علم و ادب بیگواہ – ٹی بی پی تیدری

الّمی خوانبو

رخصت اف – مرید بلوچ

مزاحمت زند ءِ ’’ای، ہمو ہراکہ جہانی امن ئنا ٹیکی ءِ دوئی کرینٹ، مونجائی تون انداسرپد مریوہ کہ بیدس تشدد...

بلوچ سلہہ بند تنظیم تا کروکا گڑاس فیصلہ تا جاچ __میرین بلوچ

جنگ اٹ ہچبر رحم مفک بلکہ جنگ ءِ نفسیاتی پڑا کٹوئی مریک جسمانی طاغت آن زیات نفسیاتی طاغت جنگ...

تاریخ نا پنہ غاک (چارمیکو بشخ) | خان خدائیداد خان – محبوب شاہ

تاریخ نا پنہ غاک (چارمیکو بشخ) خان خدائیداد خان نوشت: محبوب شاہ دی بلوچستان پوسٹ - براہوئی کالم 1896ء اٹی(No.7) و 1870ء...

علم و ادب بیگواہ

ٹی بی پی تیدری

سعید دشتی

دا جنوری 2014 نا نُو تاریخ ئس کہ پوسکن ساف تمنگ اس و عطاء شاد ڈگری کالج تربت نا خوانندہ آتیان منٹ بش مسوسر و زیات تینا کمرہ تیٹی خاچوک ئسر کہ ہاسٹل نا درغ نا تُرند ملنگ تون بوٹ آتا توار تالان مس۔ انداڑتون سلاء بند فرنٹیئر کور نا کارندہ آک تیوی ہاسٹل اٹ تالان مریسہ کمرہ تا درغ آتے لغت و کنداخ خلیسہ ملنگ بناء کریر۔

چُھپ آ ہاسٹل کوکار و گار پریات آتیان پُر مس۔ کارندہ غاک ہر کمرہ ٹی ہنیسہ خوانندہ تے لٹ کُٹ کننگ تون اوفتا موبائل، لیپ ٹاپ و کتاب آتے کوزہ ٹی ہلنگ ئسر۔ دا وخت آ کہی خوانندہ آتے ہم دزگیر کریسہ دننگا۔ اِرا دے آن گڈ فرنٹیئر کور کوالخواک میڈیا ءِ پاریر کہ ہاسٹل آن ‘ملک دژمن’ کتاب دوئی کننگانے۔

کراچی نا اردو بازار آن 26 اگست 2022 نا دیگر تون علم و ادب پبلشرز نا دوکان آن لالہ فہیم بلوچ ءِ پولیس نا پُچ آتون توفکی و سادہ پُچ بینوک بندغ آک تینتون دریر ہراکان گڈ اونا بابت ہچ ءُ حوال اس اف۔

لالا فہیم نا دزگیری نا بابت اسیکہ پولیس کوالخواک ایف آئی آر نوشتہ کننگ آ دا پاریسہ نمن مسر کہ اوفتے دُنو ہچ ءُ تدینی ئسے نا حوال رسینگتنے۔ چار دے آن گڈ فہیم بلوچ نا دزگیر کننگ نا وخت ئنا ویڈیو ءِ نشان تریسہ و بندغی حق آتیکن توار ارفوک و چاگڑدی باسک آتا بھاز پاننگ آن گڈ پولیس اونا ایف آئی آر ءِ نوشتہ کرے ولے اونا بابت دا نوشت نا وخت اسکان ہچو حوال اس بتنے۔

بلوچستان ئٹ کتاب تیا رکھ خلنگ:

پنی آ بلوچ ادیب میجر مجید نا بلوچی بولی ٹی نوشتہ کروک کتاب ‘وائے وطن ہُشکیں دار’ نا پِن اسہ بلوچی بتل ئسے ہراٹی بلوچ راج ءِ دا پاننگانے کہ او ہچو سخت ءُ وخت اسیٹ مسخت آن پدی مفس و حق آتیکن جہد برجاء تخر۔ و ہر حالیت اٹ تینا وطن مٹ اف۔

دا کتاب نا کاپی تے گوادر، پسنی، پنجگور و ایلو علاقہ آتیٹ کتاب بہا کروک دکان تیان اپریل 2014 ٹی پولیس، فرنٹیئر کور و ڈھکوک ادارہ تا کارندہ غاک تینا کوزہ ٹی ہلکر و بھازا دکان تے دا کتاب بہا کننگ آ بند کننگا۔ دا کتاب تون اوار بلوچ آتا تاریخ آ نوشتہ کروک لالا ہتو رام و ڈاکٹر شاہ محمد مری نا نوشتوک کتاب آتے ہم کوزہ ٹی ہلنگا۔

دا کاروائی بُڑز بیان کروک تربت ہاسٹل آ چھاپہ خلنگ آن بیرہ مسہ تُو آن گڈ کننگا۔ فورسز کوالخواء تا پاننگ اس کہ میجر مجید نا کتاب ‘وائے وطن ہُشکیں دار’ ریاست مخالف کتاب ئسے۔ اندن تربت ہاسٹل آ چھاپہ نا وختا ہم دعویٰ کننگا کہ اوکان بھلو کچ اسیٹ ‘ملک دژمن’ کتاب دوئی کننگانے ولے میڈیا ءِ نشان تروک کتاب آتیٹ ڈاکٹر مبارک علی نا تاریخ نا بابت پٹ و پولی کتاب آک، جہانی راہشون تا زند نوشت آک و ایلوفک اوار ئسر۔

کتاب و خواننگ آ دا رکھ انداڑے سلپک بلکن بلوچستان آن شینک مروک پنی آ اخبار ‘روزنامہ آساپ’ ہرا 2009 ئٹ بد حالیت آتا سوب آن بند کننگا، آساپ نا ادارتی پنہ غا کاریم کروک عابد میر نوشتہ کیک کہ ادارہ نا پارہ غان اسہ فیصلہ ئسے نا ردئٹ اخبار اٹ شینک مروک نوشت و اداریہ تے گچین کریسہ کتابی دروشم تریسہ شینک کننگا، اندا کتاب آتیان شینک کریسہ نوشت آتے اخبار نا سروک پنی آ بلوچ دانشور و مسکوہی بیوروکریٹ جان محمد دشتی نا ایلم پی ایچ ڈی کروک نصیر دشتی انگریزی ئٹ بدل کرے۔

عابد میر نوشتہ کیک کہ 2008 ئٹ پیپلز پارٹی نا دور حکومت ئٹ دا نوشت آتا انگریزی کتاب آتیا بلوچستان و پیش ملک رادہ کننگ آ رکھ خلنگا۔ کتاب آتے انگریزی اٹ مٹ کروک ڈاکٹر نصیر دشتی انٹرویو اسیٹی پائک؛ ‘دا گوڑیفوک ءُ ہیت ئسے کہ دا کتاب آتا نوشت آک کہی سال مالو اسہ اخبار اسیٹ شینک مسونو۔ اندا نوشت آک اردو ئٹ کتابی دروشم ئٹ بھاز مالو آن ساڑی ءُ۔ اندا کتاب آتا انگریزی مٹ آ رکھ خلیسہ سما تمک کہ سرکار خوانپک یا بلوچ مقدمہ نا پیشن نا خوانوک اسکان سر مننگ آن خُلیک۔’

لالا فہیم و علم و ادب پبلشرز دیر ءُ:

لالا فہیم بلوچ نا بنماسی تعلقداری بلوچستان نا ضلع پنجگور نا علاقہ وشبود آن ءِ۔ او علم و ادب پبلشنگ ہاوس نا سروک ءِ اندن صدائے بلوچستان ڈاک کام و مُسہ توہی رسالہ گدان پنجگور نا ایڈیٹر ءِ۔

علم و ادب شینکار بلوچستان تون اوار پاکستان نا پِڑ آ اسہ شینکار ادارہ ئسے ہرا بلوچی تون اوار اردو و ایلو بولی تیٹ کتاب شینک کیک۔ ادارہ نا پارہ غان بلوچی ادب نا بابت کتاب آک شینک کننگانو۔ و بھازا کتاب آک خوانوک آتا خواست آ ارٹمی وار ہم شینک کننگانو۔

لالا فہیم منہ سنگت نا کمک ئٹ 2016 ئٹ علم و ادب بُک سیلرز نا پن آن کتاب آتا بشخنگ نا کاریم بناء کرے و منہ سال مالو شینکاری نا بناء ہم مس۔ دا نیامٹ او تینا ادارہ غان سد آن زیات ادبی و ایلو سرحال تیا کتاب شینک کرے۔ ادارہ نا نود فیصد کاریم اردو ئٹ نوشتوک کتاب آتیا تالان ءِ داڑان بیدس بلوچی ئٹ ہم کتاب شینک مسونو ہرافک تیوی بلوچستان ئٹ بازار آن آسراتی ئٹ دوئی مننگ کیرہ۔

فہیم بلوچ نے زوراکی ئٹ بیگواہی نا ایف آئی آر چار دے آن گڈ نوشتہ کننگا۔ ایف آئی آر فہیم بلوچ نا خاہوت آن تعلقدار ایڈوکیٹ امہ حبیبہ نا پارہ غان نوشتہ کرفنگا۔ اوفتا پاننگے کہ داکان مالو پولیس اسٹیشن تدینی آ بے سمائی نا درشانی کریسہ و مقدمہ نوشتہ کننگ آن نمن مس، ہراتم نن اوفتے ہمو وخت ئنا سی سی ٹی وی ویڈیو نشان تسون کہ امر فہیم ءِ دننگانے گڑا اوفک مقدمہ نوشتہ کریر۔

فہیم بلوچ نا زوراکی نا بیگواہی آن گڈ ویڈیو اس راجی حوالکاری میڈیا غا بس ہراٹی فہیم بلوچ ءِ پولیس وردی و سادہ پُچ بینوک بندغ آک دننگسہ خننگ مریرہ۔ ہراٹی پولیس وردی بینوک آک سلاء بند ءُ۔ خن خنوک شاہد آتا پاننگ ءِ دا کارندہ غاک اسیکہ فہیم بلوچ آن سرسوج کریر، اوکان گڈ اودے دکان بند کرفسہ تینتون دریر۔

فہیم بلوچ نا بیگواہی آ مخلوق انت پاننگ ءِ:

دا ردئٹ ہیومن رائٹس کمیشن آف پاکستان و بلوچ یکجہتی کمیٹی نا پارہ غان کراچی ٹی برانز و پریس کانفرنس آک کننگانو۔ و عدالت ئٹ کیس ہم کننگانے۔

بلوچ بیگواہ تیکن توار ارفوک گل نا راہشون و تینا باوہ کن سینزدہ سال آن جہد کروک سمی دین بلوچ نوشتہ کیک کہ ننا تولوک برانز برجاء ءِ و ننا خواست آتیان اسٹ مُستی زوراکی نا بیگواہی تا ایسری ءِ ولے ننا برانز نا وختا بیگواہی تا لڑ برجاء ءِ، تدوک دے تیٹ مستونگ تدینی مرے یا دوارہ آواران و تدوک نن لالا فہیم بلوچ نا زوراکی ئٹ بیگواہی نا تدینی مرے۔

نواب اسلم خان رئیسانی نوشتہ کیک کہ قابل نفرت کاریمک واپس مننگ ءُ، لالا فہیم بلوچ بیگواہ بندغ تا لڑ اٹ اوار کننگا۔ ریاستی ادارہ غاک بھاز طاقتور ءُ ولے اللہ سبحان و تعالیٰ نا رحمت و مہروانی خاک آن ودی مروک بندغ آن بھاز زیات طاغت تخک، ریاستی دہشت گردی نا سوب آن بد دننگ اٹ ودکی مننگ ءِ۔

شاعر و نوشتہ کار منظور بلوچ پارے کہ سیلاب عظیم ءِ کہ بلوچستان نا نود در سد بُھس مننگے، ہچو اُرا، نہ کوچہ، نہ شار اس رکھوک ءِ ولے کلی شادی خان مستونگ ءِ بھلا سلاء تیتون فتح کننگا۔ انت بُھس مروک خلق و شار آک کم ئسر کہ اندن اسہ علم دوست، کتاب دوست لالا فہیم بلوچ ءِ ارفنگا۔

نوشکے آن تعلقدار شاعر منیر مہر دا بابت پائک کہ ‘بلوچستان ئٹ ادب یا کتاب آتون تعقلداری تخوک دا اولیکو تدینی اف بلکن داکان مالو مبارک قاضی، لیاقت سنی، اقبال زائد و پین کہی شاعر آتے دزگیر کننگانے، بھازے جیل تیٹ بندی کننگا و بھاز آتا زوراکی نا بیگواہی آن گڈ جشوک جوْنک خننگانو ولے ادبی گل آتا پارہ غان دُنو چُھپی مالو متنے۔”

منیر مہر مُستی پائک کہ ‘ڈاکٹر حنیف شریف نا بیگواہی نا وخت آتا ادبی گل آتا پارہ غان سوگوی تون توار ارفنگا ولے داسہ نا ادیب راستکی آن تینا مون ءِ ہڑسانے۔ ہراڑان نہ بیرہ بولی و چاگڑد ءِ نسخان مرو بلکہ دا ادبی گل و ادیب آتیان ہم چاگڑد و قلم مون ءِ ہڑسور۔’

لالا فہیم نا بیگواہی ءِ علم و ادب نا بیگواہ کننگ نا پِن تننگانے۔ اسہ کنڈان پاکستان زرگزرانی ویل آتا گواچی ءِ و ایلو پارہ غان سیاسی چِک و تاڑ اٹ ہم اڑینگوک ءِ ولے بھلو مخلوق اس اندا خواست کننگے کہ حکومت پاکستان بلوچستان تون اوار ایلو علاقہ آتیٹ زوراکی نا بیگواہی تا ویل ایسر کریسہ ہمو خلقت ءِ تینتون اوار کننگ کیک ہرافک دا ویل آن زیمی ءُ و اندا پالیسی تا سوب آن ریاست نا برخلاف نفرت زیات مننگے۔

پُوسکنا حوالک

نن سر سہب مرون _ درناز رحیم

نن سر سہب مرون نوشت: درناز رحیم کنے اُرے تمنگ ئس، اینو کنا اکیڈمی نا اولیکو دے ئس و ای خواہتوٹہ...

ایران : مہسا امینی خون، پولیس و برانز کروک آتا جھڑپ آک، 50 بندغ مرگ نا گواچی

ایران ٹی حجاب وے کننگ آ دزگیر کروک مسڑ مہسا امینی نا خون آن گُڈ برجاء چک و تاڑ آتیٹ مرگ نا گواچی مروک آتا کچ 50 مس ۔  پولیس نا کریک ڈاؤن و بے دادی ٹی مرگ نا گواچی مروک آتا کچ 50 مس، مرگ نا گواچی مروک آتیٹ 5، سیکورٹی کارندہ ہم اوار ءِ۔  ہفت دے آن برجاء برانز آتا نیام ئٹ جتاء شار آتیٹ انٹرنیٹ کاریم بند ءِ و بے دادی آن زیات زیمی مروک علاقہ آتیٹ سیکورٹی کارندہ آتاکچ زیات کننگانے۔ ایران نا صدر ابراہیم رئیسی مہسا امینی نا خون نا سوب آتے چاننگ کِن پٹ و پول نا حکم تننگا ۔  ایرانی پولیس 22 سالہ مہسا امینی ءِ حجاب وے کننگ آ دزگیر کریسس و مُسہ دے آن گُڈ طبیعت نا خراب مننگ آ اسپتال آ دننگا ہراڑےاو 16 ستمبر آ مرگ نا گواچی مس، ایرانی پولیس مہسا امینی آ بے دادی کننگ نا دوبہ خلیسہ دعویٰ کریر کہ مہسا امینی ءِ اُست نادورہ مننگ نا سوب اسپتال آ دننگاسس ہراڑے او پدا جوان متو ۔  ایران پولیس نا دزگیری ٹی جتاء علاقہ آتیٹ برانز برجاء ءِ ہرانا وخت سیکیورٹی فورسز کارندہ آتا کریک ڈاؤن ٹی زیات بندغ مرگ ناگواچی مسونو ۔  ایلو پارہ غان بندغی حق آتا ادارہ ایرانی حکومت آ برانز نا برخلاف بے دادی تے توننگ کِن زور تِس۔ سی ایچ آر آئی اسہ بیان ئٹ پارےکہ حکومت نا پارہ غان برانز آ سُم کاری و آنسو گیس نا زریعت ئٹ پاش کننگ ءُ ۔ 

حب: روڈ شکست ٹی پنچ بندغ بیران و ٹپی

بلوچستان نا صنعتی شار حب چوکی ٹی مروک اسہ کسر  شکست ٹی اِرا بندغ بیران اندن مسٹ ٹپی مسونو ۔  کسر شکست حب چوکی نا علاقہ بھوانی نا ہند آ مس ۔ ہراڑے کار اُلاخ و ٹرک ئٹ دک لگا ۔  ذرائع تا ردئٹ کار اُلاخ ٹی مروک اسہ بندغ ئس ہمو وخت بیران مس ، اوکان گُڈ ٹپی مروک و جون آتے حب چوکی سول اسپتال آ دننگا ۔  یاتی مرے کہ بلوچستان ٹی مروک روڈ شکست آتیٹ دے پہ دے نا بنیات ئٹ بھاز آ بندغ آک ٹپی مریرہ ۔ تدوکا دے تیٹ کسر  شکست ٹیبلوچستان اسمبلی نا اسہ باسک ئس ہم اندا کسر  شکست آتیٹ بھاز ٹپی مسس ۔

کابل ٹی تراک، ہفت بندغ کسکر

افغانستان نا دارالحکومت کابل مسجد ٹی تراک آن ہفت بندغ مرگ نا گواچی و بھاز  بندغ ٹپی مسونو ۔ پیشن ملکی حوال تِروک ایجنسی نا...

مہسا امینی نا خون ، تیوہ ایران ٹی برانز برجاء

ایران ٹی پولیس نا دزگیری ٹی ورنا نیاڑی نا مرگ نا گواچی مننگ آ تیوہ ایران ٹی چارمیکو دے ہم برانز برجاء ءِ دا...