زالبول تا حق آک، جہان و بلوچستان
نوشت: سمعیہ بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
زالبول تا حق بنماسی بندغی حق ءِ ہرادے اقوام متحدہ تقریباً 70 نا دہائی ٹی زمین آ ساڑی ہر بندغ کن پاش کریسس دا حق آتیٹ بے دادی، غلامی و Discrimination آن آجو ءُ زند ئس گدریفنگ و تعلیم یافتہ مننگ، میرات ئٹ بشخ دوئی مننگ، ہیت ءِ تخنگ نا موکل، و انصاف و برابری نا رد ئٹ کھٹیا کن دا تیوہ آتا حق آک اوار ءُ۔
فیمنزم:
اصل ئٹ زالبول آتا حق ئنا تحریک نا بناء نوزدہمیکو کرن نا ایسر ٹی امریکی زالبول تا ووٹ نا حق ئٹ جنگ کننگ تون اوار مس۔ 60 و 70 نا دہائی ٹی تحریک آک شاری حق آتا تحریک نا سرسہبی تیان زیمی ئسر۔ نوزدہمیکو و بیستمیکو کرن نا بناء تیٹی فرسٹ ویو فیمینزم، فیمینسٹ کاریم و سوج ئنا وخت اس ہرا کہی جاگہ تیا برجاہ مس۔ دا قانودی ویل آ تیا پامداری کرے، بنماسی وڑ ئٹ ووٹ ئنا حق ءِ سلامت تخنگ کن۔
فرسٹ ویو فیمنزم نا اصطلاح ءِ صحافی مارتھا لیئر مارچ 1968 ٹی نیویارک ٹائمز میگزین نا اسہ مضمون ئسیٹی مونا ایسوسُس ہرانا سرحال اس “ایلو فیمینسٹ ویو: دا زالبول آک انت خواست کیرہ؟” اولیکو لہر فیمنزم نا زالبول تا سیاسی طاغت نا جنگ کننگ آ پامداری کننگ نا وڑ ئٹ، دنکہ گواچنی ٹی غیر سرکاری بے برابری نا بر خلاف ءِ۔ اگہ لہر نا استعارہ جوان وڑ ئٹ ٹہیفوک ءِ، بشمول علمی ادب ٹی، داڑا زالبول تا آزادی نا اسہ تنگ ءُ سوج ئس ودی کننگ کن نغد کاری کننگانے ہرا فعالیت نا لڑ ءِ مُر کیک و خاص وڑ ئٹ Visible actors تیا پامداری کیک۔
ووٹنگ انتئے المّی اس؟
ووٹنگ نا تحریک آتا وخت آ ورنا سوئس زالبول آتیٹ تعلیم بھاز خاص اس۔ چاگڑد ٹی ورنا زالبول تے تینے پوہ مننگ نا اہمیت نا بابت تعلیم تننگ، و اسکول آ ہننگ لس مخلوق کن و زالبول آتیکن دا پوہ مننگ بھاز المی اس کہ او و اوفتا تیوہ غا لائخیک انت ءُ۔ سوئس رائے دہی نا تحریک آتا خیال اس کہ ورنا زالبول آتیکن دا پوہ مننگ الّمی ءِ کہ اوفتا زند ئٹی بیرہ چنا ودی کننگ آن بیدس پین ہم بھاز گڑا ارے، ہرا کہ 1960 و 70 نا وخت آتیٹ حق رائے دہی نا تحریک آتا وخت آ اسہ باز Universal سوچ و عمل ئس اس۔
اندن بلوچستان ئٹ زالبول نا حق انت ءِ کس سرپد اف۔ بلوچ زالبول آک جہان نا ہر آسراتی تیان بے بشخ ءُ چائے او تعلیم مرے چاگڑد ٹی حق یا پین گڑاس، ننا زالبول آتے رسینگ اف۔ دانا بھاز آ سوب آک اریر ولے تیوہ آتیان بھلا اِرا سوب، اسٹ غلامی ایلو بے تعلیمی۔ دا اِرا گڑا ننے پد شاغنگ ءُ و نن پد مننگ اُن دا تیوہ آتیان بھلا بے سہبی ءِ بلوچ راج ئنا ہرا چاگڑد ٹی زالبول ءِ حق تننگ مف او راج ہچ وخت دیمروی کننگ کپک و بروک آ وخت ئٹی راج ئنا چاہنداری، پن تیوہ آک دا جہان نا نقشہ آن گم مرور اندن بلوچ راج ءِ ہم دا گڑاک گم کننگ کیرہ اگہ نن تینا حق آتے وخت ئتون اوار سرپد مفن۔
دا پوسکنا وخت ئٹی جہان نا ایلو راج آک اینو اخس دیمروی کرینو تعلیم نا ہر آسراتی تیان بے بشخ ءُ ولے بلوچ راج دا وخت ئٹی امو مُست ئنا جاہلیت انگا سوج ئٹی زند کننگ ءِ ہراٹی زالبول نا حق ہچ اف ہراٹی زالبول ءِ ہچ اس سرپد مفَسہ و دا امو جاہلیت ءِ ہرادے ننا راج ئٹ ننا زیا کوزہ گیر دژمن راج تالان کرینے، اسلام ءِ استعمال کریسہ پین معنی اس تریسہ ننا زیا جاہلیت ءِ تالان کننگانے ولے داسا ننے تینا خنتے ملوئی ءِ و دا پوسکنا جہان ءِ اُروئی ءِ و اندانا وڑ ئٹ اندا تون اوار مونی ہنوئی ءِ۔
اینو ننا بھاز آ بندغ آک نیاڑی نا حق ءِ سرپد مننگ و تننگ ءُ تا ہم، اینو ننا نیاڑیک تینکن تینا حق اکن بش مننگ ءُ ولے ننا بھاز زالبول آک اینو ہم دا جاہلیت نا گواچی ءُ تینا حق اکن ہیت کننگ آ خُلیرہ و اندا وڑ زند گدریفنگ ءُ۔ اندن بھاز جاگہ آ ننا مسڑ تے 14،15 سال ئنا عمر ئٹی برام تننگک ہرا ایلو جہان ئٹ بھاز گوڑیفوک ءُ گڑا ئسے۔ ایلو راج آتیٹ دُن اف زالبول تا حق آتیا سخت گام آک سدا سال مست آتیان ہرفنگاسر، حالانکہ او وخت ہم بھاز پدی الور دنکہ دا دور ئٹ ننا زالبول آک ءُ ولے ہرا حق آتیان بے بشخ ئسر دنکہ “ووٹنگ، سیاسی مننگ، جہان نا ہر فیصلہ تیٹ اوار مننگ” کن تینا حق آتیکن توار ہرفیر و ہمو توار اینو ہراڑ اسکان سر کرینے او مخلوق ءِ کہ نرینہ اتون اوار گام ارفیسہ آسمان ءِ سر مسونو، ولے دا بیست و یکمی سدی ٹی ہم نن غلام اُن ننا مخلوق ٹی دا سوج ءِ تالان کروک آ غلامی ءِ ولے ننے غلامی نا دا زنجیر آتے پرغوئی ءِ اگہ ننا اسہ زالبول اس تعلیم کے گڑاس پوہ مرے تینکن توار ارفے اودے ننا دژمن خلیفک و پرغنگ نا کوشست ءِ کیک تاکن بلوچ راج ئنا بروک آ زنک ہم ہر ہمو گڑا آن بے بشخ مرے ہرا دا جہان ٹی نے مونی دننگ کیرہ، دا پاش ءُ ہیت ئسے اگہ نن تینا زالبول تے تعلیم تفن حق تفن جہان آن مر اسہ اُرا ئسے نا چار دیوالی ٹی بند کین تو ننا بروکا زنک ہم اندا وڑ مریک۔
زالبول آن بیدس ہچ اس اف اندا زالبول ءِ ہرا تینا بروکا زنک ءِ سوگوْ کننگ کیک ہر گڑا تو جہان تون مون پہ مون کیک اگہ اوفتے ہچ اس تننگ کتون گڑا ننا ہچ ءُ زنک اس مفک نن ہر وخت اندا وڑ پدی تمیسہ کرون ولے داسا ننے تینا خنتے ملوئی ءِ دا زنجیر آتے پرغوئی ءِ نئے تو بروک آ وخت ئٹ بلوچ راج جہان نا نقشہ آن اودیم مرو۔
نوزدہمیکو و بیست میکو کرن ئٹی جہان نا ایلو ملک آک زالبول تے تو سیاسی حق تننگ کن بش مسر کہ او انتئے سیاسی گڑا تیٹ افس و انتئے اوفتے دا حق آک رسینگ افس ولے اینو بیست و یکمیکو کرن ئٹی بلوچستان ئٹ سیاسی بھاز مُر ءِ زالبول تے تعلیم و ایلو حق آک رسینگ افس وا دا گڑا تا زیا ہیت ہم مننگ اف ہرا حق جہان نا ایلو زالبول تے رسینگنگ ءِ او بلوچ زالبول نا ہم حق ءِ کہ او بیرہ برام و چنا ودی کننگ کن جوڑ اف و برابری نا حق و نرینہ آتون اوار گام ارفیسہ ہننگ کیک، اونا دوک بیرہ روفہ و رزان سلینگ کن جوڑ افس او ہم قلم ءِ ہرفنگ کیک او ہم تعلیم الینگ کیک و دا اونا بنماسی حق ءِ۔
زالبول تا جہانی دے آ بیرہ چار ہیت و سوشل میڈیا ٹی تننگ آن زالبول آتے حق رسینگپک دا حق آتیکن ہڑدے گام ہرفوئی تمک و ہیت کروئی تمک۔ زالبول آن بیدس دا جہان ہچ اس اف زالبول ارے گڑا دا جہان ارے، زالبول تا دے بیرہ 8 مارچ مف باہدے ہر دے زالبول تا دے مرے و ہر دے اوفتا حق آک رسینگر۔
دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔
