بلوچستان نا دریابی شار گوادر آن چار بندغ زوراکی ئٹ بیگواہ کننگانو۔
بیگواہ کروک آتا چاہنداری جبار ولد حاجی اسلم ، فارق ، الطاف و کمبر نا پن آن مسونے ۔
ذرائع تا پاننگ ئس کہ فورسز کارندہ آک شش بندغ ءِ دزگیر کننگ آن گڈ زوراکی ئٹ بیگواہ کرینو، ہرافتیٹ ارٹ ءِ اوکان گڈ یلہ کننگااندن دا چار بندغ دائسکان بیگواہ ءُ ۔
یاتی مرے کہ تدوکا دے پاکستانی وزیراعظم شہباز شریف ہم گوادر نا دورہ آ ساڑی ئس ۔ برجاء منہ دے آن تیوہ بلوچستان آن ورنا تازوراکی ئٹ بیگواہی تا تدینی تیٹ ترندی خننگانے ۔
بلوچستان نا علاقہ نال ئٹی بلوچ اسٹوڈنٹس ایکشن کمیٹی نال زون نا کنڈ آن ” بلوچستان کتاب کاروان“ نا پن آ اِرا دے ئی کتاب مُچیاڈ تننگاسس ہرا سرسہبی ئٹ ایسر مس۔
کتاب مُچی ٹی خوانندہ و استاد آتون اوار زند ئنا ایلو شعبہ آتا بندغ آک اوڑدئی کریر و جتا سرحال تیا کتاب ہلکر۔
کتاب مُچی اِرا ہند آتیا اڈ تننگا، دا اِرا دے ئی کتاب مچی نا بناء 26 جولائی آ نال تھانہ خضدار اسٹاپ نا مونا کننگا، و ارٹمیکو دےگریشہ سیکنڈری ہائی اسکول ٹی کتاب مچی اڈ تننگا ہرا ٹی جتا سرحال تیا کتاب تخوک ئس۔
بلوچستان کتاب کاروان بلوچ اسٹوڈنٹس ایکشن کمیٹی نا کتاب مچی نا اسہ کیمپئین ئسے ہرا جتا وخت آتیٹ تعلیمی ادارہ آتون اوارجتا ہند آتیا اڈ تننگک۔
بلوچستان کتاب کاروان نا مسخت بلوچستان ئٹی کتاب خواننگ نا دود ہلنگ ءِ ہرا نا سوب آن اسہ کتاب کلچر نا ماحول اس ودی کننگمرے۔
بلوچستان نا ضلع کیچ نا بنجائی شار تربت ٹی نا درست سلاء بند بندغ آک سم کاری کریسہ اسہ بندغ ئسے مرگ ئنا گواچی کریر اندن اسہ بندغ ئسے نا جون خننگا ۔
تدوکا نن گمشاد ہوٹل آ سم کاری آن پنجاب نا ہندی غلام یاسین پنی بندغ ئس ٹپی مس ۔
ٹپی مروک ءِ خلیس نا حالیت ٹی ٹیچنگ اسپتال تربت آ دننگا واہم او ٹپی مننگ نا سوب آن مرگ ئنا گواچی مس ۔
علاقائی ذرائع تا ردئٹ غلام یاسین ہوٹل ٹی بورچی نا کاریم کننگ ئس ۔
تدوکا دے تربت ، شاہ زئی ہوٹل ڈنک نا ہند آ بےدادی کروک اسہ جون اس دوئی کننگا ہرانا چاہنداری جہانگیر نا مار جمال ہند ژوب آ کننگانے ۔
نا درست سلاء بند بندغ آک چار شمبے نا نن ماشاءاللہ ہوٹل نا خڑک جمال ءِ برمتہ کریسر ہرانا جون پنچ شمبے آ خفتن نا وخت شاہ زئی ہوٹل ڈنک نا ہند سوراپ جو آن رسینگا ۔
جون آ بے دادی کننگ نا نشان آک ساڑی ءُ اندن جون ٹیچنگ ہسپتال تربت آ دننگا واہم تدینی نا سوب آک سما تمتمنو۔
پشین نا علاقہ کلی کربلا ٹی اِرا لشکر نا نیام ئٹ جنگ، مسہ بندغ مرگ ئنا گواچی و نیاڑی و چنا تتون اوار شش بندغ ٹپی مسر۔
لیویز نا رد ئٹ کلی کربلا ٹی اِرا لشکر نا نیام ئٹ جنگ و سمکاری نا سوب آن مسہ بندغ مرگ ئنا گواچی مسنو۔
ہندا وڑ نیاڑی و چنا تتون اوار شش بندغ ٹپی مسنو۔
کہوک آ بندغ آتیٹی عبدالرب آغا نا اِرا مار اوار ءُ۔ سمکاری آن مسکوہی ایم پی اے لیاقت آغا نا ایلم ہم ٹپی مسنے۔
برصغیر ہندوستان اٹ کتاب نا دیہاڑ
نوشت: ڈاکٹر مبارک علی
مٹ: برناز بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
ہراتم بندغی تہذیب ئٹ نوشتہ کننگ نا عمل مونا بس، گڑا اوڑتون اوار کتاب آک ہم وجود ئٹ بننگ بنا مسر۔ میسوپوٹامیہ نا تہذیب ئٹ کتاب آتے مِش ئنا تختی تیا ہم نوشتہ کننگا و ہندا وڑ مصر ٹی پائرس نا زی آ کتاب آک نوشتہ مننگ بنا مسر۔
ایلو تہذیب آتے ئٹ پارچمنٹ یا میڷ تا سل آ ہم کتاب آتا لڑ بنا مس ہندا وڑ ہندوستان ٹی palm نا پن آتیا کتاب آک نوشتہ مرسا وجود ئٹ بننگ بنا مسر۔ لبنان نا شار ببلو آن بائبل نا لوز مونا بس ، ہرانا معنی ءِ کتاب ۔ ہنداڑان bibliography یعنی کتابیات و bibliothec یعنی لائبریرین نا وڑ انگا لوز آک ودی مسر۔ کتاب ہم ہندا لڑ ئنا بشخ ئسے۔
بنا ئٹ ہرا کتاب آک نوشتہ مسر، اوفتا تعلق گیشتر مذہبی عقائد آتیان ئس۔ اوفتے زیبا جوڑ کننگ کن نشخ و نگار جوڑ کننگاکہ و اوفتے دیوی و دیوتا تا عکس آتیٹ شون تننگاکہ۔ مستنا ہندوستان ئٹ ہندو، جین و بدھ مذہب آتیا کتاب نوشتہ مس۔ کتاب ءِ پاک سرپند مننگاکہ و خیال تخننگاکہ کہ اوفتا بےشرفی مف۔
سینزدہ میکو کرن ئٹ ترک آک (ترکستان نا باتیک) ہندوستان ٹی کاغد نا صنعت ءِ مونا ہیسر۔ دا عمل کتاب نا صنعت ٹی انقلاب اس ودی کرے۔ کتاب آتتون اوار کتاب نوشتہ کننگ نا فن ئٹی ہم بھلو دیمروی اس مس۔ بیرہ اسہ نوشت ءِ کیہی وڑ تیٹ بھاز زیبائی ئٹ نوشتہ کننگ بنا مس۔ رائٹر آتا تپہ وجود ئٹ بس، ہرافک مخطوط آتے نقل کرسا عالم آتے اسکان سر کریرہ۔ بادشاہ و امیر تا دربار آتیٹی لائبریری تا قیام ٹہیفنگ ٹی بس۔ مغل دربار ٹی لائبریری نا عملہ بھاز زیات مسکہ، ہرافتے ٹی رائٹر، آرٹسٹ و جلد ساز غٹ مسرہ۔ اکبر بادشاہ ءِ عکسی آ کتاب آک دوست ئسر۔ خاص وڑئٹ اود امیر حمزہ نا کسہ ءِ پنی آ آرٹسٹ آتیان اکس آتا کمک ئٹ زیبا جوڑ کرفیسس۔
برصغیر ئٹ کتاب آتا تالانی ٹی ہمو وخت ودکی مس، ہراتم یورپ نا مسیحی تبلیغیک ہندوستان ئٹ پریس ءِ ہیسر۔ غٹ آن اولیکو پریس تامل ناڈو ٹی جوڑ کننگا، ہراڑے کرسچن مشینریک تامل بولی ٹی بائبل ءِ مٹ و شینک کریسر۔ دافک مسیحی کیتھولک مشنری ئسر۔ ایلو پارہ غان پروٹسٹنٹ مشنریک سیرام پور بنگال ٹی بائبل ءِ شینک کریسر۔
ہندوستان ئٹ پریس آتا تالانی ہمو وخت مس، ہراتم اوڑے انگریز تا حکومت برجا ئس۔ حکومتی پریس قانود، پڑو، پرمان و تینا پالیسی تا باروٹ کتاب، پمفلٹ و اشتہار چھاپ کریکہ۔ ہنداڑتون اوار جتا جتا غا شار تیٹی ذاتی پریس آک ہم جوڑ مننگ بنا مسر، ہراڑے مذہبی کتاب، کسہ و شاعر آتا دیوان آک چھاپ مسرہ۔ ہندافتیان اسہ شینکار منشی نول کشور 1858ء لکھنؤ ٹی پبلشنگ ہاؤس اس جوڑ کرے، ہراڑے فارسی، عربی، اردو، سنسکرت و ہندی بولی تیٹ کتاب آک شینک مسرہ۔
منشی نول کشور بھاز اصول و تنظیمی ماملہ آتے ٹی راہبند و قانود نا پابند ئس۔ نوشت آتے کن اود بھاز گچینو خطاط آتا خذمت ہلک۔ کتاب آتا پروف ریڈنگ بھاز خیال ئٹ کننگاکہ، ہرانا سوب آن اونا شینک مروکا کتاب آتے ٹی ساڑی نوشت آتے ٹی ردی متوکہ۔ دا مسخت کن اود ہندوستانی بولی تا چاہندار آتے ملازم تخاسس۔ قرآن نا نوشت ٹی اود بھاز خیال تخاکہ۔ تخت نا زی آ پیہن ءُ چادر اس تالان کننگاکہ و نوشتوک آک وضو نا حالیت ئٹی نوشتہ کریرہ۔ چھاپ کننگ نا وخت اگہ پنّو آتے ٹی خرابی اس بسکہ، گڑا پنّو آتے ہشنگ نا جاگہ غا کھڈ کننگاکہ۔ ایلو مذہب آتا پاک کتاب آتے کن ہم اونا رویہ ہندا ئس، ہرافتے ٹی وید و گرنتھ صاحب ہم اوار ئسر۔
نول کشور پریس آن کسہ، ناول، شاعر تا دیوان و اوفتا کلیات آک شینک مسرہ۔ نوشتکار آتے کن دا ہیت گمر نا لائخ مسکہ کہ اوفتا کتاب ناول کشور پریس آن شینک مرے۔ دافتے ٹی غالب، ڈپٹی نزیر احمد و مرزا رسوا اہم ادبی آ بندغ آک ئسر۔ رتن ناتھ سرشاد نا پنی آ سرحال آک آزاد نا کسہ، ہراکہ کیہی جلد آتے ٹی ءِ ، ہنداکان شینک مسوسس۔
کتاب آتا تالانی کن منشی صاحب پبلسٹی نا کیہی وڑ و ڈول تے کاریم ئٹ ہیس۔ اود ہندوستان نا جتا جتا غا شار تیٹی دکان دار آتتون رابطہ جوڑ کرسا تینا کتاب آتے تننگ بنا کرے۔ ہاکر آتے کارمرز کرے، ہرافک دا کتاب آتے است خواہی تخوک آتے اسکان دریرہ سر کریرہ۔ دانا سوب آن دن مس کہ اونا شینک مروکا کتاب آک ہر جاگہ غان دو بسرہ و کتاب آتا نہاد ہم کچ ئٹ مسکہ۔
منشی صاحب سختی تے مون تروک ءُ بندغ اس ئسک۔ ہراتم اود خنا کہ انگلستان آن پیش تموک آ کاغد کبین مریک، گڑا اود کاغد جوڑ کننگ نا کارخانہ اس جوڑ کرے، ہرانا سوب آن اودے زیات کتاب شینک کننگ نا آسراتی رسینگا۔ پبلشنگ ہاوس نا سوب آن منشی صاحب بھلو سرمایہ دار اس جوڑ مس۔ ہندا سرمایہ غان اود ڈغار ہلک و کتاب آتا تجارت ءِ ودفے۔
کتاب آتا پبلیکیشن ہندوستان نا خوانندہ غا تپہ ٹی بھلو زہنی بدلی اس ودی کرے۔ ہر اسہ شار ئٹ کتاب آتا دکّانک ملنگار، ہراڑے علم تخوک آتا دیوانک بنا مسر۔ لائبریریک ہراکہ بیرہ بادشاہ و امیر تا محل آتے اسکان مسرہ، داسا ریاست نا پارہ غان السی لائبریری جوڑ مننگ بنا مس، ہراڑے کتاب خوانوک آتے اڑزانی ئٹ کتاب آک خواننگ کن دو بسرہ۔ گڑاس علم تخوک آ بندغ آک تینکن ذاتی ءُ لائبریری ہم جوڑ کریر۔
برطانوی حکومت نا پارہ غان شینک مروکا کتاب آتیا ہم نظر تخننگاکہ کہ اوفتے ٹی حکومت نا برخلاف ہچو مواد اس مف۔ خاص وڑئٹ نصابی کتاب آتا پبلیکیشن نا کاریم ریاست نا ذمہ ٹی ئس۔ دا کتاب آتے ٹی او انگلستان حکومت نا جوانی تے نوشتہ کرفیکہ، تاکہ خوانندہ آتے ٹی وفاداری نا جوزہ غاک ودی مریر۔
خاص وڑ ئٹ اخبار و رسالہ آتیا سخت سنسرشپ لگاکہ۔ دا پابندی تا سوب آن نوشتکار آک پاش وڑ ئٹ تینا ہیت آتا درشانی ءِ کننگ کتورہ۔ ولے آجوئی نا جہد ئٹ دا چاہندار آتا بھلو کڑد اس ارے، ہرافک پابندی تا برخلافی ءِ کریر۔ اوفتا کتاب آک پُلنگار، اوفتے ڈنڈ تروئی تما و گیشتر حالیت آتے ٹی تو قیذ ئٹ مننگ نا سزا ہم رسینگا۔
برصغیر ئٹ کتاب آتا پبلیکیشن، ہراڑے اسہ پارہ غان مذہبی کتاب آتا سوب فرقہ واریت و تعصب آتے ودی کرے، تو ایلو پارہ غان ترقی پسند و روشن خیال نوشتکار آک رواداری و بریبری نا کلہو ءِ ہم تسر۔ بشخنگ آن مہالو و پد دا تومکا سوچ آتے ٹی ہرا مونتس ئس، او اینو اسکان ہم برجا ءِ ۔
(شابیتی حوال آتے کن Francesca Orsini نا کتاب “دی ہسٹری آف دی بک اِن ساوتھ ایشیاء” غا چمشانک شاغنگ کیرے ہراکہ 2020ء ئٹی شینک مسوسس)
دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔
بلوچستان نا بنجائی شار کوئٹہ تون اوار گیشتر علاقہ آتیٹ سم کاری و گیشتر شکست آتیٹ زالبول و چناتون اوار شش بندغ مرگ ئناگواچی، اندن دئے بندغ ٹپی مسنو۔
شابیتی حوال تا ردئٹ کوئٹہ نا علاقہ سیٹلائیٹ ٹاؤن ٹی منی مارکیٹ نا ہند آ نا درست آ بندغ آک رکشہ والا آ سم کاری آن ارا زالبولمرگ ئنا گواچی اندن رکشہ ڈرائیور ٹپی کننگا۔
پولیس جون تے دوئی کریسہ اسپتال آ درے گیشتر پٹ و پول بناء کننگا۔
ایڑے جھل مگسی ٹی 12 سالی مسڑ ئس نوکاپی دیر ئٹ ٹُبنگ آن بیران مس۔ تدینی پتری نا ہند آ مس ہراڑے دوآنزدہ سالی خالدہ بنتمحمد رفیق لاشاری نوکاپی دیر ئٹ ٹبیسہ مرگ ئنا گواچی مس۔
اندن وڈھ نا علاقہ گاسلیٹی نا ہند آ گروک نا تمنگ آن اسہ بندغ ئس بیران مسنے۔ بیران مروک آنا پن محمد علی پاننگیک۔
ہمو وخت ژوب ڈی آئی خان قومی شاہ سنگر نا ہند آ مسافر بس و ویگن نا نیام ئٹ دک لگنگ نا سوب ٹی 4 زالبول تون اوار 9 بندغ ٹپیمسنو۔
ہرافتیٹ ارا بندغ زیات ٹپی ءُ ٹپی مروک آتیٹ عرفان، امیر جان، محمد حسن، عید محمد، دوست محمد ( ش بی بی ) ( آ بی بی ) ( ط بیبی ) و ( م بی بی ) اوار ءُ غٹ ٹپی مروک آتے سول ہسپتال ژوب آ دننگانے۔
ذرائع تا ردئٹ مسافر بس اسلام آباد آن کوئٹہ نا پارہ غا ہننگ ئس۔
ایلو پارہ غان صحبت پور نا علاقہ گوٹھ پیارا خان بگٹی ٹی دیر نا ٹینکی ٹی تمیسہ مسہ چنا مرگ ئنا گواچی مسر۔
کہوکا بالی پدا زندہ مس!
نوشت: غمخوارحیات
دی بلوچستان پوسٹ
اینو آہڑ نا مُد ہم اُمیت آن برخلاف یخ اس۔ ننا ہندا ایہن دا دے تیٹ باسنی چل و پنچ اسکان کائک ولے اینو بیست و ہفت اس
نوداتا پینگنی بشام نا ڈس ئے جوانیکہ تننگ اس۔۔۔۔
ولے کنے بشام نا پرک ہچ وڑپسہ!
سبب دادے کہ دا پرک یکئی ننے آ نوکاپ نا ہار ءِ ہتیسہ ننا کچ انگا اُراتے ڈھیر کیک۔۔۔ ننا کشت وکشارتے لچ ایترہ
داساہم ننا گورا اخہ داپار ایپار ایب کیب اٹ درو و استو پِر ہم باز مسوسس و حوال ہندن اس کہ خاران ٹی نوکاپ داجار بھلو بیرانیکرینے
ای ہراتم سُہب ناچاہ کہ توسُٹ تو موبائل ئے ملاٹ سائت ئس گدراسُس کہ “عابدی ” نا کال ئس بس
ای پاریٹ ایت حوال ءِ ؟
نہ کہ نوکاپ ارفے نُمے
پارے ۔۔۔ بہ کہ سائیں فوت کرینے!
ای ہبکئی ٹے سوج کریٹ ہرا سائیں؟
پارے ۔۔۔ بالی نا کہنگ نا پڑو خلق اٹ مسونے
پاریٹ آؤ او ہننگ کہ اشتافی تو اس ولے اُرے کرے !
واہم نی اُرا غا تا ہن ولدا کنے حوال ایت
عابدی ولدا وٹیسپ ءِ وائس کرے کہ حوال ہندن ءِ
نی اونا کذیت نا خبر ءِ جوڑ کہ
ای چَٹ باز کوشش کریٹ ولے بالی نا کہنگ نا خبر ءِ زیبا کننگ کتوٹ
و دا خبر آن پد بالی تون گدریفوکا وخت آک اونا زند و دا حالیت فلم ئسے ناوڑ کنا ذہن ٹے پیری کننگ ءِ بناء کرے
بالی نا شعر بنفنگ نا انداز اونا منفر و قافیہ و ردیف تخنگ نا انداز
اونا ہیت و مخنگ و ساز اٹ شعر پاننگ نا انداز
اونا کس آن چِڑنگ و کس ءِ چیڑیفنگ نا انداز
اونا مشاعرہ تے لُٹنگ آن پد مخسہ اسٹیج آ ن دڑنگ نا انداز
اونا زندان قید مننگ نا وخت وپاس
اونا راجی جنزا ، برانزاتیٹ اواری
اونا خوداری و ہزگاری
ولدا بیوسی و نیزگاری
ننے آن اونا گلہ داری و خوشی
بالی نا شُغل آک ولدا اونا مونجھائی
اونا رضا مندی ولدا پشوانی
اونا سنگتی ، ہمراہ داری ولے ننے آن اونا یاگی گری
کل ندارہ غاک مون اَٹ تالان مننگ ئسر کہ اندا دوران اسہ ویڈیو ئس خناٹ ہرا اونا کہنگ آن دم ئس مہالو نا اس
بالی تڑہ ئسے آ لیٹو کے ۔۔۔
کس اودے سوج کننگ ءِ مگہ اُرائے تینا چاسہ کہ نن نے دین ہمونگ سر کین؟
بالی ہندا سوج نا ورندی ٹی مخک و دو ءِ تینا کاٹم نا کیرغان تخک واپس خاچک
شاہد دا خاچنگ آن پد او واپس بش مفک
فرید عطار نا و ہمو درویش نا قصہ نا وڑ کہ” فرید عطار” تینا دکان آ تولوک ءِ اسہ ملنگ / پخیر ئس بریک اوڑن پنڈہ خوائک تو دا بازمتکبرانہ انداز ٹے اودے تینے آن پدی کیک گڑا ہمو پخیر پائک تا نی زند ٹی داوڑ مغوزاُس گڑا کہوس امر ؟
فرید عطار اودے مغوزی ٹی پائک ” امر کہوٹ ؟ ہراوڑ نی کہیسہ ہموڈول ای ہم کہیوہ ! “
نی تینا حوال ایت نی امر کہیسہ؟
پخیر ، ارفک تینا چادرے شیف ڈغارا ہمو دکان نا تڑہ غا تالان کیک ہمو چادرہ لیٹک و ساہ ایتک!
دا ندارہ ءِ خننگ تون فرید عطار نا طبعیت اسُل پین ڈول مریک ، اودے ہڑز ارفک او سوچ ٹی تمک کہ دا بندغ ءِ تینے آ اخسو قابو ئساس
اخدر آسانی ٹی تینا شوق ٹی ساہ تس ۔ ہندا واقعہ غان پد فرید عطار، تصوف نا پارہ غا رجوع کیک، دنیا جہان ءِ ترک کیک ولدادرویش اسے نا پن ٹی یات مریک ۔
تو بالی ءِ ہم پین ہچو گڑتی ئس اَلو او باز آسانی ٹی ساہ تس
حالانکہ بالی زندگی تون باز گام خلک و پند خلنگ نا ہم جوانو جہد ئس کرے
سٹس جوان زندگی تون مون پہ مون مس
او زندگی تون جوان گور تس
زندگی ئے چیلنج کرے
” زندہ مننگ کہ دا سماج نا منافقت و ڈرامہ بازی تا دو آن زند مچ بالی “زار کُنگ ” “ہڑدے دتر نا لَپ تُف کرے ” واہم زندہ مس
بالی ئے باز وختی آن سما اس کہ او تڑہ سے آ کہک
اودے دا ہم جوانیکہ خبر اس کہ دا سماج ہرا اودے ہیروئنی ئس سمجھسہ اودے زندہ ءُ لاش ئس پائک
اصل ٹی داسماج نا اکثریت تینٹ کہوک ءِ، دا راج ٹی گیشتری زندہ ءُ لاش ءُ، ہرافک زندہ مننگ نا ڈرامہ ءِ کیرہ
ہنداڑن بالی دا سماج آن دا راج آن دا ڑے اسٹ آن زیات چہرہ تے بینوکا مخلوق آن باغی اس
اونا شاعریک تینٹ دا سماج نا عکاسی ءِ جوانیکہ کیرہ
؎
خنیوہ مون پہ مون کنتو جائز مفک
وس افک ای خار اٹ بروٹ انت کروٹ
ای تو زاہد شمار ئٹ کہوکا تتو
زندہ غا تا قطار اٹ بروٹ انت کروٹ
دا کہوکا سماج ٹی ہم بالی تون مہر کروک باز اس مخلو ق اوڑکہ باز مہر کریکہ اونا شاعری نا وجہ غان اودے تینتو تولفیکہ
چاہ واِرغ تسکہ ، بازاک مالی کمک ہم کریرہ ، ایلوپارہ غا مخلوق ءِ وس ھلو کہ اونا درمان ءِ کروس اودے دا نشہ نا گرداب آن و آسیابآن کشوس سوب دا اس کہ بالی اسہ حساس ءُ بندغ ئس اس اودے سما اس کہ او تینتو تینٹ ظلم کننگ ءِ تینٹ زار پکنگ ءِ مخلوقخوائسکہ ہم او دو تتوکہ تا کہ داکان کس اودے کشہ اودے دا کرب نا زند وڑاکہ و بالی دے اَٹ چندی وار کسککہ، چندی وار تینے تینٹزندہ کریکہ۔
اینو کہ اونا دائمی کہنگ نا ڈہ تالان مس تو ای زرس مونجھا مسوٹ
ولے کنے سمااس دا مونجھائی اِرادے نا ءِ ، داڑے کس کس نا مفک بیدا “لُمہ ” غان
ہرکس کسک تینے آن ہنا ۔۔۔
مُسہ دے آن پد کونٹ چنڈنگک ہرکس ہرکسی مریک تینا زندگی تون اَختہ مریک۔
داڑے جواننگا شہزادہ غاتے مخلوق ہوش آن درینے بلا مرے بالی ولے بالی نا کڑدار اونا کہنگ آن پد زندہ مس و زندہ سلیک اونا سبب دااس کہ بالی زند مچ زار کُنگ ناجوڑ اس نشہ تو اسہ بیماری سے ولے نشہ ءِ انتئے ارفے دا ہم سوج اسے ۔۔۔
ولے اودا نشہ نا بیماری ٹی ہم قلم ونوشت آن مُرمتئو اونا ذہین کاریم کریکہ او مدامی کھتارسس نا عمل ٹی اختہ ننا ڈرامہ بازا اد کار آسماج نا ریاکاری تے آ مسخرہ خلسہ لکھسہ ہنا و ایلو پارہ غا بالی نا راجی سوچ ہم زندہ اس اونا راجی شاعری ہم تو خوندی ئے بالینا خلق نا توبے ہم ساڑی ءِ ہرا ہچبر اودیم مفک ۔۔
ہرا بالی ئے زندہ تخنگ کہ گنج اسے
ای ہندا سوال وجواب آتون مون پہ مون سر ہلکٹ کہ کاو بالی نا خلق ءِ داسا لازمے بالی ءِ قبر ہم تو کروئی ءِ
موٹرسیکل آتنیا سر ہلکُٹ
وختس ای “خیصار” نا گورا بسوٹ تو انت خنیوہ
کہ بالی نا جند ہمو تینا خازگی آ پُچ آتون خازگی آ ٹوپ و گانڈ ہلوکا مِشی آ پُژہ غاتون مون خیصار نا جل ٹی تینا ہمو مخصوص انگاانداز ٹی
دوتے خسسہ شعر
؎
تینا سائے نیکن امانت کرینوٹ
ہراتم نی بسوس کنے آ بریس
؎
اے خدا نی زندگی ءِ برابر کا…
جوانو زند اس ایت یا کہ خن تے تر کا
پاریسہ کل جہان آن بے چکارروان ءِ کائک۔۔۔
دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔
سفر زند و شاعری
نوشت: نزار قبانی | مَٹ: عتیق آسکوہ بلوچ
یانزدہمیکو بشخ
مابت
کنا تعلقداری عشق روزگاری خاہوت آن ءِ۔ دنکہ سوف اٹ ہنینی ودی مریک اندن ننا اُرا ٹی چُنا تیتون مابت ودی مریک۔ عمر ئنا یانزدہمیکو سن ئٹ نن عشاق نا دروشم ارفینہ؛ دوانزدہمیکو سال اٹ دیخہ در مونجھا مریسہ کانہ، سینزدہمیکو سال ئٹ عشق ئنا پوسکنی ءِ کینہ و چانڑدہمیکو سال ئٹ پوسکنی ئٹ گیمرینگ۔ پانزدہ سال نا سن ئٹ ننا خاہوت نا چُنا شیخ اس جوڑ مریک و عشق ئٹ تینا کسر ءِ ہلیک۔
کنا پیرہ اندن ئس و کنا باوہ ہم۔ کنا ایلمک ہراتم ہم زیبا غا خن تے خنارہ گڑا بھاز آسراتی تون اُست بٹیرہ، ولے آسراتی تون دا دیر آن پیشن ہم مسرہ۔ خاہوت نا تیوہ غا بندغ آک مابت نا خلوک ئسر داڑ اسکان کہ مابت کن دتر تروک۔
ننا خاہوت نا دیہاڑ ئٹ شہادت نا اسہ اُست باسفوک تدینی اس مس: دانا سوب ہم ہمو اس یعنی عشق۔ شہید مروک کنا بھلا ہیڑ وِصال ئس۔ او اندن سادہ و شاعرانہ ڈول ئٹ تینے ایسر کریسس ہرانا ہچ ءُ مثیال اس اف۔ سوب دا ئس کہ او تینا مابت تون برام کننگ کتئو۔ اونا دروشم، ہراتم او مرک ئنا باہ ئٹ ہننگ ئس، اینو ہم کنا وجود اٹ نشخ ءِ۔ کنے اینو ہم ایسری ساہ آ اونا فرشتہ صفت دروشم، اونا نورانی نشخ آک و زیبا غا بشخندہ یات ءُ۔ تینا مرک ئنا وخت او رابعہ عدویہ آن زیات زیبا و مصری قلوپطرہ آن زیات اُست چکوک ئس۔
او وخت کنا سن پانزدہ سال ئس ہراتم ای اونا جنازہ ئٹ ہننگ ئسوٹ؛ کنتون مابت ہم ہمگام ئس و دو تیتون لچیسہ گار پریات کننگ ئس۔ ہراتم مخلوق کنا ہیڑ ءِ مِش تیٹ ڈم تس و نن ایلو دے اونا زیارت آ بسون گڑا نن خنان کہ قبر ساڑی اف، آھو اندا ہند آ اسہ گلاب نا پُھل اس رُداس اُس۔
کنا ہیڑ نا مابت نا کسر ئٹ ساہ تننگ انت ہمو نفسیاتی گڑا تیان اسٹ ءِ ہرا کنے تیوہ غا طاغت تون مابت نا شاعری آ بچ تس و دا ہیت آ کہ ای مابت ءِ زیبدار آ لوز آتیٹ صدخئی ایتیو؟ انت مابت نا بابت کنا نوشت آک ہمو داد ءِ ہراڑان کنا ہیڑ ءِ توننگاسس یا دا چاگڑد آن بیر ہرا مابت ءِ لتاڑک و تفر و توفک آن اودے در پہ در کیک؟ ای دا نفسیاتی گڑا نا مننگ یا نمن افٹ، ولے دا ہیت ءِ الّمی منیوہ کہ کنا عاشق ہیڑ ئنا کہنگ کنا تہٹی گڑاس پرغا و کنا چُنکی ءِ دیر ئنا زی آ ساڑی اسٹ آن زیات گڑد لیک و اسٹ آن زیات سوج نشان آتیا یلہ کرے۔
ای پاوہ، کنا تعلقداری اسہ اندنو خاہوت ئسے آن ءِ ہرا ہر وخت مابت کن امنا ءِ؛ ہرا مابت ئٹ تمنگ کن بھاز تُرند حساس اس تخک۔ بھاز بندغ آتیٹ حساسیت نا ودی مننگ رنگ، خوش آ گند، گڑز یا مُد آتا بدلی آن مریک، ولے ننا خاہوت اٹ دانا ودی مننگ نا سوب اُست ءِ۔ حسن ئنا ندارہ و جمال نا مونا ننا ہر بندغ تُرند حساسیت نا گواچی مریک۔
ہراتم اسہ بڑز بالاد زیبدار بدن اس کنا باوہ نا رہی آن گدرینگوس گڑا او اسہ چُک ئسے آنبار پرہ خلککہ و آدینک آنبار پناکہ۔ چھٹی نا خواننگ، چُنا نا اوغنگ یا زالبول نا مخنگ اودے اسُل شیشپہ کریکہ۔ او حالیت آتا سختی تا مونا سخت گیر مسکہ ولے گروشکی حسن ئنا مونا ہس نا ڈھیر اس مسکہ۔ اونا خرّن خلوک خنک نہرِ سویز نا ڈول ساف ئسر، اونا بالاد رومی جنگول آتا نیزہ غاتیانبار ئس و اُست بلور نا ڈول گشادہ ہراٹی تیوہ غا جہان جاغہ کے۔ او قابل فخر مال ئنا خواجہ ئس، یعنی بندغ آتیتون مابت۔ او داڑان زیات نا خواہوک ہم اَلو۔ ہراتم او کذیت کرے گڑا تیوہ غا دمشق اودے تینا کوپہ غاتیا ارفنگ کن و دا مابت نا بدل ءِ تننگ کن پیشن مس ہرا او مخلوق تون کریکہ۔
ہراڑاسکان کنا لمہ نا تعلقداری ءِ مہروان ءُ چشمہ اس ئس ہرانا تننگ بے حساب ئس۔ او کنے تینا لاڈک آ مار پِن کریسس۔ کنا مہروان آ ایلم تیٹ اونا رہی آ کنا جتا گچین ءُ ہند اس ئس۔ کنا چُنائی اُست خواہی تے او بیدس شکائست پورو کریکہ۔ ای بھلن مسوٹ ولے اونا خن تیٹ ساندہ نزور سلوک مسوٹ۔ ہفت سال نا سن اسکان او کنے پاڷ اڑیفسہ کرے و سینزدہ سال اسکان تینا دو تیٹ کُنفسہ کرے۔ داکان گڈ ای جہان نا تیوہ غا براعظم آتا سفر ءِ کریٹ، ولے اودے ساندہ کنا کُننگ و کنا بیرم تا صفائی نا خیال پلویڑ کروک مس۔ دمشق ئٹ ہراتم اُرا نا بندغ آک پڑزونک آ توسرہ گڑا او کنے یات کریسہ پاریکہ “سما اف پیشن نا دیار اٹ اونا کُننگ نا کس خیال تخیک ہم یا آخہ!” فطری ڈول ای ہمو چُنا اُٹ۔ بھلو وخت اس او دمشقی خوراک آتا پارسل ہمو سفارت خانہ غاتے رادہ کریسہ کرے ہراڑے ای کاریم کریٹہ انتیکہ اودے دا ہیت ئنا یخین ئس کہ دمشق شار آن ہم پیشن دنو گڑا ساڑی ارے ہرافتے بندغ کُننگ کے۔
فکری پِڑ آ کنا و کنا باوہ لمہ نا نیامٹ ہچس اسہ ڈول اَلو۔ وہ تینا نماز، روچہ و مصلہ تون مشغول مسکہ۔ گچین آ تُوہ تیٹ قبر آتیا حاضری تسکہ، اولیا تا مون آ خیرات کریکہ، عاشورہ نا وختا ہنینی جوڑ کریکہ،چار شمبے نا دے ناجوڑ آتا ہریفنگ آن رکھ کریکہ، دو شمبے نا دے بے شولنگ سِلنگ آ پد توریکہ تینے، شام تمنگ آ ننے ہور ہڈ ہلنگ کن ہلتوکہ، شیطان تا خلیس نا سوب لاڑی دیر تے سنگ مر مر نا چلمچی ئٹ وہیفتوکہ، و بد آتا خن تیان رکھ اکن ننے آن ہر اسٹ نا لخ ئٹ خرن رنگ نا فیروزہ نا خل شاغاکہ۔
تینا باوہ نا انقلابی فکر و لمہ نا متکنا سوچ نا نیامٹ مریسہ کنا ودشست دیر و خاخر والا زمین آ مس۔ کنا لمہ دیر ئس و باوہ خاخر ئس۔ تینا فطری ڈول نا سوب، ای تینا لمہ نا دیر آ باوہ نا خاخر ءِ ود سرپد مسوٹہ۔
کنا باوہ کلاسیکی معنہ ئٹ دینی بندغ اس اَلو۔ او کنا لمہ نا خلیس آن روچہ تخاکہ؛ بھاز وخت تینا اُلسی چاہنداری نا خیال ئٹ خلق ئنا مسیت ئٹ جمعہ نا نماز ءِ خواناکہ۔ اونا خڑک دین شرف تننگ، معاملہ غاک و اُلس تون جُوانی نا پِن ئس۔ خدا شاہد ءِ کہ او بھلا اخلاق نا خواجہ ئس۔ اونا مال و دلوت ئٹ خواستگار نا حق ساندہ مسکہ۔ زمین آ سختی تیتون مون تروک مخلوق کن اونا اُست ئٹ ساندہ جاغہ مسکہ۔ ننا اُراٹی اِرغ اِرا بشخ کننگاکہ، نیمہ ایلوفتیکن و نیمہ ننکن۔
باوہ دین ءِ اونا جمالیاتی رِد آن جتا کتوکہ۔ اندا سوب ئس کہ او پامداری تون عظیم قاری الشیخ محمد رفعت ءِ بنیسہ کیہی کیہی گھنٹہ غاتے گدریفیکہ۔ باوہ اونا توار ءِ اللہ نا نور نا پارہ غا ملنگوک درغ و ایمان نا نخلستان آتیان اسہ نخلستان گوْنداکہ۔ ای ہمو دے ءِ ہچبر گیرام کننگ کپرہ ہراتم او بد توار والا موذّن ءِ، ہرانا توار باوہ نا پاننگ نا رِدئٹ، مسلمان و اسلام نا برخلاف چمبازی اس گمان مسکہ، بارود ئٹ ٹِک کننگ نا تڑی تسوسس؛ اودے مخلوق ننا مکان تون اوار آ مسیت اٹ ایسوسس۔ ایسر جاہ اس بے ڈس مس و او دوارہ ہچبر مینار آ لگنگ نا جرات کتئو۔
باوہ جان نا انقلابی ڈول نا فکر کنے بھاز دوست ئس۔ ای اودے ہر ہمو بندغ کن مثیل اس سرپد مریوہ ہرا مسلمان زالبول تیان نمن مریرہ و خاص ڈول آ پام کیک۔ پین دا کہ اوڑتون کنا، بھا زیات پیشن نا لائخی تیتون اوار، نفسیاتی لائخی تیٹ اسٹی جاہ اس زیات ئس۔ دنکہ ہر چنا تینا چنکی ئٹ اسہ شہسوار ئسے نا پٹوک مریک، یعنی اسہ ہیرو و سفتی نمونہ ئسے نا، اندن کنا باوہ کنا شہسوار و ہیرو ئس، و اوڑان ای خاخر دزنگ ءِ ہیل کریٹ۔
دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔
بلوچستان نا دارالحکومت کوئٹہ ئٹ استو پولیس فورس نا اسہ گشتی ٹیم ئسے نادرست بندغ آک بمب ئٹ ٹِک کریر، تراک آن پولیس کارندہ غاتے نسخان ارفوئی تما، جلہو نا ذمہ واری ءِ بلوچ لبریشن آرمی ارفے۔
کوئٹہ نا اسپنی روڈ آ ہُلی و گاڑی تیٹ گشت کروک پولیس کارندہ تے تراک اسیٹ ٹک کننگا، تراک ئٹ پولیس ءِ جانی و مالی نقصان ارفنگ نا حوال آک ءُ واہم کوالخواک اسہ شاری ئسے نا ٹپی مننگ آن بیدس پین ہچس پاتنو۔
جلہو نا ذمہ واری ءِ بلوچ آزادی خواہوک سلہہ بند تنظیم بلوچ لبریشن آرمی ارفے۔ ترجمان جیئند بلوچ شینک کروک بیان اٹ پارے کہ کوزہ گیر پاکستان نا کُڑدہ فورس پولی ءِ ریموٹ کنٹرولڈ آئی ای ڈی ئٹ ٹِک کننگا۔
جیئند بلوچ نا پاننگ ئس کہ تراک آن اسہ پولیس کارندہ اس مرگ ئنا گواچی و چار کارندہ ٹپی مسونو اندن اسہ گاڑی ئسے ہم بھاز نسخان رسینگا۔
او پارے کہ تراک آن گڈ گوزہ گیر فورسز اندا ہند آ ءِ پلویڑ کریسہ میڈیا ئٹ تینا نسخان تے ڈھکنگ نا کوشست کریر۔
سمو ڈس آ مست آتا ہند
نوشت: ارسلان بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
اود اولی گام ءِ دیر ئٹ تخا، بیرہ اونا نک آخہ بلکن تیوہ جون پدین مس، ارٹمی گام ءِ تخا اونا ملی ٹی وڑ وڑو خیال گوئی کننگ ءِ بناء کریر، اود ہندن مارشت کننگ ئس کہ دا دیر تیوہ جہان نا دیر آن جتاء ءِ، دا دیر ئٹ ہمو چنک بروت آتا مہر اوڑدہ ئس۔
اونا خنک بڑز بالادی آ مش تیا تمار، اود ہندن مارشت کرے کہ دا مشک خدا نا تیوہ ڈغار نا مش تیان جتاء ءُ دا مش تیٹی عجب ءُ گمر ئس اس، او مشک ہندن گمر ئٹ تینا جاگہ غا سلوک ئسر، اودے ہندن لگا دا مشک اسہ ہندنو پڑو ئسے نا چاری ءُ، دنکے اسہ بے جارات ءُ بندغ ئس ہمو پڑو نا وخت ئکے دے و نن کوسی کنے۔
اود ڈغار آن ترکوکا شینلو تا ماس آ ہنا، اودے شینلو تان مسک و عود نا گند بس، اونا نظر بے چیٹ آ یل آتیا تما، اود گوڑینگسہ ہبکہ ہبکہ یل آتے خوڑتی ئٹ ہرا و دیخس پد یل آتان چنک ئس ارفے، اودے ہندن لگا، دا یل آتا بندغ آک آخہ بلکن مزل ڈس آ پریک گام تخانو، اود تیوہ جہان آن بے پام ہبکہ ہبکہ انا مِش تا ماس آ، اودے تیوہ مِشک خوڑدہ لگار۔
داسا اود ہبکہ ئس و اونا ملی ٹی بیرہ دا گمان گوئی کننگ ئس کہ ای اسہ پوسکنو جہان ئسے ٹی بسنٹ؟ اودے تینے آن سوج ءِ بناء کرے انت گڑاس داڑے اودیم ءِ ہرانا سوب آن دا ہند کنے تیوہ جتاء آن جتاء لگک؟ دا جہان نا ہرا ہند ءِ ارانا مِش، خل، دیر و یل آتیٹی مہر ئس گنڈوک ءِ؟ ہرانا تئو ئٹ توشہ بڈ چنک بروتی تا ٹاکو تا توارک اوڑدہ ئسر۔
اود ہچ سرپد مننگ الو ای جہان نا ہرا ہند آ سلوک اٹ، اود تینے آن دیخہ مر سلوک شوان ئس خناء، شوان آ رمبسہ انا و شوان آن سوچ کرے کماش دا جہان نا ہرا پلو ءِ؟ دا ڈغار تیوہ جہان نا ڈغار آن انتئے جتاء ءُ رنگ ئس تننگ ءِ؟ شوان خیری ئٹ خید آتے تینا پاک کرسہ پارے سیری دا ڈغار تیوہ جہان آن دا سوب آن جتاء ءِ، دانا ہر وہوکا دیر و چکل تیٹی نہار آتون مڑ تروکا مہروان تا دترک اوڑدہ ءُ، و دا ڈغار نا ہیناری ءِ ام تینا خوار و پند خلوک آ جون تا خید آتان چٹفیر، پیرہ مستی ہیت ءِ برجاء کرسہ پارے ورنا دا ڈغار نا سند سند آ ہمو موبر آ خزمل نا رند آکو ہرانا چوری تیوہ دژمن ئٹ ہول ئس بش کرے، پیرہ اونا کوپہ غا دو تخا و پارے ورنا دا ہمو مرید آتا وتاخ ءِ ہرافک تینا ہانل نا ڈس ئٹ دے و نن بے پام گوئی کنیرہ، اود پیرہ نا کسہ غاتے بنسہ بتر ہبکہ مس۔
اودے پیر انگا شوان نا ہر ہیت چاشن لگنگ ئس و شون نا ہر ہیت ئٹ است بڈی و مہر ئس گنڈوک ئس، شوان ہیت ءِ برجاء کرے ورنا دا ہمو ورنا تا ہند ءِ ہرافک تینا زند ئنا ہر جنگ ئٹ سرسہب مرسہ داسا اسہ بھلو نہار ئسے تون دے و نن جنگ ترسہ ءُ، پیرہ ہیت آتے پین مرغن کننگ خواتوکہ ہندن گڈ سر ئٹ پارے، ورنا دا سمو ڈس آ مست آتا ہند بولان ءِ۔
دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔
