ارمان کہ چناک کسپس
نظم: غسان کنفانی
مٹ: گواڑگ بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
ارمان کہ چناک کسپس
ارمان کہ جنگ ئنا چٹنگ اسکان
اوفک وختی وڑ ئٹ
آسمان آتا پارہ غا کار
ولدا ہراتم اوفک رکھوک اُرا غا بریر،
و اوفتا لمہ غاک اوفتیان سوج کیر:
نم ہراڑے ئسرے؟
گڑا اوفک پار:
نن جمھر آتون گوازی کننگ ئسن۔
ودار نا امیت
بیگواہ غا ایلم سیف اللہ رودینی نا پن آ
نوشت: فرزانہ رودینی | مٹ: امتیاز بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
مُد آتا رنگ آک بدلینگنگ ءُ۔ وخت ئنا چکر تینا رفتار ئٹی ہننگ ءِ۔ ولے کنا زند ہمو ساعت و وخت ئٹی سلوک ءِ ہرا دے آ نی جتا مسس۔ ہمودے آن ہلیس اینو اسکان ای ودار نا خاخر ئٹ پُتک ہلنگ اُٹ۔ اسہ ہندنو خاخر ئس ہرا کنا زند ئنا غٹ رنگ آتے ہشسا ہِس جوڑ کرینے و ای ہندا پُتک تروکا خاخر نا کہنگ نا ودار اٹ کہ ولدا ہراتم نیتون اوڑدئی مریک۔
دا وخت آ ای تینتون تینٹ ہیت کننگ اُٹ۔ ولے امر کیو نا مُری آن پد تنیائی کنے تینا خمب ئٹی ہلک۔ ای دا تنیائی آن پیشتمنگ کن ہر وڑ کوشست کیوہ ولے ہر وار بے سہب مریوہ۔ داسہ تو دا بیزاری تون کنا سنگتی مسنے۔ ہندا سوب آن بیرہ ای تینے بنیوہ و تینتون تینٹ ہیت کیوہ۔
وخت وخت ہندن مارشت مریک کہ ای تینتون تینٹ جنگ تننگ اُٹ۔ ہندنو جنگ ئس کہ ہرا نا ایسری بس نیتون تفوک ءِ، ہرا دے نی پدا کنا خنتا مونا مروس ہمو دے ای دا جنگ ئٹ سر سہب مروٹ۔
مننگ کیک کنتو ہمو لوز آک ساڑی افس ہراتیٹ ای تینا ڈکھ و غم تے درشان کننگ کیو۔ ولے ہرا دے نی پدا بروس ہمو دے ای نیتون تینا غٹ ہیت آتے کروٹ۔ دا یانزدہ سال نا ہمو غٹ ساعت آک ہراتے ای نے آن بیدس گدریفینٹ۔
نے سما ءِ۔۔۔؟ اینو پگہ کنا کتاب آتون سنگتی مسنے۔ کنے سما ءِ نی دادے بننگ آن پد بھاز خوش مروس انتئے کہ نے ہم کتاب آتون بھاز مہر ئس۔
نے یات ءِ۔۔۔۔؟ نی ”آرٹ آف وار“ کتاب نا تہٹی تینا دو تیٹ اسہ پُل ئس تخاسس؟ نے باور ہم بفرو، کہ ہمو پُل اینو اسکان ہمو کتاب ئٹ تخوک ءِ و ای کتاب و پُل ہڑتوماتا رکھ ءِ کرینٹ۔ ہراتم نی پدا بروس تو ای نے الم نشان تروٹ تا۔ ای نا کتاب آتا خیالداری ءِ کرینٹ۔ کنے یخین ءِ نی الم پدا بروس و نن ولدا ہتم نا مد ئنا رنگ آتون آسمان آ سفر کرون۔
کنا ڈائری (ارٹمیکو بشخ)
“ذند”
نوشت: نوید احمد
دی بلوچستان پوسٹ
ہفتہ، سہب ئنا نماز آن گڈ دے ئنا روشنائی پوسکن ڈغار آ تمیسہ ءِ۔ دا ذمان او تینا کوٹی ٹی تولوک، تینا ڈائری نا خالی اِنگا مسٹمیکو پنہ آ پام کریسہ ءِ ہراڑا بیرہ اسہ لوظ ئسے ”زند“ داسہ تجسس و شک اونا ذہن ءِ پوشیسہ ءُ۔ ماما نا گپ آک، پیر انگا تا ہیت آتیا باور اودے گوڑیفینے، داسہ او تینا جند ئنا چنکا چنکا یخین آتیا سوال ہرفنگ نا بِنا ءِ کرینے۔
دا عجیب آ گپ آتیان او تینا ذہن ءِ مُر تخنگ کپک، اونا تجسس و حیرت اودے دا گپ و کسہ غاتے کڑمبی اٹ چاہنگ نا فیصلہ ءِ کرفیرہ۔ گدرینگوکا ہر دے، اودے دا حیرت نا گواچی کریسہ ءِ، دا کسہ غاتیٹی عقل ئنا و چاہنداری نا کڑد ءِ پٹنگ کن پٹ و پول کیک، ہر کسہ نا سوب و بنیات ءِ چاہنگ اونا ہڑدے نا کاریم جوڑ مسونو۔
ولے ہراتم آن او دا کسہ غاتا کڑمبی ءِ چاہنگ نا کوشست کیک، اودے احساس مریک خن تیٹ خنوکا ہر گڑا راست اف، خننگوک آتیان بیدس ہم راستی وجود تخک خیال آتا دروشم اٹ۔ دا خلق ءِ ہجرت کرفوکا خیال آک دافتا ہڑدے نا زند ءِ، بود پاش، پچ پوشاک نا سوب ءُ۔ او مُست ئنا کسہ غاتیکن عقل ئنا درگہ غاتے ملیسہ، داسہ زند ءِ خوائش، تُغ و خوشی تیان بیدس چائنگ ءِ۔
ہر پوسکنا خیال تون، ہڑدے نا پٹ و پول تون او زند ئنا خرینی و داڑا دیہاڑ نا زیم آتیان پڑدہ ءِ ہرفیسہ کائک۔ او اخس کہ خوڑتی اٹ لاتمائی نا کڑمبی تے چاہنگ ءِ اموخس زوت اودے احساس مریسہ ءِ کہ ہرا سوج نا ورندی ءِ او تینا پیر انگا تا کسہ غاتیٹی پٹنگے او ورندی اونا و خلقی تا جند ئٹی، ہرا اوتا عمل نا سوب ءِ، ہرا اودے و خلقی تے زند و مرگ ءِ چائنگ نا سِخت تسونے۔ اندن کہ اونا خنک اونا مونا تموک خالی آ پنہ غا تمیرہ تو او سرپند مریک ہرا سفر نا بنا ءِ او کرینے او دائسکان ایسر متنے۔ مسخت و حیرت آن پُر او تینا قلم ءِ ہرفک لکھنگ نا بنا ءِ کیک
”ای داسہ تینا روح ئنا کڑمبی و تینا چاگڑد ءِ چاہنگ کن تیار اُٹ
اقوام متحدہ نا فلسطینی باہوٹی تیکن ادارہ یو این آر ڈبلیو اے نا سروک اسرائیل نا پارہ غان خلوک ہمو دوبہ غاتا شاہدی تے مونا ہتنگ نا خواست کرینے، ہرافتیٹ پاننگاسس کہ دا جہانی ادارہ نا ملازم آتا حماس تون گمانی تعلقداری مسنے و او حماس نا کمک کریسہ بسنو۔
جرمن حوال تروک ادارہ ڈوئچے ویلے دا دوبہ تا بابت یو این آر ڈبلیو اے نا سیکریٹری جنرل فیلیپے لازارینی تون ہیت و گپ کرے۔
لازارینی آن ہراتم دا ہرفنگا کہ انت دا دوبہ تا سوب او تینا اوغدہ آن استعفیٰ تننگ نا ارادہ تخک۔ گڑا او پارے کہ اودے باور ءِ کہ او دا اوغدہ غا مریسہ تینا کاریم ءِ برجاء تخنگ کیک۔ برسلز ئٹ یورپی یونین نا باسک ڈیہہ تا دیمروی کمک نا وزیر آتیتون تینا گل ئنا اسہ اوڑدہی ئسے نا سروکی کریسہ اونا پاننگ ئس کہ ”نن ہراتم اسکان خذمت سر تننگ کینہ، ہموتم اسکان ای دا لڑ ءِ برجاء تخوٹ۔“
اسرائیلی وزیر خارجہ اسرائیل کاٹس تدوکا ہفتہ نا ایسری ٹی لازارینی آن استعفیٰ تننگ نا خواست کریسس۔ و او دوبہ خلکوسس کہ غزہ پٹی ٹی یو این آر ڈبلیو اے نا ہیڈ کوارٹر نا شیف آ سلہہ بند ٹولی حماس اسہ سرنگ اس جوڑ کرینے۔ واہم یو این آر ڈبلیو اے نا سروک نا پاننگ ءِ کہ اودے دنو ہچو سرنگ ئسے نا سماء اف۔
لازارینی برسلز ئٹ دا اوڑدہی نا وخت پارے کہ بحیرہ روم ئنا کرک آ فلسطینی ڈغار آ اسرائیلی فوجی کارروائی تا بناء آن پد اقوام متحدہ نا ادارہ نا کم و ود 200 ماڑی و تنصیبات آتے حماس و اسرائیل فوجی ہڑتوم آک فوجی مسخت آتیکن کاریم ئٹ ایسنو۔ یو این آر ڈبلیو اے نا تنصیبات آتیا گمانی گولہ باری ٹی ہزار آ بندغ آک مرگ ئنا گواچی مسنو۔ لازارینی گیشتر پارے کہ حماس نا برخلاف جنگ ئنا ایسری آن پد دانا پٹ و پول الّم مرے۔
فرانس نا مسکوہی وزیر خارجہ کیتھرین کولونا نا سروکی ٹی اسہ آزات کمیشن اس دا وخت اقوام متحدہ نا پارہ غان یو این آر ڈبلیو اے نا کاریم تا جاچ ءِ ہلنگے۔ کہ دا کمیشن نا سفارش آتیا تالان رپورٹ اپریل نا نیام اسکان دوئی کننگ مرے۔ یو این آر ڈبلیو اے نا سروک لازارینی پڑو کرینے کہ او رسک مینجمنٹ، ملازم آتا جاچ و سخت دوبہ آتیتون مون تننگ نا بابت دا سفارش آتے دمدستی نافذ کرو۔
بلوچستان نا شار حب چوکی لس گچین کاری حلقہ پی بی 21 نا نتیجہ تیا اِرا سیاسی ٹولی تا نیام ئٹ چک و تاڑ نا سوب ننکان ترند سم کاری و جھڑپ آتا لڑ برجاء مس۔
حب چوکی حلقہ پی بی 21 آن پیپلز پارٹی نا علی حسن زہری و بھوتانی ٹولی مون پہ مون مسر ہراڑے ہڑتوم آ امیت وار آک سر سہبی نا دعویٰ کننگ ءُ۔
ہڑتوم آ ٹولی تیٹ سم کاری نا لڑ آر او دفتر سوک سینٹر آن خڑک مس، ووٹ آتا دوارہ حساب کننگ نا معاملہ آ حالیت آک خراب مسر۔ ہراڑے پدان فورسز آک علاقہ ءِ تینا وس ئٹ کریر۔
ٹولی تا نیام ئٹ سم کاری نا سوب اِرا بندغ مرگ ئنا گواچی و 11 بندغ ٹپی مسنو ہرافتے سول اسپتال حب آ دننگانے۔
مرگ ئنا گواچی مروک آتیٹ بھوتانی ٹولی نا سکندر چھٹنہ و اسہ پین بندغ اس اوار ءِ۔
خیال ئٹ مرے کہ بلوچستان نا ایلو علاقہ تا وڑ حب ئٹ ہم تدوکا کیہی دے تیان بنجاہی کسر ءِ بند کننگانے ہراڑے ہزار آ مسافر آک و مال دروک گاڑی سلوک ءُ۔
ضلع کیچ ئنا ہندی تربت یونیورسٹی نا خوانندہ واجد حاصل یلہ مریسہ اُرا ءِ سر مس۔
یاتی مرے کہ اودے ساڑی آ سال پنچ فروری آ ملائی بازار آن پاکستانی لشکر اُرا غان زوراکی ئٹ بے گواہ کریسس۔
خوانندہ نا زوراکی ئٹ بے گواہی نا برخلاف اونا خاہوت تربت شہید فدا چوک و ڈی بلوچ آ تولوک برانز کریسس۔
خیال مرے کہ بلوچستان ئٹ زوراکی ئٹ بے گواہی نا تدینی تا لڑ برجاء ءِ ساڑی آ سال ئنا تو فروری ٹی ہراڑے 7 زوراکی ئٹ بے گواہ ءُ بندغ یلہ مسنو، ہندن جتاء علاقہ غاتیان 7 بندغ پاکستانی لشکر نا دو آن زوراکی ئٹ بے گواہ مسنو، وختس کہ مالو آن زوراکی ئٹ بے گواہ چار بندغ ءِ دروغ نا مون تس ئٹ کھسفنگانے۔
بلوچستان ئٹ زوراکی نا بے گواہی تا برخلاف و بے گواہ آ بندغ آتا یلہ مننگ کہ کاریم کروکا تنظیم وائس فار بلوچ مسنگ پرسنز و بلوچ یکجہتی کمیٹی نا رد ئٹ ہڑدے زوراکی نا بے گواہی تیٹی ودکی مننگ ءِ وختس کہ کیہی زوراکی ئٹ بے گواہ آ بندغ آتے دروغ نا مون تس ئٹ کھسفنگانے۔
امریکئی فوجی کوالخواک پارینو کہ یمن نا حوثی باغیک دو شمبے نا سُہب بحیرہ احمر ئٹ ایران ہنوک اسہ مڈی دروک جاز ئسے آ اِرا میزائل خلکنو ہراڑان جاز ءِ دیخہ در نسخان مس ولے ہچو جانی نسخان متئو۔
غزہ ئٹ اسرائیل و حماس نا جنگ ئنا نیامٹ فلسطینی تیتون ہم کوپئی کن حوثی باغیک بحیرہ احمر ئٹ مال دروک جاز آتے ٹِک کننگو و دا اولیکو وار ءِ کہ اوفک ایران ہنوک جاز ئسے ٹِک کرینو۔
یو ایس سینٹرل کمانڈ چاگڑدی احوالکاری سائٹ ایکس آ پَک کرینے کہ ایرانی مُخ تفی آ حوثی جنگول آک باب المندب نا پارہ غا اِرا میزائل خلکر و ہڑتوم آ میزائل تا نشانہ غا ‘ایم وی اسٹار آئرس’ پنی بحری جاز ئس ہرا کہ یونان نا ملکیت ئسے۔
سینٹرل کمانڈ نا رِدئٹ میزائل جلہو آن بحری جاز ءِ دیخہ در نسخان ارفوئی تما۔ واہم جاز سمندر ئٹ ہننگ نا لائخ ءِ۔ جلہو ئٹ جاز ئنا کارندہ غاتے ہچو ٹپ اس بتئو و دا کارگو شپ نا مِزل ایران نا کرک بندر امام خمینی ءِ۔
سینٹرل کمانڈر نا پاننگ ءِ کہ زیمی کارگو جاز آ مارشل جزائر نا بیرک آک خلوک ءُ و دا بحیرہ احمر نا کسر آ برازیل آن مکئی دننگ ئس۔
حوثی لشکر نا ترجمان یحییٰ ساری ٹیلی ویژن پر شینک مروک اسہ بیان اسیٹ دعویٰ کرے کہ جاز امریکئی ئس ولے ‘میری ٹائم شپنگ ٹریکرز’ نا رِدئٹ مارشل آئی لینڈ نا بیرک والا جاز یونانی ملکیت ئس۔
بلوچ اسٹوڈنٹس ایکشن کمیٹی نا بنجاہی ترجمان میڈیا غا شینک کروک بیان اسیٹ پارے کہ 21 فروری لمئی بولی تا جہانی دے نا ردئٹ ”گال انت کہ گپتار بنت، گپتار بنت کردار“ نا سرحال ئٹ غٹ ہنکین تیتون اوار پسنی ٹی مجلس اڈ تننگو۔ مبارک قاضی بلوچ راج ئنا اسہ پنی ءُ انقلابی شاعر اسیتون اوار بلوچی بولی نا اسہ سوگوْ بشخ ئسے، اونا جہد ساندہ بلوچ و بلوچیت کن دیہاڑ نا بشخ مرو۔ مبارک قاضی ءِ دروت ندر کننگ کن لمئی بولی تا جہانی دے ءِ مبارک قاضی نا پِن آ کریسہ غٹ ہنکین تیٹ مجلس اڈ تننگو۔ مجلس نا بنجاہ قاضی نا باوہ پیرئی شار پسنی مرو ہراڑے اسہ بھلو مجلس اس اڈ تننگو ہرا ٹی قاضی نا زند ئتون اوار ادب و بولی تا بابت بشخ آک اوار مرور۔ ارٹمیکو پارہ غان گل ئنا غٹ ہنکین تیٹ بولی و بولی نا بابت پینل ڈسکشن، تران و ڈرامہ تیا تالان مجلس اڈ تننگو۔
ترجمان گیشتر پارے کہ دا دے ءِ یونیسکو نا پارہ غان لمئی بولی تا جہانی دے نا ردئٹ تخنگانے ہرا ٹی تیوہ جہان ئٹ مجلس اڈ تریسہ بولی تا ویل آتیا ہیت و گپ کریسہ اوفتا ایسری پٹنگک۔ بلوچ اسٹوڈنٹس ایکشن کمیٹی راجی خوانندہ ادارہ نا بنداو ئٹ ہر سال دا دے ءِ اڈ ایتک تانکہ بلوچی و براہوئی بولی تا بابت جُوان ہیت و گپ کریسہ اوفتا مون تروک ویل آتا ایسری پٹنگ مرے۔ ادارہ نا بلوچ راج نا لمئی بولی تیکن جہد ساندہ برجاء ءِ ہرا ٹی گل ئنا لٹریچر ’گام‘ و ’نوشت‘ نا بلوچی و براہوئی بولی تیٹ شینک مننگ اوار ءِ۔ ادارہ دا ہیت آ باور کیک کہ ہراتم اسکان لمئی بولیک دیمروی کتور و پدی مسر گڑا او راج ئنا راج دوستی پوروْ مفرو۔ اندا خاطر بولی تا دیمروی و مونی دننگ نیشنلزم نا بنماسی کاریم تا بشخ ئسے و دا بابت جہد کننگ ننا اولیکو ذمہ واری تیان ءِ۔
تینا بیان نا ایسر ئٹ ترجمان پارے کہ 21 فروری آ لمئی بولی تا جہانی دے نا ردئٹ مبارک قاضی نا پن آ پسنی تون اوار غٹ زون تیٹ مجلس اڈ تننگو۔ دا وخت آ لمئی بولی تا جہانی دے و بلوچی بولی آ تالان اسہ پٹ و پول کتابچہ اس شینک کننگو۔ کتابچہ تون اوار بولی آ تالان اسہ ڈاکومنٹری رپورٹ اس ہم مونا ہتنگو۔
اسلام آباد مارچ ئٹ ننتون اوار مروک آتے بھیم نا گواچی و برمتہ کننگسہ ءُ، ڈاکٹر ماہ رنگ بلوچ
بلوچ یکجہتی کمیٹی نا سروک ڈاکٹر ماہ رنگ بلوچ تینا سوشل میڈیا اکاؤنٹ آ پوسٹ کریسہ نوشتہ کرینے کہ بد بختی آن بلوچستان ئٹ خلنگ و کسفنگ نا لڑ دائسکان برجاء ءِ ہراڑے بھاز آ بندغ تے زوراکی ئٹ بیگواہ کننگانے۔
بلوچ زالبول راہشون پارے کہ ہراتم آن ننا برانز 23 نومبر آ بناء مسنے، درزن آ بندغ آک بیگواہ مسنو، دسمبر و جنوری ٹی اسلام آباد اسکان ننا مارچ نا وخت ننتون اوار مروک آتے بھیم نا گواچی، زوراکی ئٹ بیگواہ و اوفتیتون زوراکی مننگسہ ءِ۔
ماہ رنگ بلوچ پارے کہ برانز آن پد دائسکان کیہی اندنو بندغ زوراکی ئٹ بیگواہی نا گواچی مسنو ہرا بلوچ زنک ایسری مارچ نا بشخ ئسر ہرافتیٹ گل خان شکاری، میران شکاری و اختر محمد نا مار زاہد، و مستونگ آن عامر بلوچ اوار ءُ۔
او پارے کہ بد بختی آن دا خلنگ و کسفنگ نا حوال آک چپی ئٹ کڈ مریرہ کس ئسے دزگیر یا قانودی ردئٹ اوڑا مقدمہ کننگ نا جاگہ غا بندغ تے زوراکی ئٹ بیگواہ کننگک و پدان دروغ نا مونتس ئٹ اوفتے کسفنگک۔
یاتی مرے خدو نومبر ئٹ بلوچستان نا علاقہ تربت ئٹ کاؤنٹر ٹیررزم ڈپارٹمنٹ (سی ٹی ڈی) نا دروغ نا مونتس ئٹ ورنا بالاچ بلوچ نا کسفنگ آن پد بلوچ یکجہتی کمیٹی نا پارہ غان برانزی جنز اس بناء مس ہراڑے بلوچ یکجہتی کمیٹی تربت آن کوئٹہ پدا کوئٹہ غان اسلام آباد اسکان ”بلوچ زنک ایسری“ نا برخلاف لانگ مارچ کرے۔
اسلام آباد ئٹ برانزی تا پارہ غان 60 دے اسکان نیشنل پریس کلب نا مونا تولوک برانز کننگا ہراڑے برانز کروک آک بیگواہ بندغ تا یلہ کننگ، سی ٹی ڈی نا ایسری و دروغ نا مونتس تے بند کننگ نا خواست کریر واہم حکومتی بے سوبری و بھیم نا گواچی کننگ آن پد بلوچ برانزیک اسلام آباد ئٹ تینا برانز ءِ ایسر کریسہ پدا کوئٹہ غا بسر ہراڑے کوئٹہ ئٹ اوفتے ہزار آ بندغ آک بخیر کریر۔
کوئٹہ ئٹ برانزی تے بخیر کروک آتیٹ اوار مروکا چنک سن عامر علیزئی ءِ ہم پاکستانی لشکر تدوکا دے تیٹ مستونگ آن زوراکی ئٹ بیگواہی نا گواچی کرینے ہراڑکن استو بلوچ وائس فار جسٹس نا پارہ غان اسہ سوشل میڈیا کیمپئن ئسے نا پڑو کننگاسس ہراڑے کیہی بندغ آک بشخ ہلیسہ عامر بلوچ و ایلو بیگواہ بندغ تا یلہ کننگ نا خواست کریر۔
ماہ رنگ بلوچ برجاء زوراکی نا بیگواہی تا بابت گیشتر پارے کہ گچین کاری تیان پد ملک ئنا سیاست دان آتیٹ اقتدار نا چک و تاڑ نا نیام ئٹ او کہوک و بیگواہ بندغ تا خاہوت آتا حالیت آن بے سماء مریرہ۔
بلوچستان نا علاقہ خضدار آن پاکستانی لشکر اِرا بندغ ءِ دزگیر کریسہ نادرست ہند آ درے۔
بیگواہ مروک آتا چاہنداری محمد جمعہ نا مار سرور رودینی ہند اورناچ سورگر و عظیم نا مار شیر جان ہند اورناچ کھن نا پن تیٹ مسنے۔
حوالکار تا پاننگ ءِ کہ پن کروک بندغ آتے درو خضدار آن پاکستانی لشکر دزگیر کرینے ہراڑان پد او بیگواہ ءُ۔
