوچ پسنی نا ڈغار آن بش مرسہ بی ایس او نا سرکل آتیا سر مس و تینا زند نا حقیقی آ مسخت ءِ دوئی کننگ کن پند خلک۔ اندا مسخت کن پند خلیسہ شہادت نا رتبہءِ دوئی کرے۔ شہید شیر زمان کرد ہم بی ایس او نا باشعور آ ورنا ئس ہراکے بولان نا زیبا غا ندارہ غاتا نیام اٹ مچھ نا شار آن تینا لمہ وطن نا جہد کن بش مرسہ قومی جوزہ اٹ اسے تاریخ ئس نوشہ کرے۔
بسیمہ نا ڈغار آن شہید عاصم کریم بلوچ ورنا تیٹی قومی سوچ و فکر ءِ تالان کننگ کن گام خلک۔ گام خلیسہ شہید آتا ٹولی ٹی اوار مس ہرانا پن اینو ہم زندہ ءِ۔ شہید جاوید اختر بلیدہ ٹی بی ایس او نا باسک آتے قومپرستی نا سوچ ءِ ودی کرسہ ورنا تے بلوچستان نا رکھ اکن جہد کننگ نا جوزہ ءِ بشخا۔ شہید بلیدہ ٹی اندا شعور ءِ مچی سیٹی تالان کرسہ ئس کہ دشمن نا سم تا گواچی مرسہ تینا خیسنا دتر تیٹ وطن نا آجوئی نا جہد ءِ زندہ تخا۔ شہید حاصل بلوچ مشکے نا گلی کوچہ غاتیٹی آجوئی نا توار ءِ بڑزا کرسہ ورناتے بی ایس او نا تلہ غا مچ کرے۔ شہید کمال بلوچ تینا سخت انگا جوزہ و نظریہ تون گریشہ نا ڈغار آ بی ایس او نا کلہو ءِ ورنا تیا سر کرے۔ یقیناًبی ایس او نا کلہو دھرتی نا رکھ نا کلہو ءِ۔ توتک نا ورنا غا شہید نعیم جان کوزہ گیر و اونا چمچہ غاتے دا کلہو تس کہ بی ایس او نا ورناک تینا قومی جوزہ اٹ موت ءِ قبول کیرہ ولے غلامی نا زند ءِ آخا۔ ریاست تینا خونی آپریشن اٹ دا ورنا ءِ بی ایس او نا باسک آتیان جسمانی وڑ اٹ جتا کرے ولے اونا سوچ و فکر داسکان بی ایس او نا ورناک سوگو کرینو۔
شہید رسول جان بلوچ ہم تربت نا گلی تیٹی آجوئی نا کوکار کرسہ ورنا تے غفلت نا تغ آن بش کرے۔ اندن تینا جہد ءِ برجا تخیسہ دشمن نا ٹارچر سیل آتیٹ دزگیر کننگا و بزدل دشمن نا اذیت آتے سہیسہ شہادت نا موت ءِ دوئی کرے۔ شہید خمار بلوچ آواران نا سرزمین آ تینا سیاسی کڑد اٹ دھرتی نا رکھ ءِ کرسہ شہید مس۔ جاؤ اٹ ورنا تے بی ایس او نا سرکل آتیٹ زند نا حقیقی مسخت آن سرپد کرے۔ شہید فرہاد رحمت بلوچ تینا ورنائی نا وہی اٹ ورناتے غلامی نا زند آن پیش تمنگ کن جہد کن نا شعور ترسہ تینٹ دا وطن آ ندر مس۔
یقیناًدا چنکا نوشت اٹ شہید آتا دا بھلا ٹولی نا اسٹ اسٹ آ ذکر کننگ نہ بیرہ مشکل اف بلکہ ناممکن ءِ۔ اینو بلوچستان نا دونو کنڈ ئس اف کہ بی ایس او نا ورناک قومی جوزہ ءِ سر کتانو۔ بلوچستان نا ہر علاقہ شار اندا ورنا تا قربانی تا گواہی ایتک۔ ہزاراک تینا اندا مسخت کن گام خلیسہ شہادت نا موت ءِ دوئی کریر۔ کیچ آن ننا ورنا شہید اکرام بلوچ، تمپ آن شہید صالح بلوچ، حب چوکی آن شہید فراز الفت نسیم بلوچ، توتک آن شہید یحیٰ بلوچ ، بسیمہ غان شہید طارق کریم بلوچ، شال آن شہید گزین بلوچ، مشکے آن شہید ماجد بلوچ، بولان نا زیبا غا ندارہ غاتا نیام نا شار مچھ آن شہید ممتاز کرد، خضدار نا شار کٹھان آن شہید سمی بلوچ، شہید شاہ نواز بلوچ پنجگور آن بش مرسہ دا ڈغار نا حق ءِ پُورا کرے۔ دا ورناک بلوچستان نا جتا جتا شار آتیان بش مرسہ تینا لمہ وطن نا ہمو حق ءِ پُورا کریر ہراکے ہر فرزند نا زی آ فرض ءِ کہ تینا دھرتی نارکھ کن بش مرسہ جہد کے۔
شہید سکندر بلوچ خضدار آن، شہید جنید بلوچ ہم اندا ڈغار آن بش مس، شہید الیاس نذر بلوچ کیچ آن، زیبا غا ننا ورنا شہید وحید بالاچ بلوچ خضدار آن، شہید کلیم بلوچ مستونگ آن، شہید مقصود قلندرانی، توتک آن ، شہید زکریا بلوچ سوراب نا سرزمین آن، پروم پنجگور آن شہید عابد رسول، تمپ آن شہید یوسف رضا بلوچ بی ایس او نا پلیٹ فارم آن دھرتی نا رکھ نا سوچ و فکر ءِ دوئی کرسہ ہمو کسر نا مسافر جوڑ مسُور کہ ہمیشہ کن تاریخ اٹ زندہ سلیسُور۔
بی ایس او آزاد نا پلیٹ فارم آن مچا بلوچستان نا کونہ کونہ ٹی آجوئی نا کوکار ءِ سرکروکا شہید آک اینو ہم زندہ او۔ دا شہید آتا منہ ورنا نا پن ءِ تینا دا چنکا نوشت اٹ یاد کریٹ کہ دھرتی نا دا ورناتا قربانی و نظریہ مزل کن ہمیشہ بلوچ قوم نا ورنا و بروکا چین نا راہشونی ءِ کیرہ۔ پین ہزار ا شہداء کو ہراکے اینو ہم تاریخ اٹ زندہ سلوکو۔ بلوچ قوم ہمشہ تینا شہید آتا قربانی تے یاد کرسہ اوتا ہمو جہد ءِ برجا تخیک۔ اینو بلوچستان نا کونہ کونہ آجوئی نا کوکار اندا شہید آتا وسیلہ اٹ سرمسونے۔
دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک.

محراب نا زیبا انگا کسر

زرین بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

زند نا ہمو پاس کہ دُشمن نا مونا تینا لشکر تون اوار سلوک ءِ و نے ہکل ایتک کہ بر سلامی ایت یا اینو کنا دو اٹ کہے، ولدا نی پدا چک خلیسہ تو سنگت و ہمراک نا رند ءِ یلہ کرینو نی یکہ سلوک اُس، اسے دم ئس سلیسہ سوچ خلیسہ کہ اینو کنا دوٹی اِرا کاریم اریر، دنکہ دشمن کنے دھوکہ تس کنا سنگت آتے کنے آن یکہ کرے ہندُن اینو ای تینا ساہ ءِ بچفیو سلامی ایتو پگہ پدا تینا فوج ءِ مُچ کیوہ بغاوت کیوہ ولے ہیت دادے کہ سما اف دیر کنتون اُست اٹ اوار مرے دیر مف، ایلو کاریم ہندا کہ اینو تینا یکہ سِر تون اوار پیشتمو دشمن کنا سا ءِ تو ہلو، کنے خلو ولے پگہ کنا قوم کنا کسہ غاتے بنو تینٹ بش مرو اودے کسے جوش ترنگ نا ضرورت مروف اونا مون ٹی مہراب خان کمک ٹی سلوک مروئے۔۔۔۔ بش مس محراب خان ہفے زغم ءِ ہنا، زندہ ءُ قوم اسیکن موت ء باکُر کرے۔۔۔۔ محراب خان شہید آتے کسر تس۔

13 نومبر 1947 نا دے کہ ہرا وخت محراب خان تینا منہ سنگت آتون اوار شہید مس ہمو دے آن تینا پد اٹ اسے کسر اس جوڑ کرے، برٹش نا کوزہ آن ہلیس کہ اینو پاکستان نا کوزہ اسکان ہزار آ بلوچ آک تینا وطن کن ندر مسونو، دیر دا شہید آتا اُستے ڈڈ کیک کہ زند نا زیباہی تے گیرام کیرہ و دڑد آن پُر انگا موت ءِ خُمب کیرہ، دا محراب خان نا سوچ ءِ، مرک نا پن ءِ شہیدی نا پن تون مَٹ کیک اودے زیبا کیک۔ اینو ای پاوہ تینا وطن کہ کہیوہ گڑا کنا اُست منپک ولے ای پاوہ تینا وطن کہ شہید مریوہ تو کنا اُست بشخندہ کیک دادے محراب خان نا سوچ ”شہادت” گُڑا امر دا شہید آتے نن گیرام کین، ننا ہر دے ہندا شہید آتا پن اٹ لکنگک ولے 13 نومبر نا دے ہمو دے ءِ یاد ایتک کہ ہزار آ بندغ آک دا زمین نا خیسُن آ پھل آتیکن کستنو دا تیوہ غاک محراب خان نا ہمراہ آکو، دا غلامی تون جنگ کرنگو و کریسہ ءُ و کرور، دا جنگ کوزہ نا آخری دے اسکان چِکو۔

ہر قوم اینو اگہ اسے تاریخ اس تخک تو اونا تاریخ قلم و کتاب آتیٹی لکنگک ولے بلوچ قوم نا تاریخ ہمو شہید آتا دتر اٹ لکنگانے ہرا محراب خان تون اوار اسے محل نا شیف آ جنگ کریسہ خلنگار، ہمو ہرا میدان ٹی دشمن ءِ ہکّل تریسہ خلنگار، ہمو ہرا قران نا زیہا قسم ترنگار خلنگار، ہمو ہرا مش تا تیٹی سد نا کچ سنگت آتون اوار خلنگار، ہمو ہرافتا وس پُجیتو و تینا اُست آ بم تفیر دشمن نا نیام ٹی دھڑنگار، ہمو ہرا جھل تا تہٹی بے گور آن کڈ کرنگار، ہمو چُناک کہ ہرا لُمہ باوہ نا دُعا تیتون اوار دُشمن نا زیہا خاخر آن بار دڑنگار، بلوچ قوم نا تارخ ءِ ہمو شہید آک نوشتہ کرینو، ننا قوم کن تینا ساہ ءِ ندر کروکا ہنداخہ بازو کہ اوفتا نازیفنگ کن ہچو بولی سینا لوز آک پورہ مفسہ ولے اوفتا شہید مرنگ نا مسخت ءِ اُستا شاخنگ ننا فرض ءِ، دا غُٹ لمہ غاتا جغر نا ٹکر آک اسے دے ہم چُرت خلتوس کہ ننے آن پد ننا لمہ ہرا غم تیٹی ہُشنگو ننا چُناک ہرا در آ اُرور اوفک بس سوج کریر تو اسے ہیت اس کہ دا غلامی تون ننا ہچو زند اس اف، نئے نن تینا لمہ نا چُنا مرون نہ تینا چُناتا باوہ “غلام ءِ ہچو سیال اف غلام نا بس اسے سیال سے آقا۔۔۔ بس آقا” گُڑا ایلو سیالی تیکن الّمی ءِ کہ نن اول ہندا سیالی ءِ پرغن “غلام و آقا نا سیالی” ہرا وخت کہ دا سیالی پِنا گُڑا ننا زند آسودہ مرو، او لمہ نا چراغ آک چائسر کہ زند اسٹ ءِ، کہنگ آن پد اوفتے دا جنگ نا میوہ رسینگوف ولے او پہہ مسُرہ اینو اسٹ غلام کہو گُڑا پگہ اسٹ آزات ءُ قوم اس ودی مروئے پدا آزاتی تینٹ ہر آسودئی نا لمہ ءِ، نی ڈغار نا خیسن خواس آزاتی آن پد رسینگک نے، نے قید آ تیان آجو مرنگ خواسہ آزاتی آن پد رسینگک نے، نی قلم و کتاب خوائسہ آزادتی آن پد رسینگک کہ نی گُم و گار مرنگ خواپیسہ تو آزات مرنگ آن پد مفیسہ، نا ہر حق آزاتی تون تفوکے و دا آزاتی دتر خواہک، قربانی خواہک، شہادت خواہک، کسر مونا تخوکے، مُرغنے سخت ءِ ولے مِزل آزاتی ءِ ہنداڑا روان مروئی ءِ۔

چانڑدہی طوبے

 سالار بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ : براہوئی

چلہ نا نن اس ئس استااک شوخی ٹی ئسر ہر کنڈ روشنائی بشخسائسر، مش نا دامان اٹ ہر خل و بوچ تارمہ ٹی جیتا ءُ دروشم اس ودی کننگ ئسر پدینا چِرک مُر آن چکیسہ خل و بوچ تے تو اڑینگا زیباءُ ساز اس خلیسہئس، چُپ انگا تہاری چپی ٹی تینا گدرینگو کا وخت نا لیکو تے ناز اٹ پارسا ئسک ولے چانڑہی طوبے تامور ئس استاک شروخ تروکا آسمان ءِ زیبائی بشخارہ ولے اینو چانڑدہ نا طوبے ءِانت ویل اس ہلکوسس ،اودنا شوخی ہروخت ئنا اَلو، اینو سوختہ سوختہ ئس ولے استارک شمبلاخ ٹی ئسر۔

ڈغار آاسٹ مَش نا دامان ٹی خل اس سرجا کروک ہمیل و توفک رہی آ تخوک، تومکا دوتے سینا تفیسک، مون بڑزی طوبے اُریسا کُوک کرے طوبے آ کہ خیر تو ارے مغرور آ طوبے اینو ہلہ بہو بہو اُس،
ہرانگ ہنانے ہر وخت نانے مغروری گلو بالی؟
طوبے دا بندغ نا توار ءِ بنگ اندن لگاتہ تیوہ غا جہان روشن مس، استار آتا کش و بگیر ہم کم مس، طوبے آسمان نا سینہ آ سلوک تینا بالاد ءِ ودفسہ ناز اٹ استار تا کنڈ اہریسہ پارے اسہ اندا بندغ کے مونجا ئسوٹ ،اسہ اندا بندغ کے شام شام بریوہ ،وختس دا بندغ اے خنپر بے شون مریوہ کہوک اس حساب مریوہ، کنے ماہگیر ہلیک ،ای مونجا ہم مریوہ،زمین نا زی آ اسے اندا بندغ ءِہراطوبے آن بد دیک ولے اسے اندا بندغ کنے کھل آن زیات دوست ءِ۔
طوبے مونجا مریسہ اندا بندغ نا کنڈ چک ءِ ہڑسیسا پارے نی کنا سنگتی ءِامر ہلنگ کیسہ؟ نی ہرانگ ہناس؟ نے کنا روشنائی آن بد بریک؟ نی ہم تو بھاز روشن اُس، نی ہم (ضیاء) اُس، نی تینٹ روشن اُس نے استار ارے او ہم روشن ءُ،ای تو تنیااُٹ وا ہم کنا روشنی ءِ نی مغروری اس پاسہ۔
دا بندغ بڑز طوبے نا کنڈ ہرا مخیسہ پارے؛ نے و کنے بھاز فرخ ارے ،نی غرور آن پُر اس، نی تینا بالاد ئنا ناز ئٹی اس، نے لگیک تیوی جہان نا محتاج ءِ ولے دُن اف نی انتس اریس تینکن اُس تینا ذات ئٹی زیبا اُس نے وختان ہم پارینوٹ نے احساس اف ،نی تینا روشنائی نا اُس، نے نا روشنائی خنتیان کوْر کرینے ۔ نی بفہ اسُل نا کنا لگپک بریسہ تو کوک کپہ کنے توار کپہای نے اوننگ خواپرہ مغرور آتون کنا سنگتی اف، نی کنے آ اُر دے اٹ استار مُچ کیوہ پو کیوہ کہ تیناڈغارو آسمان نا رَکوک آک نم اورے انتیکہ استار آک فناء مننگ ءِ چارہ فناء مروکا تون کنا سنگتی ءِ کنا یاری ہموفتون ءِ ہرا بے غرض ءِ، ننے آ ماہگیر برے نن چُپ تولپنہ نن جنگ ایتنہ مُر خسینہ ماہگیر ءِ، وختس زور ئٹی مریک ہم نن او نا غرورءِ پرغنہ نن تینے فناء کینہ، ٹکر تے ٹی بشخ مرینہ وا پین چندی استار جوڑ مرینہ ،اود کے تہار مفنہ نن ندر مرینہ روشنائی بشخنہ، ننارنداٹ چندی استارآک ءُ اوفتا حوصلہ آک نا دا آسمان آن بھلن ءُ ولے طوبے نی غرور کیسہ انداسوب نی تنیااُس نی ہچس افیس ای نے ہچس سرپند مریوہ، کنا نا سنگتی مننگ کپک نی خوش مر نے نازیفُوکاک پین مریر کس نے ٹی تینا زیبا سے نا خن تے، کس نے ٹی جام اس خنیک، کس تینا غم تے نے پاہک ولے کنا خواست کنا وطن ءِ، کنا گلزمین ءِ نن اود کن روشن اُن اود کن فناء مننگ ءِ پو مرینہ، اونا مہر اونا زیبائی نے آن ہزار بشخ زیات ءِ،اونا دڑد نا لغورآ سینہ نا سگ آن بھاز مونا آٹے ،نی زلفاتے آ فنا مروکا تا سنگت مروس ولے ڈغار آ فنا مروکا تا کڑد آن ہِچ پو ہ افیس، نی مفیسہ تو تہاری مریک او تہاری ٹی ای تینا زیبا غا ڈغار نا بوچ پِن خل مش تے خمپرہ تو تینا خیال تیٹی اسہ زیبا ؤ جہان اس جوڑ کیوہ ولے نی بریسہ تینا بے رنگ آ روشنائیءِ ڈغار آ کنا تالان کیسہ نا دا بے رنگ آ روشنائی آن کنا ڈغار نا گواڑخ ہیٹُرک ہنجیر و ہر پھل نا رنگ بدل مریک و رنگ نا روشنائی ٹی ماتمی خننگک تیوی بدن تا اسہ رنگ اٹ مریک تینا گواچنی دروشمءِبے گواہ کریفسہ فنا مروکا استار نا دتر تے ہم نا تہاری بھور کیکک نا ہندا حاکمی کنے کنا ڈغار آ دوست اف کنا ڈغار جنت نا ندارہ ئسے و جنت اٹ نا ہچ خواست اف۔
طوبے مونجا مریسہ تینا کسر ءِ ہلک رادہ مس دا بندغ ہم کھونڈ اس پٹا ہرادے تینا ہنکین جوڑ کریس،کلّینا بائیءِ ملہ تینا جوڑتے پالفسہ تینا نت تے مریفے توفک و ہمیل ءِ تینا ٹہیفے منہ ساہت سائی کرے کہ مولوی عبداللہ نا ہم بانگ ئنا توار مس داسا دا ورنا بش مس انتیکہ گہرام ہم دا منہ وخت ءِتینا کہُرءِ اندا جھل اٹ ہکلاکہ او نا نظر آن ہم بچوئی ئس، دا ورنا مون شیف کریسہ یار محمد نا رف نا رہی آچاہ اس بیٹ کننگ کن ہڈ کرے، درو شام ئنا چاہ ئنا بوچ آک ہم کُٹاسر شیف انا چُر آن ازغند نا پن ہم بنا، کمب اٹ سلوک نوکاپ نا دیر آن چادان ٹی ہم ارا پیالہ دیر نا شاغسہ تینا کلّی ءِ ہم پُر کرے، یار محمد نا رف ءِ سرمس چاہ ءِ تیار کرے چادان ءِ ہرفے مچٹ بڑزی ئسے آ لگا داسا مون ئنا پٹ آ شیفی روڈ ئنا پارہ غا دورگندکریسہ نظر تخسہ تینا چاہ تے کونیسہ کرے ، دے ٹک تننگ تو دا ورنا جوڑ تیا بشخندہ اس تالان مسک خنک تے پالن مسر دورگند اٹ تینا ڈغار آ ودی مروکا ہر زیباہی ءِ سیل کننگ ئسک خلک آتا مچی و مُر آن بروکا توار آک دانا است اٹ لگیسا مچ نن نا دمدری ءِ گم کریسہ ئسر میل تا چڑینگ تا توار اٹ لمہ نا پاروکا لیکوک بیان مننگ ئسر، سوچ ئٹی ہنا دا ہمو شارءِ تینا چنکی نا ہنین انگا دے تے گدریفیٹہ وختس شار آن بسوٹہ تو ماما جورک نا باغ آن آڑو ہلنگ کے الّمی ہناٹہ ،وختس بھلا توت ئنا ماسہ ای و کنا جواننگا سنگت شریف منہ پین سنگت توت کنگونا و مویز مُچ کرینہ ماما جہانگیر آستاتلاف تو چٹ خشک ءِ داسا وختس دیر آن پُرمسکہ نن غسل کرینہ بسونادے تاہم سما اَلو تینا رنگ ءِ گو آسن، حاجی حبیب نا باغ آن کوٹخو گلوْ آن سیکل ءِ ہمپانہ، نن ءُ اوفک شام اٹ کوکیلی گوازی کرینہ، پیرہ اعظم خان تو ہُچ ءِ کوتل کریسہ دین جان استا تلاف آ درینہ ، داسا تو ہمو دُون ہم ڈڑانے، لگیک اندن دا شار مَٹ مسونے دا ہند نا تؤ مَٹ ءِ ، داڑے مخلوق نا خنتے ٹی دوستی اَف داڑے سنگت آک دشمن جوڑ مسونو داڑے گروک نا توارآ پِر بفک، داڑے جمر آک بے سیخا ءُ داڑے گواڑخ آتا خوْن مریک، ضیاء اندا سوچ آتیٹی ئس کہ موبائل آتے مکلہو اس بس ،بابل ناکلہو ءِ؛ سنگت نن بھلا دیر آ کسر اُروک مرون بریس مونی ہنوئی ءِ۔
ضیاء چادانءِ چنتہ ٹی شاغاپلاشی نا کنڈان شیف قبرستان نا کنڈ بریسہ اس انداڑے دعا کن سنگت نا مزار آ سلیس سلام کرے سلام ناورندی ٹی بشخندہ تون اوار صمد جان پائک تا ضیاء دا مڑدہ آتاشار ءِ برک سنگت نن نا کسر اُروک اُن۔
ضیاء ورندی تریسہ پارے ؛ سنگت نما کاریم تے ٹی بشخ اس شاغیو ہ۔ چار گام خلیوہ چار ورنا دوہی کیوہ کنا مزل ہمودے ہرا نما ءِ کنا کسر ہمودے ہرا مالو ئسک کنا فکر سوچ توفک نا گڈیکو سُم آن پد ہم زندہ مروءِ۔
سنگت تے وا توار اس کرے پارے؛ ہڑس جوفہ اٹ خلوک ءُ دا بندغ آک غلامی نسل آن تفوکءِ دافتون بس اُروک اریرک ہموتا پارتءِ نمے ہموتا خواست ءِ نمے آن او ورناک جہد نا وارث آکو اوتے سرپدی تیریسہ دا پند ءِ مونا درسا کیرے۔ نمیموکّل ءِ سنگتاتے سلام ایتیس۔ بابل کسر اُروک ءِ نا سوئندہ نا دیر آ،دا پند مون مستی نما کوپہ تیاٹی ءِ۔

جوان اوارن، رخصت اَف۔

پُھلی آ میرل

 نوشت: مُرید بلوچ – مَٹ: باہوٹ بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

انت نوشتہ کیو۔۔۔ امر نوشتہ کیو۔۔۔ ہراکان ہمو لَوز آتے ہتیو ہرا اونا سوگوْ ، پاک و بڑز بالاد آ کڑدار تون انصاف کننگ کیر، امر نوشتہ کیو کہ اونا ہننگ آن گڈ ہم ای ساہ ہلنگ اُٹ، زندہ اُٹ حالانکہ زند ئنا کشتی ہمو دے ڈُب ہلکوسُس ہرادے لاشعور نا سمندر اٹ شعور خن ملاسُس، ہر پارہ غا بے وسی و نیستی و غلامی نا دُو ئٹی دُو شاغسہ البرز آن ہلیس ڈیرہ جات اسکان پند ئٹی ئسون۔

ہر گدرینگوکا دے حادثہ غاتا دروشم اٹ مِلی آ گروک بٹیسہ کرے، ہزار آ جغر نا ٹکر آک ہرافک تینا ارمان، اُست خواہی ءُ ورنائیءِ آزاتی نا دیوی نا مونا ندر کریر، خلنگسہ کریر، کہیسہ کریر۔ اوفتیٹ منٹس اندنوہم ئسر ہرافک تاریخ نا دتر چُر آ دروشم آ تینا مہر و مابت، خلوص و راستگی تون خَل آ چشخ مروک ڈَول نا نشان ہلار۔ میرل نا ہم تعلقداری ہم عاشقان وطن ناانداچِر اٹ سلوک آتیتون ئس۔

میرل اسہ اندنو ہمرہ، اندنو سنگتس ہرانا سنگتی لڑزوکا گام تے باوری و سوگوی اس بشخاکہ۔ ہراتم حوصلہ و بے اُمیتی نا تارمئی تیٹ ڈُب ہلیسہ کریر گڑا اوفتے او تینا لائخی، دانائی و مہر آن چلتن نا ڈَول آ بڑزی تے بشخا، ہراتم کوپہ غاتیا تیوہ غا زند ئنا بڈ زیات مسکہ گڑا او تینا کوپہ ءِ مونی کریسہ بڈ ءِ تینا کوپہ غاتیا ارفیکہ۔ ہراتم تنیائی است ئنا کپّی تیٹ تینا جنڈ آتے ملیسہ گار و پریات کننگا مسکہ گڑا مابت آن پُر آ بشخندہ اٹ اونا سیبو مسکہ۔

میرل کنے دا سوب آن ہم بھاز دوست ئسکا کہ اوڑان کنے ماما میندو ءُ علی سلیمان نا خوْش آ گند بسکہ، ہمو مہر، ہمون کاریم تون تفوک، بے غرضی، ہمو سادئی، ہمو حوصلہ۔

میرل تون کنا اولیکو اوڑدئی 2012اٹ قلات نا رہی ئنا مَش تیٹ مس۔ مشکے ٹی منہ وخت گدریفنگ آن گڈ او ننا رہی آ بسوسُس۔ تینا سادہ و پُرمہر آ طب ئنا سوب او بھاز زوت سنگت آتیتون ہم رنگ مس، گمان ہم متو کہ او پین تنظیم ئسے آن تعلقدار ءِ۔ میرل شاعر اس ہم ئس، اندا سوب آن اوڑتون اواری زیات چَس کریکہ۔ باسن آ چاہ ئتون شاعری و سیاست نا وخت و پاس آک گدرینگارہ۔ گشت مرے یا وتاخ، میرل تیوہ غاتیان موْن اٹ مسکہ۔ وخت گدرینگسہ کرے منہ وخت آن گڈ میرل تینا تنظیمی کاریم تا رِد اٹ خاران آ ہنا دوارہ بے بختی آن بھلو وختس ننا اوڑدئی مننگ کتو۔ تنظیمی اختلاف آتا سوب مُریک انداخہ زیات مسر کہ اسہ علاقہ اٹ ساڑی مننگ آن بیدس ہم اسٹ ایلوڑتون اوڑدئی مننگ کتو، طرہ و ضد ڈَول ئنا بَلاک ہرا بھازا سال آتیان ننا اشتماعی شعور ءِ خوْرہ آنبار کُننگ ئسر، اسیکہ وا کاٹم ارفنگ ءِ بناء کریسر۔ ای تینٹ اسہ نزورو ٹوْل ئسے گلستان اس سرپد مریسہ تینا اُست اٹ خوْش مریسہ تہارمئی تیٹ نازگر ئسوٹ۔ 2015اٹ میرل اسہ وار تینا اسہ سنگت اسیتون اسہ متکنو سنگت اسیتون اوڑدئی کن ننا کیمپ آ بس، حال احوال آن گڈ آن ہلیس ایلو دے اوفتا ہننگ اسکان اندا اختلاف آتا زی آ بحث مریسہ کرے، نن تینا خرین آ غیر سیاسی وڑ اٹ زار شلیسہ کرین، او صبر ئتون بشخندہ کریسہ دلیل تریسہ کرے۔ منہ وخت آن گڈ ہراتم میرل تون ناگمان آن کسر اٹ اسہ وار اوڑدئی مس گڑا خناٹ کہ میرل ہمو میرل ءِ، ہمو بشخندہ، خلوص، بزگ و مہروان آ طب گڑا دَرک لگا کہ نن دُون نا پغٹ آک بیرہ گُٹ ءِ پُر کریسہ بیرہ ٹر ٹر کننگ ئسونہ، و سمندر نا دا دریاب نا باتی ءِ اُر امر خلوص و راستگی تو ڈیہہ ئنا دڑد ءِ درمان کننگے۔

2016 ٹی ای ہراتم اسہ جلہو ئسے نا وختا ٹپّی مسوٹ گڑا دا میرل اس ہرا تیوہ غاتیان مالو سرمس کنا پاش آ ٹپ آتیا درمان تخنگ کن۔ او تینا ہمو تیوہ غا تہہ ئنا ٹپ آتے بے خیال کرے ہرا فک پہ رضا یا بے پامی تون زار شلوکاتا پارہ غان اونا است و دماغ آ مسوسر۔ دوارہ ہر ارٹمی، مسٹمیکو دے او ننا رہی آ بسکہ، علاقہ نا مَٹ مروکا حالیت، بروکا وخت ئنا حکمت عملی، اسہ جاہ جدوجہد بلکہ ہر سرحال آ ہیت مسکہ۔

اول سر اٹ اسہ جاہ کاریم کننگ نا رِد اٹ بھاز آ سختیک مونا بسر، داخہ در سال ئنا مُریک، خرینیک، غلط فہمیک، اسٹ ایلو آ باور کننگ نا کمبوتی تون اسہ سنگر اٹ تولسہ دژمن تو جنگ تننگ بیرہ میرل کوْن آ سنگت آتا سوب آن مننگ کرے، اینو اگہ کس پیشن آن برے گڑا اودے تینا خن تیا یخین بفرو کہ دا ہمو چاکر و گہرام نا اولیاد ءِ ہرا 40سال اسہ ڈاچی ئسے نا سوب آن اسٹ ایلو ءِ خلکر۔ قومی خواست آتا دوئی کننگ کن اسہ سوگوْ ءُ اسہ جاہ ءُ محاذ اس امر ٹہیفنگک، اگر کس ءِ معلومدار مروئی ءِ گڑا میرل نا فکر آ چمشانک اس شاغہ ہرا میرل نا ڈَول آ سنگت آتا بھازا خواری تیان اینو شُوراٹ لَڑ بند ءُ کڑدار تون اوار اوار دا چنکا پارود اٹ کاریم ئٹی ءِ۔ چنکو کچ ئسے آ سیوت آن گڈ میرل نا ہر وخت اندا کوشست ئس کہ اندا کاریم ءِ تالان کریسہ قومی سیوت نا پارہ ہننگ مرے ہراڑکن تینا بنماسی سنگت آتیان بیدس بی ایل اے، بی آر اے و یو بی اے نا بنماسی سنگت آتیتون ہر وخت حوال ئٹی مسکہ۔ اواری آمحاذ ءِ سنبھالسہ میرل ہر گشت اٹ سنگت آتا راہشونی کریسہ موْن ئٹی مننگ خوائسکہ، او ریاستی لشکر، مشنری یا قبائلی معتبر آتا دروشم اٹ ٹہیفوکا بدکڑدار آ آئی ایس آئی نا ڈیتھ اسکواڈ مروس، اسہ گشت آن بننگ آن گڈ ایلو گشت ئنا تیاری تیٹ لگاکہ، وارس خاران نا پَٹ آتیٹ بالاچ بیرگیر نا کمان آن دژمن آ تیر شلاکہ گڑا وارس نوشکل نا سُرمئی مش آتیا سنگر کریسہ نورا مینگل نا دلیری و ہکّل آن دژمن نا تُغ تے پریفنگ آن گڈ شور و پارود ئٹی آئی ایس آئی نا تالی چَٹ آتیا گروک آنبار تماکہ۔ وطن نا حقی آ عاشق ءِ نہ تینا ذات ئنادڑد ئس نہ ذات ئتون تفوک سیالی تا، دڑد اس گڑا بیرہ راجی بزگی و بے وسی نا، دے مرے یا نن، شُور ئنا سُو تڑوکا یخ مروس یا خاران نا پُتک تروکا باسنی، حالیت اخہ در گندہ مروسر اودے ہچو پرواہ اس اَلو بس تینا کاریم ئتون لگوک ئس۔ بیشک بھلا مِزل آتا مسافرآک اندن انگا بڑز کڑدار آ جہد کار آک مریرہ۔

گڈیکو دے تیٹ میرل تون فون آ ہیت مسکہ، ای ذات ئنا کیذی تینا چنکا سوچ و نَت تا اورتیا اُروکا بندغ، ہراتم اوڑتون ہیت کریٹہ اودے فریشان کریٹہ، او مخیسہ ورندی تسکہ: ’’پُھل اللہ حیر آ کہ، کل چیز برابر بنت۔ منی گو کماش و پیرین لشکر آ گپ بوھگ آئے انشااللہ ھر چیز ٹہیت تو وتارا انکہ پریشان مہ کہ۔‘‘ و گڈیکو کلہو ’’ جوانے پُھل اوار ان، اللہ ءِ باھوٹ ءِ، اللہ ءِ کلام ءِ باھوٹ ءِ۔‘‘

ہنیسہ میرل ننے ہمو تیوہ غا گڑاتے سرپد کرے ہرافتے تینا کریسہ نن ہمو سیاسی جادوگر ءُ مداری تا دکان تے ہمیش کن بندکننگ کینہ ہرافک بھلو وخت ئسے آن جہانی پڑی تیٹ ’’بلوچ بہاکن‘‘ نا تختہ ءِ ارفوک تولوکو۔ میرل ننے ہیل تس کہ لائخی، مخلصی، نیک نیتی، خواری، مہر و بے غرضی اٹ بد بننگ ءِ امر مابت ئتون مَٹ کننگ مریک۔ سخت آن سخت آ کاریمک امر ارزان مریرہ ،نئے مننگ کروک آ کاریم امر مننگ کیک۔ میرل نا کڑدار ساڑی و بروکا تیوہ غا جہدکار آتیکن کسر نا چراغ ءِ، یخین ءِ کہ ورناغا زَنک اندا چراغ آتیان روشنائی دوئی کریسہ تہارمئی تے ایسر کرو۔

دی بلوچستان پوسٹ: دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک.

اینو اسہ بلوچ غلام اس کم مریک 

امبر بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ 

بابوعبدالحق محمد شہی ۱۹۳۷ء نا دے مستونگ کلی محمد شہی ٹی خن ملا ۔اوفک اینو ننا نیامٹی افس ولے اوفتا سیاسی فکرو بلوچ راج کن است خواہی و زندئنا خواری تا چنکو بشخ اس اوفتا جندنادوی آن کہ اوفک تینا اسہ اخبارئسے تروکو انٹرویواسیٹی درشان کریر، دا انٹریو نا بننگ آن اِراسال آن گڈ یعنی ۲۰۰۲ء ٹی اینو نا دے ۱۲ اکتوبر نا بیگہ تون دا جہانءِ یلہ کریر۔اوفک تینا سیاسی زندنا باروٹ انٹرویوٹی تینامنہ ہیت نا درشانی ءِ دُن کیرہ:
’’ ہرا وخت نن (مستونگ) سکول ٹی پنچمیکو جماعت ٹی خوانانہ گڑا ہندا دورآن لاٹ خان ٹولی (لٹ خانہ) اوغان و بلوچ سنگت آتا اسہ ٹولی اس ئس، اوفک ننے سوشلزم و روس نا نوشتہ کار ’’ گورکی‘‘نا کتاب آتے’’ڈغارولمہ‘‘ ءِ خواننگ کن تسر۔ دافتا خواننگان گڈ نن قومیت و شوشلزم نا پلوآبسون ولے ہچ سرپند متونہ انتیکہ نن چنک ئسونا ہراوخت دئے جماعت ئٹی ہنان گڑاکوئٹہ ٹی ننا اسکول نا اسہ استاداس بسک۔ چوہدری عطاء محمد تو اوفک ایلو لاٹ خانہ نا سنگت آک ننے قومیت و سوشلزم نا باروٹ معلومداری تسرہ۔ہندا وخت ۱۹۵۶ء ٹی کہ نن گورنمنٹ ڈگری کالج کوئٹہ ٹی اولیکو سال ئٹی داخلہ ہلکن تو ننے سنگت آتا اسہ سیاسی ءُ تنظیم سے نا پَکار بھاز زیات مس ۔ہندن ننا ہم خیالا سنگتاک ’’ بلوچ ورنا‘‘ نا پنٹ اسہ پارٹی اس جوڑان ہرانا صدر عزت عزیز کردو سیکرٹری جنرل عبداللہ جان احمد زئی گچین کننگا۔منہ توئنا نیامٹی خان احمد یار خان ننے قلات آ بٹنگا و پارے ’’ کنے صدرسکندر مرزا پارینے کہ نم مچٹ بلوچستان ناباروٹ واویلا کبو تو ای بلوچستان ءِ آجو کیوہ۔دا ہیتاتہ خان قلات ہندن سرسری کشا او مونی پارے کہ’’ ھندا سوبان ای تحریک بلوچستانءِ شرو کریٹ نم ورناک کنتون اوڑدہ تمبو۔‘‘ ہندا وختا نن اوفتان بیرہ چار سوج کرین کہ نما و نیشنل پارٹی نیپ نا انت سیاسی اختلاف ءِ؟نم آزات بلوچستان خواہرے کہ اسٹیٹ؟بلوچستان ءِ آجو کننگ خواہرءِ تو اونا ہد و ہویل یعنی حد ہراکان ہراڑاسکان مروئے؟او نم داڑکن لس بندغاتے سلاء تننگ کن تیار اریرءِ؟۔دا سوج آتا ورندی ءِ تننگان مست اوفک ہڑیسکس خلکر او غیسہ دیوان آن بش مسر ہنار۔‘‘
عبدالحق محمد شہی تینا انٹرویو ٹی خان احمد یار خان نا دزگیری ءِ درشان کیک:
’’ اکتوبر ۱۹۵۸ء ٹی سکندر مرزا ملک ٹی مارشلاء خلک و مچا سیاسی پارٹی تا بین لگا۔خان احمد یارخان دزگیر مس۔ایلو پلوآن کالج آن کنے ہم دزگیر کریرمنہ وختان پد کالج نا سنگت آک کنا دزگیری نا خلا ف ہڑتال بناء کریر۔ پرنسپل ہم ہنا سرکارے پارے کہ’’گواچنی دافتا وفد خان قلات تون اوڑدئی کرے ولے اوفتا مزاکرات بے سہب سلیس ہندا سوب آن اوفک احمد یار خان نا تحریک آن جتا سلیسر۔‘‘ایلو پلوآن سردار نوروز خان ئسک مش تا ہنار و جنگ نا بناء مس ۔وختس کہ اوفتاسرکار قرآن نا زیہا شیف کرے کہ نم دڑبونمتون ہیت کینہ۔ اوفک مش آن دڑار ولے ہیت نا جاگہ غا اوفتے دزگیر کننگا۔ہندن سردار نوروز خان ءِ عمر قیذ و ایلو سنگت آتے سکھر و حید آباد جیل ٹی پاؤ تسر۔ دا ظلم و بیدادی آن گڈ سلطان ابراہیم احمد زئی تینا مار ظاہرو حنیف بلوچ تون اوڑدہ اوغانستان آ جلاوطن مسر۔ اوڑے اوفتا گاڑی چپی مس اوفک تینٹ فوت کریر ایلوسنگت آک تا ٹپی مسرک، مسہ دے آن گڈ آغا ظاہرءِ گرفتار کریرو کلی کیمپ ٹی رسیفیر ۔داڑے اوفک چیدہ چیدہ غا سنگت آتا پن تے تسر،اوغان بیلٹ آن ملک عبدالولی کاکڑ ،یوسف پیر علی زئی اچکزئی ہاشم خان غلزئی ملا تازن وختس کہ بلوچ بیلٹ آن میر غوث بخش بزنجو، بدل خان بدوزئی، میر گہور خان زرکزئی،کنتون ( عبدالحق محمد شہی) اوڑدہ ایلو سنگت آتے دزگیر کریر ۔‘‘
او مُستی پائک : ’’مسہ تو ئنا قیذ ٹی ہچ ئس ثابت متو تو کلی کیمپ آن ننے کشار و کوئٹہ جیل ٹی مسہ تو کن تخار۔اوڑے ہم بے سہب مننگان پدننے ہرکسءِ تینا تینا علاقہ نا جیل آراہی کریر اوڑے ننے ضمانت آن گڈ آجو کریر۔ صدر ایوب آن گڈ یحیی ٰ خان حکومت ءِ سنبھالا نن سیاسی سنگت آک میر غوث بخش سردار عطاء اللہ خان مینگل عبدالولی کاکڑ اوڑدہ تمان و نیشنل پارٹی ( نیپ) نا پلیٹ فارم آن جہد نا بناءِ کرین۔ بلوچستان ٹی عطاء اللہ خان مینگل وزیر اعلیٰ میر غوث بخش بزنجوگورنرگچین مسر، سرحد ٹی نیپ و جمعیت نا مشترکہ فیصلہ نا ردٹ مفتی محمود وزیر اعلی مسر۔بدبختی ئٹ نواب اکبر خان بگٹی نیپ ٹی ساڑی مننگ آ ہم باقاعدہ ممبرشپ نئے ہلننگ نا سوب آن گورنری نا سیٹ آ گچین کننگ متو ۔اوفک ذوالفقار علی بھٹو تون اوڑدہ تینا گورنری نا خاطرآن عراقی اسلحہ نا ڈرامہ ءِ جوڑ کریر۔۹ تو ئنا مدت آن پد اوفک نیپ نا حکومت ءِ پرغار۔ایڑے سرحد ٹی مفتی محمود ہم احتجاج کریر وزیر اعلیٰ آن استعفیٰ تسر۔داڑان پد بگٹی گورنر مس اوفک حیدر آباد کیس نا بناءِ کریر۔ہرانا نتیجہ ٹی میر غوث بخش بزنجو، عطاء اللہ خان مینگل، خان ولی خان، نواب خیر بخش مری، گل خان نصیر، شیرومری او پین پین آن بیدس کنے و کنا سنگت آتے ہم دزگیر کریر۔میر غوث بخش و ایلوفتے حیدر آباد جیل و ننے کوئٹہ جیل ٹی قیذ کریر ۔دانا سوب آن اسہ وار ولدا مخلوق مش تا ہنا ۔بھازا مخلوق خلنگا ، بھٹو و بگٹی نا قانود نا سوب آن لس عوام و لیڈرآک ہم خوارئسرہ کہ ضیاء الحق حکومت ءِ قوضہ کرے۔ اوڑان پد ننا راہشون تیتون مذاکرات کریر نہ بیرہ اوفتے جیل آن کشار بلکن اوفتا کیس تے ہم واپس ہلکر و دا کیس تہ گڈ کریر۔‘‘
بابو عبدالحق ۱۹۷۱ء نا آزاتی نا جنگ و مش آ ہنگ نا بابت سرکار نا تالی چٹ آتا ہڑدے نا سوج و قیذ او پیشی تیان تنگ مرسہ مستونگ او کوئٹہ ءِ یلہ کریر او خضدار ٹی جاگئی مسر ،ہراڑے اوفک میر غوث بخش بزنجو نا ہمراہ داری ٹی سیاست نا بناء کریر ہراکہ پارلیمانی ئسک داڑے اوفک جتا جتا مروکا گچین کاری تیٹی بشخ ہلکر و خضدار میونسپل کمیٹی نا چیئرمین مسرـ اوفک چاگڑدی خذمت آتیٹی جم جوش اٹ بشخ ہلیسہ بھازا بے روزگارا ورناتے جتا جتا محکمہ غاتیٹی نوکری تننگ نا سفارش کریسہ اوفتے روزگار ترفیر۔ دا خذمت آک برجا ئسر کہ غوث بخش بزنجو دا جہان ءِ یلہ کرے، اوفتیان گڈ اوفتا سیاسی پارٹی ءِ بلوچستان نیشنل پارٹی نا دروشم ٹی پوسکن جوڑکریر مونی ہنیسہ منہ سال آن پد بی این پی اِرا ٹکر مسک تو اوفک بی این پی مینگل تون گڈیکو وخت اسکان ہمراہ داری کریر ولے اوفک دا وختا بی این پی نا سیاست آن بھاز است خرین ئسر. اوفتا پاننگ ئس کہ امریکہ نا اوغانستان ٹی بننگان گڈ جہان ٹی اسہ پوسکنو بدلی ئس خصوصاََ بلوچ کن کسر اس خننگک ولے بی این پی تینا ڈبل اسٹینڈر نا دو آن تینا آسراتی تے یلہ کننگ خواہپک حالانکہ اینو وخت بسنے کہ اوفک ۱۹۷۱ء نا سلسلہ ءِ بناء کروسر واہم اوفک نواب خیر بخش نا جسٹس نواز کیس ٹی بندی مننگ ءِ اسہ بلوچ کن جوانو حوالہ ئس پاریرہ و دادے بلوچ کن اسہ مستائی اس ءِ سرپند مسرہ اے وخت اوفتا دا مستائی والا ہیت ءِ ننکونا سرپند متونا ولے اینو چک خلینہ کہ گواچنی اوفک ہرا دے مستائی پاریرہ او اینو بلوچ نا آجوئی نا جہد ءِ ہراکہ ارا ہزار نا کرن آن بناء کرے ولے اسہ افسوس ئس ارے کہ ہرا پیشن گوئی ءِ اوفک مست کریر اوفک تینا زند ٹی دا جہد ءِ خنوسر ولے اوفک بھاز قومی حوال اٹ اُست کٹئی اٹ رخصت کریر او فک رخصت نا وختا بشخندہ کریسہ پاریر اینو اسہ غلام ئس کم مریک۔

تاریخ نا پنہ غاک

(ہفتدہمیکو بشخ) 

محبوب شاہ

شانزدہمیکو بشخ

Balochistan Appendix 3
قلاتی مکران و ایرانی بلوچستان نا نیام اٹ ودی مروکا ویل آک جرگہ رنگ اٹ سر تننگرہ:
اسہ اسیجائی ءُ جرگہ اس ایرانی سڑدار و بلوچستان نا سڑدار آتا نیام اٹ 16فروری 1902ء ٹی ’’مگسی‘‘ اٹ اڈ تننگا۔ ہراڑے کہ بروک آ وخت اٹ بلوچستان و مکران نا نیام اٹ ودی مروک آ ویل آتے سر تننگ کن جرگہ غاتا کمک اٹ معاہدہ کننگا دا معاہدہ غاتیٹی دا وڑانا چندی ٹِک آک اوار ءُ۔
گورنر جنر نا پارہ غان دا دا بندغ جرگہ ٹی اوار مرور:
۱۔ مرزا فتح اللہ خان، سید السطانی و نائب الحکمہ کرمان و ایرانی بلوچستان
۲۔ ہاشم خان شورہ ملک، امیر پنچ و ڈپٹی گورنر بمبور
۳۔ میر عبداللہ خان، حکیم زرک و جالک
۴۔ میر غلام رسول، حاکم سبی و شوران
ایلو پارہ غان سیاسی ایجنٹ تون داوڑ انا بندغ آک اوار ئسر:
۱۔ قاضی فقیر احمد خان، اسسٹنٹ سیاسی ایجنٹ قلات
۲۔ سڑدار غوث بخش رئیسانی و سروانی سڑدار
۳۔ سڑدار مہراللہ خان ناظم مکران
۴۔ سڑدار مہراب خان گچکی
۵۔ خان بہادر محمد حسن خان گچکی

دا جرگہ نا جم سلاہ سوج و ہیت و گپ آک ہراکہ HIRHERROنا سیم آ کننگاسر، گڑاس ڈوہی بندغ آتے دا خیر خواہی دوست بتو، ہندن اوفک کانود ءِ لتاڑسا تینا دوٹی ہلکر۔ ہندن انگا بندغ آک ایلو ملک آتیان پیسہ ہلکرہ و تینا ملک انا تباہی و بربادی ءِ کریرہ۔ وتینا سیم آتیا بے خلیس ہنارہ بسرہ ولے ریاست نا پارہ غان اوفتا خلاف ہچ ءُ کاروائی اس متوکہ۔ سیمی علاقہ غاتیٹی کانود نا نفاذ نا مرمر اسکان پِن اَلو، ہندا سوب ئس داوڑ انا بدمعاش لوڈ آک دے پاک اٹی پاش آن پاش تینا گدہی و کاروائی تے برجا تخاسر۔ و کس اس اوفتے ہچ کننگ کتوکہ۔ داسہ اوفتے توننگ و اوفتے اسہ کسر اس نشان تننگ نا وخت بسوسس۔ داڑکن جرگہ ٹی داوڑ انا فیصلہ غاتیا عمل کننگ آ کل اوار ئسر:
۱۔ ناظم مکران و ڈپٹی گورنر بمبور ہنداوڑانا ویل و واقعہ غاتیا اسہ ایلو نا کمک ءِ کیرہ، و کل حالیت آن سیمی گورنر ءِ معلومدار کننگک، و اسہ ایلو نا سلاہ سوج اٹ دافتے سرتننگک۔
۲۔ ولے داوڑ انا چندی ویل آک اریر ہرافتے سرتننگ ناظم و ڈپٹی گورنر نا دوٹی مفسہ و نئے سیمی حکمران آتا ہیت و گپ اٹ سر ہلیرہ۔ داڑکن اسہ ایلو نا سیم آتیا حالیت نا بارواٹ جرگہ ٹی تینا تینا خیال آتے درشان کننگک، و ہموڑے جرگہ نا تہٹی ہندا ویل آتا فیصلہ کننگک۔ ہمو کاریم تیکن اِرا افسر سیمی علاقہ غاتیٹی سال اٹ اِرا وار المی اسٹ ایلو ءِ خنرہ۔ ہندا ویل آتا سر تننگ کن اسہ ایلو ءِ خننگ کن اسہ سرحال و جاگہ اس یعنی پشین و کوہک نا علاقہ غاتیٹی پک کننگک، اولیکو سال یعنی 1903ء، 1320ہجری ٹی ملنگ نا جاگہ پشین مرو ءِ۔ ہراڑے جنوری 1903ء اٹ اوڑدہی مریک۔ اوڑان پد ایلو سال 1904ء (1321ہجری) ٹی دا اوڑدہی 1اگست 1904ء اٹی کوہک اٹ مریک۔ دا اوڑدہیک وخت اس کرمان وخت اس بلوچستان اٹ مرسا کیرہ۔
۳۔ دااوڑدہی ٹی مکران و ایرانی سردار ناظم و ڈپٹی گورنر تون جرگہ نا بڑزکو کہولی عہدیدار آک اوار مریرہ اوڑدہی ٹی ویل آتے سرتننگ نا کوشست مریک و جرگہ ٹی ہننگ آن مست ہڑتوم آ ریاست آک تینا کل غاؤ و گلہ شونی تے و مخال فریق آتا کل شاہدی و شاہد آتتون اوار ساڑی مریرہ جرگہ ٹی خالی ہمو ویل آتیا غور فکر مننگ کیک ہرافتے ناظم و ڈپٹی گورنر اہم چارہ۔
۴۔ ڈپٹی گورنر و ناظم دافتا زموار مرور و تینا تینا ضلع غاتیٹی مخلوق ءِ ٹیکی ہم تننگ کیرہ۔
۵۔ ہندن جرگہ غاتیٹی ہموکل ویل آک اوار مرور ہراکہ راج انا بشخ ءُ، ہرافتیٹی کہ میل* و ہیٹ چنکا بھلا قافلہ غاتے لٹنگ بدمعاشی، سرکشی کننگ اوار ارے، دا جرگہ غاتیٹی نیاڑی تا ویل آک ہم مونی بننگ کیرہ ولے داٹی اسہ بھلو ویل اس ہراکہ ریاستی قافلہ غاتے لُٹ پل نا ویل ءِ، او ہم اوار ءِ۔ ہمو ویل آک ہرافتے ڈپٹی گورنر بمبور ناظم مکران قلات اہم تکپس، اوفتیا مفرو ءِ، اگہ اسہ بندغ کہ ڈوہدار ءِ او سال والا جرگہ ٹی بشخ ہلپک، تو ناظم و ڈپٹی گورنر ءِ دا حق و واکداری ارے کہ اودے دزگیر کیر و جرگہ نا مون آ اتیر۔
دا معاہدہ 16فروری1902ء بمطابق 4 ذیقعد 1319ہجری ٹی مسوسس۔
Approved by H.L.Showrs.Lieut Coul Political agent Kalat

(برجاءِ۔۔۔۔۔۔)

تعلیم، بلوچ و بلوچستان

 ریاض مینگل

دی بلوچستان پوسٹ

بندغ اسہ چاگڑدی ساہدار ئسے و بندغ ءِ بندغی نا گواچن ءِ پہہ کروکا تعلیم مریک۔بندغ تینا جوان و بد ءِ پہہ مریک۔کس ءِ اگاں تعلیم متو گڑا او نہ جہان ءِ سرپند مریک، نکن جہان اٹ ساڑی گڑا تا بابت سوچ خلنگ و نکن پٹ پول کننگ کیک۔ اینو جہانی خواستاک تعلیم نابابت بھاز الّمی و بھاز زیات مسونو ہراڑان ننا چاگڑد بھاز مُر سلوک خننگک۔
بلوچستان نا ضلع قلات اٹ تدوکا دے تیٹ 46شش پرائمری اسکول بند مننگ نا حوال اس مونا آن گدرینگا۔ اسکول تا بند مننگ اسہ بد ءُ حوال ئسے انتئے کہ اسہ اسکول اٹ سد آ چُناک خوانرہ و اندا چُنا مستی قوم و راج ءِ روشنائی بشخوکاک مریرہ۔ قلات اٹ اسکول آتا بند مننگ نا مطلب اندادے کہ ہزار آن کم و ود چُنا علم دوئی کننگ آن بے مُراد مسر ، اندن دا چُناتے تون اوار اوفتا خاہوت آک ہم بروکا وخت اٹ گچین و آسرات ءُ زند ئسے آن پد سلیسر۔
گدروکا دے تیٹ اسہ پین حوال ئسے نا رِد اٹ بہاوالدین ذکریا یونیورسٹی ملتان، پنجاب اٹ بلوچستان آن تعلقدار آ خوانوک آ ورناتے پاکستان پیپلز پارٹی نا طلباء ٹولی نا پارہ غان لَٹ تننگانے ہرانا سوب اسہ بلوچ طالب اس بھاز ٹپی مسونے ۔صوبہ پنجاب اٹ دا اولیکو وار اَف کہ بلوچ طالب علم آتیا بے دادی کننگانے بلکن داکان مست قائد اعظم یونیورٹی اسلام آباد و ایلو تعلیمی ادارہ غاتیٹ ہم اندن مریسہ کرینے ہراڑان ظاہر مریک بلوچ آتیکن خواننگ نا دروازہ غاک بند کننگ نا کوشست مریسہ کرینے۔
اسہ پارہ غان بلوچستان اٹ تعلیمی ادارہ اف و ایلو پارہ غان ایلو صوبہ غاتیٹ پارلیمانی پارٹی تاطلباء ونگ آک بلوچ آتے خواننگ کن ہلیپسہ۔
بلوچستان دنکہ ہر گڑا پد تخنگانے اندا ڈَول تعلیمی وڑ اٹ پد تخوکے، تعلیمی ایمر جنسی نا دعویٰ کروکاتا کاریم ہچو جاگہ اس خننگپسہ۔ بھازا علاقہ غاتیٹ اینو ہم اسکول اف، اگاں جاگہ اس اسکول اس ارے گڑا اوڑے استاد آتا کمی ءِ یا ایلو آسراتیک دوئی بفسہ ہراڑان خواننگ و خوانفنگ نا ہمو مسخت پورہ مننگ کپک۔
بلوچ طالب علم آتیٹ لائخی تا کمی اف۔ بلوچستان آن تعلقدار بھازا ورناک اینو پیشن ملک آتیٹ گچین ءُ کڑد اسیتون ساڑی ءُ ہرافک تینا خواری کریسہ تینے جہان تون ہمگرنچ کرینے۔ دُن انگا طالب علم آتے بیرہ دیخہ در کمک خواست مریک ہراڑان اوفک ہم گچین ءُ دروشم اسیتون مونی بننگ کیرہ۔
دا ویل آتا ایسری کن بلوچستان نا مخلوق ءِ توار ارفنگ نا ضرورت ءِ۔ اگاں ایلو جہان تو ہمگام مروئی ءِ گڑا تیناو تینا چُنا تیکن توار ارفوئی مریک۔ مخلوق نا نمائندگی نا دعویٰ کروک آک تینا علاقہ غاتیٹ تعلیمی آسراتی بریبر کننگ کن عملی ءُ کاریم نشان ایتر۔
دی بلوچستان پوسٹ: دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک.