موکش – نوشتہ کار: شیر زیب بلوچ
جاچ: حمّل بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
‘موکش’ اسہ کتاب اس افک بلکن دا بلوچ سلہہ بند تحریک نا ‘موکش’ نا زند ئنا ہمو تجربہ و گدرینگوکا یات آتیان ہیل کروک آ ہیت آکو ہرافتے او جہد کریسہ ہیل کرینے پدا عملی دروشم ئٹ ایسونے و بلوچ تحریک ءِ اینو داڑسکان سر کننگ ئٹی سرسہب مسونے۔ دا کتاب ئٹ بیرہ ہیت افس بلکن دا تجربہ و مطالعہ غان شپ ءُ گڑاس ہندنو لوز ءُ ہرافتا نہاد بھاز گیشتر ءِ۔
دا کتاب کماش نا زند ئنا سیاسی و انقلابی جہد ئنا کسر تا ہمو کسہ غاکو ہرافتے او بیرہ خنتنے بلکن محسوس ہم کرینے۔ دا ہمو احساس آکو کہ ہرا اسہ لس ءُ بندغ ئسے عظیم ءُ جہد کار جوڑ کریر و اینو تالان مریسہ ہر احساس تخوک بندغ ءِ ہمو تربیت نا بشخ جوڑ کرور ہرا تینا ذات آن پیش مریسہ تینا سر و ساہ پن و وڈائی ءِ بلوچ تحریک کن ندر کرور۔
کتاب ئٹ خوانوک آتا مون آن گدرینگک کہ ہر ‘چیپٹر’ ئٹی کماش تینا تجربہ و سیاسی بصیرت نا بنیات آ ہرا ہیت آتے نوشتہ کیک ہموفتے تینا مطالعاتی گشاد نا سوب آن پین فلاسفر، جہد کار و سیاسی بندغ آتا قول آتا وسیلہ ئٹ پک ہم کیک۔ دنکہ کتاب ئٹی چندی بندغ آتا قول و ہیت آک کہ ننا مون آ اتنگانو کہ فرانز فینن آن الیس وکٹر فرینکل، انتونیو گرامشی، ایرک فروم، ژاں پال سارتر، ہنا آرینڑٹ، کارل پوپر، کارل یونگ، میکس ویبر، ارسطو، ہیرقلیطس، البیر کامیو ئسکان کل ئنا زکر ہیت ءِ پاش کیک کہ کماش عمل نا دروشم ئٹ تحریک نا سوگوی تون اوار اوار علمی پڑ آ ہم جہان نا فلاسفر و تحریک آتے گچین وڑٹ مالعہ کریسہ پہہ مسونے و بلوچ تحریک ئٹ جہان نا کل تحریک آتا رنگ و دروشم تے اتیسہ تحریک ءِ شون تسونے۔
بلوچ لبریشن آرمی نا ‘موکش’ دا کتاب نا اولیکو چیپٹر ئٹی نوشتہ کیک کہ انقلابی آ بندغ دیر اس مریک۔ اونا رِد ئٹ انقلابی آ بندغ اسہ تدینی زوراکی یا جزبات آن بش مروک بندغ اس مفک بلکن اسہ وجودی گچین کاری اس مریک کہ ہرانا انقلابی عمل ئٹ اونا جند ئنا فیصلہ مریک نئے کہ پین کس ئسے نا زہم۔ ہندن نوشتہ کیک کہ زمواری تیان پدی مننگ اخلاقی عمل آن زیات اسہ نفسیاتی ءُ عمل ئسے۔ یعنہ کاریم یا زمواری تے گیرام کننگ ہموتم مون آ بریک کہ بندغ اس تینا کاریم ءِ است ئٹ قبول کتنے۔ گواچن دادے کہ زمواری ہموتم بڈ اس جوڑ مریک کہ مسخت نا جند اودیم مرے و مسخت نا اودیم مننگ کاریم ءِ شعوری وڑٹ اپرنگ نا پاش ءُ شاھدی ئسے۔ مستی نظم و گچین وڑٹ کاریم نا بابت ئٹ نوشتہ کیک کہ مہکم و سوگوی، نظم و ضبط ئٹ کاریم کننگ حکم یا خلیس نا سوب آن مفک بلکن شعور تخنگ نا سوب آن مریک۔ جہس انا و وڈائی نا بابت لکھک کہ انا و تینے کل آن گیشتر و گچین تکنک نا عمل ہموتم بنا کیک ہراتم کہ ‘انا’ مسخت آن بھلن مریک۔ ہراڑے انا فیصلہ کیک ہموڑے شعور پدی رہینگک۔ ہندن وخت ئنا سیاست و سستی نا باروٹ نوشتہ کیک کہ سستی وخت ئنا کمبوتی آن ودی مفک بلکن مسخت و معنہ نا کمبوتی آن ودی مریک۔ یعنہ کہ ویل وخت ئنا کمتی آخا وخت ءِ کاریم ئٹ اتنگ نا ءِ کہ اسہ انقلابی ئسے نا وخت یا تو تحریک نا حق ئٹ کائک یا تو اونا برخلاف۔ نیام ئٹ ہچو کسر اس افک اگہ ارے ہم تو منافقت نا ءِ۔
مون ئنا چیپٹر ئٹی شغل بوگ شوگ نا بابت نوشتہ کیک کہ شغل کننگ بندغ تون فطری وڑٹ گنڈوک ءِ ولے ہراتم شغل و بوگ شوگ تینا سیم و حد آن گیشتر مس گڑا سنجیدگی ءِ کنیک ایسر کیک و ہندا شغل مزاجی اگہ طنز ئٹ مٹ مس گڑا سنگت آتا نیام ئٹ اعتماد ءِ پرغک۔ بوگ شوگ نا بابت نوشتہ کیک کہ ہراتم کسس اسہ مسخت، زمواری یا تہہ ئنا کشمکش ئسے تو مون تننگ کتؤ گڑا او غیر سنجیدگی ءِ تینکن سیبو اس جوڑ کیک۔ لکھک کہ غیر سنجیدگی اگہ عادت جوڑ مس گڑا شعور ءِ لتاڑک تخک۔ دا کل ئنا مسخت شغل یا شغل مزاجی ءِ کٹفنگ افک بلکن بوگ شوگ ءِ اسہ نفسیاتی ءُ حد ئسے ٹی تورنگ نا ءِ۔
مون مستی زاتی زند و تحریکی زند ئنا اوار تمنگ و جیڑہ نا بابت نوشتہ کہ ہراکہ اِرا المی ءُ گڑا ءُ ہرافتیان نمن مننگ تینے تینٹ ریفنگ ئسے۔ لکھک کہ اسہ انقلابی ئسے کن ہر گچین کاری اسہ گڑاسے یلہ کننگ ءِ۔ اسہ انقلابی اس تینا زند ئنا بھاز انگا جارات و خواہش آتیٹی کمتی کیک و چائک کہ دا اونا گڈیکو و پاش انگا فیصلہ ءِ۔ تحریکی زند دا خواست کپک کہ بندغ زاتی زند آن بدبیسہ مرے بلکن دا کہ بندغ تینا ترجیحات آتے ایمانداری ئٹ سرپند مرے۔ یعنہ کسس اگہ تینا زمواری و کاریم تا واضح گچین کاری کتؤ تو او زوت دمدر مرو۔ چھپی و خف تورنگ نا بابت نوشتہ کیک کہ بھاز بندغ آک دا سوب آن بھاز ہیت کیرہ کہ او خف تورنگ آن خُلیرہ۔ اسہ انقلابی اس چائک کہ کہ چھپی کم عملی افک بلکن تینا کم علمی ءِ پہہ مننگ نا جیرت ءِ۔ او چائک کہ خف تورنگ بندغ ءِ گواچن آن خڑک و انا پرستی آن مر کیک۔ یات تخس انقلابی اس نزور مننگ نا سوب آن چھپ مفک بلکن او شعوری وڑٹ پہہ مریک کہ ہراڑے ہیت کننگ زلوری ءِ و ہراڑے اف۔ کمفرٹ زون نا حوالہ ئٹ نوشتہ کریسہ لکھک کہ دا اسہ نفسیاتی حالیت ئسے ہراٹی بندغ نا بدن تو متحرک مریک ولے مِلی تا سَلوک و گوارک تفوک مریک۔ کمفرٹ زون بندغ ءِ ‘رِسک’ آن خلیفک گڑا اسہ انقلابی ءُ بندغ اس خلیس تون اوار زند گدرینگ ہیل کیک و او چائک کہ خلیس ایسر مفک ولے داڑان بیدس ہم عمل کننگ مریک۔
ہندن پین جہس لکھک کہ بندغ اس ہراتم تینا وے سہبی و نااہلی تیتون مون تننگ کپ گڑا او لاشعوری وڑٹ زمواری ءِ پیشن خسیسہ پین اسٹ نا لخ ئٹ دوبہ خلنگ نا دروشم ئٹ مون آ اتیک۔
دوبہ خلنگ بندغ ءِ تہہ آن نزور کیک و ہندا سوب ءِ کہ اسہ انقلابی اس ایلوفتیا ڈوبہ خلپک، شکایست کپک بلکن سوج کیک۔ دا سوج ہم کپک کہ قصور دیر نا ئسک بلکن دا سوج کہ اونا جند ئنا زمواری ہراڑے ئسک۔ ہندن کرپشن نا بابت نوشتہ کیک کہ دا بیرہ زر ئنا بیبالنگ و دزی افک بلکن ہراتم بندغ اس تینا آسراتی، انا و زاتی ترجیحات آتے اشتماعی زمواری تیان زیات پہہ مس گڑا چاس کہ ہمو بندغ کرپشن نا اسہ بھیم بش کروک ءُ دروشم ئسے ٹی پترینگانے۔ کرپشن بیرہ دا افک کہ کسس پین کس یا تحریک ئسے نا زر آتیان پَؤ خلکونے بلکن دا ہم ارے کہ کسس تینا جارات وخت و شہرت یا تینا رائے ءِ تینا مسخت آن گیش تکک۔ یخینن کرپشن نا دا حالیت تحریک یا انقلابی ئسے کن بھاز بھیم بش کروک ءِ انتئے کہ کرپشن ہروخت لالچ نا سوب آن مفک بلکن بے حسی نا دو آن ہم مریک۔ مستی مہارت محنت و نظم ئنا بابت نوشتہ کیک کہ دا اسٹ ایلو تون زیل سو ئنا وڑ اسٹ ایلو کن المی ءُ۔
یعنی محنت مرے نظم و ضبط مف گڑا دمدری ودی مریک و مہارت و لائخی محنت آن بیدس ضائع مریک۔ یعنہ اسہ جوان تربیت والو انقلابی ئسے کن المی ءِ کہ دا ہر مسٹ ءِ اوار تینتون گون کے۔ ہندن گپ کیک کہ شعوری ہمگرنچی انت ئسے و دانا مدمقابل جوزہی ہمگرنچی ہرا وڑ مریک۔
لکھک کہ شعوری ہمگرنچی مدان ءِ ولے پائیدار انتئے کہ داڑے بندغ اسیکہ تحریک، مسخت و مول مراد آتے پہہ مریک پدا اوار مریک۔ شعوری ہمگرنچ مروک آ چائک کہ دننگا مرغن آ پند اتیٹی تضاد، بے سہبی و مرغن آ چھپیک اریر۔ شعوری ہمگرنچی ٹی بندغ تینا سِر ئنا مفاد آتا بابت سوج کپک بلکن دا ٹک خلیک کہ کنے آن تحریک ءِ انت اس بکار مریک۔ سلاہ و سلاہ ٹی اختلاف نا بابت نوشتہ کیک کہ دا بھاز بھلو ویل ئسے کہ ہراتم اسہ جہدکار اس سلاہ ٹی اختلاف ءِ تینا انا نا ویل جوڑ کریسہ تینا زات ئٹ ڈب ہلوک مرے کہ تینا رائے تون امنا کپرنگ ءِ تینا جند ئنا زیہا جلہؤ اس تکے۔ کم تربیت والو بندغ ئسے لگک کہ کنا سلاہ تون اختلاف آن کنا ارزشت کم مرو کُٹو۔ ولے اسہ انقلابی اس جوان سرپند مریک کہ راجی تحریک آتیٹی بندغ نا ارزشت مفک کہ ہرادے کم یا ود کننگ مرے بلکن سلاہ تینٹ ہم تحریک نا گیشتر سرسہبی کن تننگک گڑا بندغ تینا سلاہ ءِ ہموڑے ایتے ہراڑے ہمو راجی آ مسخت سوگؤ مریک نئے کہ بندغ نا ساڑی مننگ یا ازرشت ءِ بڑز کیک۔
پین جہس مسخت و بور مننگ نا مکر ئنا بابت نوشتہ کیک کہ بندغ کاریم نا تہٹی بور انتئے مریک؟ نوشتہ کیک کہ بور مننگ جارات و سستی آن گیشتر ہموتم مریک کہ بندغ نا کروک آ عمل اونا مسخت آن جتا مرے۔ کاریم نا مسخت نزور مس بوریت زیات مریک۔ عمل ئٹ معنہ و مسخت متؤ گڑا بندغ معنہ و مسخت آن بیدس عمل کیک و ہندا بے مسختی ٹی عمل و حرکت باریم اس جوڑ مریرہ و ہندا باریم پدا بوریت نا وجود ئٹ مون آ بریک۔
ہندن لکھک کہ حالیت و گڑا تیٹی مٹ بدلی بندغ نا مزل آخا بلکن پوسکنا کسر نا درغ آک مریرہ۔ نوشتہ کیک کہ مٹی بدلی مزل مسر تو حرکت ءِ ایسر کرور و حرکت آن بیدس بندغ نا زوال بنا مرو۔ ہر مٹی بدلی پوسکنو ساعت اتیک و ہر ساعت پوسکنو زمواری پوسکنو جیڑہ و سوج ودی کیک۔ بس خیال دا مرے کہ مٹی بدلی ءِ تورنگ نا اف بلکن دادے شعور ئٹی مٹ کروئی ءِ انتئے کہ مٹی مزل آخا زمواری اس مریک۔
ہندن مظلومیت ءِ اشتعماعی بیانیہ نا باروٹ نوشتہ کریسہ پائک کہ مظلوم آ راج آتا مظلومیت آن کسس ہم نمن کننگ کپک ولے ہراتم مظلومیت اسہ بھلو راجی ءُ بیانیہ اس جوڑ مس گڑا سوج، نغد و تینا تینٹ زنچخ ئٹ ارنگ غداری و زموار مفرنگ نا پن تننگک۔ لکھک کہ اشتعماعی پڑ آ مظلومیت نا بیانیہ دژمن کن بھلو آسراتی اس ودی کیک انتئے کہ پدا مظلوم آ راج تینا ہر بے سہبی، بے واکی و نالائخی ءِ مظلومیت نا بیانیہ نا کیرغ آن ڈکیسہ ہمدردی ودی کرو ولے طاغت آخا۔ طاغت ودی کننگ کن مظلومت نا سیاست آن پیشن مریسہ تینا نزوری تے الیسہ مستی ہننگ نا گرج مریک۔
مستی لکھک کہ مرغن آ جہد ئنا نفسیات دا افک کہ کسس اسہ نتیجہ ئسے کن وداری مرے۔ دن تو ہر بندغ مرغن آ جہد ئنا ہر ساعت بے سہبی تکیسہ مایوس و ڈکھیا مریک۔ تینا خواری تے نتیجہ تون گنڈوئی افک بلکن روانی تون گنڈیسہ دا پہہ مروئی ءِ کہ صبر ئنا معنہ انتظار افک بلکن روانی ٹی نظم و ضبط و چھپی ئٹ کڑد سر تننگ ءِ۔
پین جہس لکھک کہ دژمن ءِ کرینگ تس اڑزان ءِ ولے اودے پہہ مننگ بھاز کبین۔ ننے دژمن آن نفرت تو ایہن کروئی ءِ ولے اودے پہہ مریسہ حکمت ہم جوڑ کروئی ارے۔ دژمن نا چمبازی، نزوری ترجیحات و نفسیاتی چمںازی تے پہہ مننگ نا گرج ءِ ہرافتے بیرہ اسہ نفرت کروک اس اسل پہہ مننگ کپرو۔ انتئے کہ جنگ آک بیرہ غا خار بازی نا زیہا مفسہ بلکن معنہ و مسخت تون گنڈوک مریرہ۔ گڈ سر ئٹ لکھک کہ اسہ انقلابی جہد کار ئسے نا زند و مرگ ئنا واک و اختیار بیرہ تنظیم تون مریک۔ دن مف کہ اسٹ کہنگ نا شوق ئٹ بریک ولے اونا زلورت تنظیم ءِ زندہ مریسہ گیشتر مریک گڑا کہنگ دلیری مفرو بلکن زمواری تیان کشنگ نا پن تننگ مرو۔ اسہ جہد کار اس کہک ہم تو تحریک کن و زندہ مریک ہم تو بیرہ تحریک نا سرسہبی و شونداری کن۔
لکھک کہ ہرا باسک ہر ساعت کہنگ کن تیار مرے ولے زندہ مننگ نا زمواری تے پہہ مف او جہد ءِ نزور کریک سوگؤ کپک۔ اسہ بھاز کڑمب ءُ ہیت اس دا پائک کہ دن افک کہ تینا زند ءِ رکھنگ بزدلی یا مرگ ءِ مڑنگ با تننگ ئسے۔ یعنہ مرگ و زند، زاتی و تحریکی زند کل راج و راجی تحریک نا مریرہ و دا کل ہمو تم بکارچیا رکھنگرہ کہ ہراتم تحریک ءِ کنا مرگ آن زیات کنا زندہ مننگ آن فائدہ رسینگک۔
گڈ سر اسہ گچینو کلہؤ ظسے تون کتاب ایسر مریک کہ دا لوزز آک بلوچ تحریک نا باسک آتیکن یا بلوچ نودربر اتیکن گڈیکو پنت تو افس ولے دا کتاب نا سرسہبی ہموتم مریک کہ ہر خوانندہ ایسری ٹی کتاب ءِ بند کریسہ تینا زنچک آ نظر اس شاغو و ہندا گڑاتے تینے ٹی پٹ پول کرو۔ نزوری تے کشنگ نا کوشست بنا کرو و تینے تحریک کن سوگوئی ئٹ جوڑشت نا بن خشت ءِ تخو گڑا چاس کہ دا کتاب نا مسخت پورؤ مس۔
دی بلوچستان پوسٹ: دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔