استعماری نظام ، سیاسی طاغت و راجی بقا
تحریر مَدو زہری
دی بلوچستان پوسٹ
اینو نا دا پوسکن انگا وخت ئٹی آزات انگا راج آک تینا بندغ آتا بکار و آسراتی نا جہد ئٹی ءُ ولے غلام آ راج آک اینو ام استعماری نظام نا گواچی ءُ۔ و ننا بلوچ راج ام اینو اندا استعماری نظام ئٹ تینا زند ءِ گدرینگ ءِ۔ استعماری نظام نفسیات نا گوازی مریک ہرا نا قوضہ گیر ءِ جوان وڑ ئٹ سما مریک۔ ہرا اسہ راج نفسیات نا جنگ ءِ سرپد مس گڑا او قوضہ گیر نا ہر اسہ چم ءِ سرپد مریک و آجوئی آن پد ام کننگ ئکن مدام تیار مریک۔ استعماری نظام نا زیا چاہندار آک کتاب نوشت کرینو اندن کہ پنی آ نوشتکار فرانز فانون، نگوگی واتھیونگو، و ننا استاد بشیر زیب۔
ولے ای جہد کننگ اُٹ تینا لمئی آ بولی اندا نظام نا زیا منہ لوظ تینا راج ئکن نوشت کیو.
استعماری نظام بیرہ اسہ ڈغار ئسے آ قوضہ نا پِن اف بلکہ دا اُلس ئنا دماخ، بولی، دیہاڑ و پجار ءِ جشوک کننگ نا اسہ تیوہ ءُ سیاسی و فکری ءُ اسہ عمل ئس مریک۔ اراتم اسہ زور آوار ءُ ریاست ئس اسہ نزور ءُ راج ئسے آ قوضہ کیک گڑا او بیرہ ہمو قوم نا مال و مڈی تا لُٹ و پُل ءِ کپک۔ بلکہ قوضہ گیر نا مدام اندا کوشست مریک کہ او نزور انگا راج ئنا پجار تون اوار اونا بولی اونا تہذیب و اونا فکری شعور ءِ تیوہ وڑ ئٹ مٹ کے۔ ہر اسہ قوضہ گیر کُل آن مُست اونا بیوس آ راج آتا بولی ءِ، اونا لوظ آتے، اونا دیہاڑ ءِ، اونا یاداشت و اونا شعور نا زیا جلہو کیک۔ انتئے کہ قوضہ گیر ءِ جوان سما مریک کہ شعور و پجار راج دوستی دا کھل اسہ راج ئسے یکجاہ کیرہ، اسٹ کیرہ ہندا سوب ءِ اسہ قوضہ گیر ئس ہندا کھل ءِ جشوک کننگ کہ وڑ وڑ نا پالیسی اڈ ایتک.
سیاسی طاغت یا قوضہ گیر آک مدام تینا سالمیت و بقا کن اسہ خاس ءُ پالیسی اس اڈ ایتک و دا زور اٹ نافض کروکا تینا طریقہ کار ءِ ہر اسہ ادارہ ہرافتے ٹی خوانوکا ہند آک، اسکول، مدرسہ، تربیت گاہ دا کھل ٹی غلام انگا راج آتا برخلاف اسہ توفک اسہ اسلحہ سے نا وڑ کارمرز کیک و تینا سوگوی نا کوشست ٹی مریک۔
قوضہ گیر آک تینا بے دادی تے تینا ملک ئنا سلامتی نا پن ایترہ و مظلوم انگا راج آتا توار ءِ دہشتگردی، وے خوانندگی، وے شعوری نا پن ایتسہ تینا چرپ زبانی ئٹ غلام انگا راج آتے جہد آجوئی نا نیمہ غا الپسہ۔ قوضہ گیر لوظ آتا گواچن معنی ءِ مٹ کیک و اسل راستی ءِ تینا چالاکی و چرپ زبانی ئٹ تینا منشا نا معنی ایتک۔
قوضہ گیر دا ہیت آن جوان سرپد ءِ کے اگہ غلام انگا راج آن اونا قومی شعور ءِ پُلن اونا سوچنگ نا صلاحیت ءِ پُلن تو اوتا ذہن آک سوچنگ نا صلاحیت ءِ گوہرہ و شَل مریرہ و اوتا پجار سرگڑدانی نا آماچ مریک۔ مظلوم آ راج آتا شعور جدوجہد، قربانی، پجار و آزادی، آزادی اسکان مسونے۔ اوفتہ لوظ آتے اگہ نن پام ئٹ بنن تو سما تمک اوتا لوظ آتیٹ دڑد ام ارے و امیت ام ارے ہراتم اسہ غلام ئس تینا آجوئی نا ہیت ءِ کیک گڑا اونا بولی ٹی اونا ہیت آتیٹی اونا ڈغار اونا ڈیھ ئنا خواجہی اونا راجی بقا دود و ربیدگ و آزادی آن بارو لوظ مریرہ دا لوظ آک بیرہ اسہ تران اس مفسہ بلکہ کئی سد انگا سال آتیان بروکا لُٹ و پل، بندغی جون آتا ازیت، بے دادی، جبر، زندان، بندغی حق آتا پامالی، سیاسی بے دادی نا ہمو گہوش ءِ برداشت کرسہ بسونو.
قوضہ گیری نظام و طاغت آک مدام ہندا کوشست ٹی مریرہ کہ مظلوم آ راج آک تینا اسل پجار ءِ گیرام کیر۔ اسکول، میڈیا، سرکاری ادارہ غاتیٹی تعلیمی کتاب آتا وسیلہ ئٹ قوضہ گیر تینا بولی ءِ خوانفک و غلام ءِ اونا جند ئنا پجار بولی و ثقافت آن مر کیرہ و راجی راہشون آتے باغی لکھیرہ و آزادی نا جنگ ءِ تینکن اسے خطرہ اس سرپد مریرہ۔ دا ہمو کھل گڑاکو ہرا اسہ زور آن سری ئٹ قوضہ مروکو راج ئسے مجبور کیرہ کہ او تینا اسل پجار ءِ گیرام کے و قوضہ گیر نا رواج و ثقافت ءِ تینا سرپد مرے دا نیام ٹی اونا جند ئنا اسل حقیقت گم و گار مریک و قوضہ گیر انداڑے پین سوگو مریک.
دیہاڑ گواہ ءِ اراتم اسہ راج ئس تینا بولی و رسم و رواج ءِ رکھنگ نا جہد کرینے گڑا او تینا پجار ءِ رکھنگ ٹی سر سہب مسونے۔ الجزائر ٹی فرانسیسی قابض عربی بولی ءِ نزور کننگ نا کوشست کرے ولے اُلس تینا بولی ءِ ہکل نا وسیلہ ئٹ رکھنگ ٹی بینگُن مس۔ فلسطینی راج اینو ام تینا راجی لغت ٹی ہکل و آزادی پجار آن بارو لوظ تخانو۔
بلوچستان ٹی ام قوضہ گیر ننا ہنینا بولی ءِ ایسر کننگ نا بھاز کوشست کرے۔ ولے راجی ہکل دژمن ءِ مات تس۔ تو اینو نن خنینہ کہ بلوچ نوشتکار آک لمئی بولی ٹی نوشت کننگو تو اندا وڑ جہان نا ہر اسہ راج تینا بولی نا وسیلہ ئٹ اجتماعی نظریہ ءِ رکھنگ ٹی سرسہب مسر۔
نزور انگا راج آتیکن راجی لغت بقا نا جنگ مریک اراتم اسہ راج ئس تینا شہید آتے راجی راہشون پائک تو او اسل ٹی تینا پجار و تہذیب ءِ زندہ تخنگ مریرہ۔ اراتم او تینا ڈکھ و تکلیف آتے شاعری، ادب، تحریر ئٹ پارہ تو او چپی ئٹ ہکل و تران کننگ مریرہ۔ ادب ہر وخت مظلوم انگا راج آتا اجتماعی روح مسونے شاعر و زانت کار آک دانشور آک راجی لغت ءِ زندہ تخنگ کن جہد کرینو تاکہ راج تینا پجار ء استان دپ۔
قوضہ گیر نظام بیرہ توفک تو سلوک مفک بلکہ ہڑس، بیانیہ، بولی نا وسیلہ ئٹ ام مظلوم نا مونا سلوک مریک۔ اگہ راج ئسے نا بولی ءِ نزور کننگ مرے تو او راج نا سیاسی فکر ام مدان مدان نزوری ٹی مٹ مریک۔
اندا سوب آن ہر آزادی نا تحریک ٹی راجی بولی ءِ مرکزی اہمیت تننگانے۔ بولی بندغ ء دا مارشت ایتک کہ او دیر ئسے اونا دیہاڑ اَنت ئسے اونا جہد ئنا خواست آک انت ءُ و دا جہد انتئے اوڑکن المی ءِ۔
اینو نا وخت ئٹی استعماری نظام اسہ پوسکنو دروشم اسیٹی بسونے۔ داسہ بیرہ عسکری قبضہ استعمار اف بلکہ میڈیا، معیشت، ثقافت، ڈیجیٹل بیانیہ ام استعماری نظام نا equipment (توفک) پاننگرہ۔ بھلا طاغت آک جہانی میڈیا نا رد ئٹ لوظ آتے معنی ایترہ و جہان ءِ پارہ دیر مہذب و دیر وحشی۔ مُستنہ طاغت آتیان ہلیس اینو نا imperialist امریکا دا کُل محکوم آتے وحشی و غیر مہذب پارینو۔ تو اندن مظلوم آتا توار ءِ چُپ کننگ آن ءِ۔
مظلوم راج آتا راجی لُغت اسل ٹی اجتماعی ہکل مریک۔ اراتم اسکان راج اس تینا بولی، دیہاڑ، لوظ آتیکن جہد کریسہ کیک اودے تیوی وڑ ئٹ غلام کننگ سخت ءِ او مفک ام۔ راجی لُغت راج ءِ شعور ایتک کہ آزادی بیرہ سیاسی عمل اس اف بلکہ فکری و دود ربیدہ نا ام جنگ مریک۔
سیاسی طاغت ہر وخت تنکن دروغ ءُ لُغت اس جوڑ کیک۔ ولے مظلوم آ راج تینا حقیقی لُغت نا رد ئٹ ساندہ زند مریک۔ استعمار ڈغار آ قوضہ کننگ کیک۔ وسائل آتے لوٹ و پول کننگ کیک۔ ولے اگہ اسہ راج اس تینا بولی، پچار و راجی شعور ءِ رکھنگ ئٹی بینگُن مس گڑا مظلوم آ راج ءِ مات تننگ باز سخت مریک استعمار کن۔
طاغت امر جوڑ مریک؟
اندن کہ ننے سما ءِ جہان ئٹی جتا جتا ءُ نظریہ ارے۔ ہرا نظریہ نا منوکاک زیات مسونو ہمو نظریہ ءِ بندغ آتیا نافض کننگ آن ءِ۔ نظریہ نا منوکاک امر زیات مریرہ؟ ورندی! ہر ئسے نظریہ ایلو نظریہ آن جتا مریک۔ اول نن مُستنہ وخت آ نا نظریات آتے سرپند مننگ نا کوشست ءِ کین اوڑان گُڈ دورِ حاضر یعنی دا وخت آ نا نظریات آتے۔ مُستنہ وخت ئٹی کُل آن مست بندغ آک قبائلیت ئٹی بشخوک ئسر یعنی اگہ اسہ قبیلہ اس تینکن ایلو قبیلہ ءِ خطرہ سرپند مسکہ تو اود ہمو قبیلہ نا خلاف تینا قبیلہ ءِ اجتماعی رد آ یکجاہ کریکہ جنگ تننگ کن۔ وخت ئتون اوار بندغ آک ترقی کریر پوسکونا نظریات آک بریسہ کریر۔ قبائلیت آن گُڈ monarchism بادشاہی نظام بسک دا نظام ٹی بادشاہ بندغ آتے استعمال کریکہ تینا ذاتی طاغت کن۔ داکان گُڈ مذھب آک بسور ہر ئسے مذہب تبلیغ کریکہ یعنی تینا مذھب ٹی بندغ اوار کننگ نا جہد کریرہ اگہ اسہ مذھب ئسے آ پین مذھب اس جلہو کریکہ تو اود ہم پدا اُرش کریکہ۔ دیہاڑ ئٹی تاریخدان آک مذھبی جنگ آتا ذکر ءِ ام کرینو۔ داکان گُڈ capitalism ءِ ایسر کننگ کن communism بسک دا ہرتمہ نظریات آتا جنگ ام مسونے سرد جنگ نا پن ئٹ چاننگیک۔ دا جنگ نا اسرات آک اینو ام اریر۔ داکان گُڈ nationalism بسک باز جدوجہد آن گُڈ۔ اینو نا وخت ئٹی سرحد آتیا سپاہیک سلوک ءُ او آسمان آ اگہ جہاز ئسے پین راج ئسے نا airspace ءِ استمال کروئی مرے تو او اجازت آن بیدس ہننگ کپک تو دانہ سوب nationalism ءِ.
سوال بلوچ راج امر طاغت اس جوڑ مننگ کیک ؟
اندن کہ نن نظریات آتا ذکر ءِ کرین تو ننے سما تما جہان ئٹی جتا جتا ءُ نظریہ ارے و ہر اسہ راج تینا دیہاڑ نا تجربہ و نفسیات نا حساب آ تنکن نظریہ اس ارفینو او زند گدریفنگ ءُ۔ کنا خیال ئٹی بلوچ ءِ بیرہ اونا تہذیب زند تخنگ کیک بلوچ ءِ تینا تہذیب ءِ ہر ھال ئٹی رکھوئی مرو۔ راج ءِ سما مرے بلوچ کن پین کس درد وار اف بیدس تینا بلوچ آن۔ بلوچ راج ءِ تینٹ تینکن کسر پٹوئی مرو جہد کروئی تمو و طاغت اس جوڑ مروئی ءِ۔ بیدس طاغت آن جہان ئٹی بندغ ءِ کس بندغ سربند مفک بندغ ءِ مورینک امبار لَغت تننگک انتئے کہ مورینک ءِ اراتم لَغت تننگک تو بندغ ءِ سما تمپک۔ اسرائیل نن کن مثیل ئسے وخت ئسے ٹی اندا راج ءِ باز لَٹ تننگاکا طاغت آن گُڈ اینو اندا راج geopolitics ٹی امریکہ تون اتحاد ءِ اگہ اسرائیل طاغت اس جوڑ مفروس گڑا مگہ امریکہ اسرائیل ءِ تینا اتحادی کریکہ؟ مسخت دادے اگہ بلوچ ءِ اتحادی اسیتون اتحاد کروئی ءِ تو بلوچ ءِ طاغت اس الم جوڑ مروئی تمو۔ طاغت ئٹی تہذیب ارے، مہر ارے، عزت ارے، محبت ارے طاغت زیبا ءِ۔ اُلسی کمک راج آتے طاغتور کیک بیدس اُلسی ہم دردی آن سیاسی توار و جنگی محاذ ہرتومہ نزور ءُ گڈی ٹی ایسر مریرہ۔ بلوچستان نا حالیت آتا ہر بشعور ءِ سما ءِ زندان تٹی نوجوان آتے بندی کننگ، جہدکار آتا خاہوت آتے لا تعلقی نا پریس کانفرس کریفگ و ہر اُلسی بندغ ءِ دروغ نا مون تس ٹی کھسفنگ دا کُل نا مسخت ریاست ءِ آزادی نا تحریک ءِ نزور کننگ ءِ۔ قابض اسرائیل ام فلسطینی راج نا اُلس ءِ زندانی کرے اُلس نا خوراک ءِ بند کرے تاکہ اُلس جنگ ئٹی اوار مف۔ بلوچستان نا حالیت آک بروکا وخت ئٹی اُلس کن زیات سخت مرور گڑا اُلس نا ام زمواری مریک تحریک ءِ سرپند مریر آک جہدکار آتا ہر عمل ءِ جوان سرپند مریر۔ اراتم ڈاکٹر اس مریض ئسے علاج کیک تو مریض ءِ وقتی دڑد مریک ولے ہمو دڑد آن گُڈ جوان ام مریک ننا سرمچار آک ام ڈاکٹر نا مثیل ئٹ ءُ۔
دی بلوچستان پوسٹ: دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔