شہید حق نواز بلوچ

نوشت: چاکر بلوچ | مٹ: شہزاد بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

شہید نواب اکبر بگٹی، شہید بالاچ مری، شہید بابو نوروز نا کاروان نا سنگت شہید حق نواز بلوچ اسہ ارادہ و اسہ فکر ٸسے تون تحریک آجوئی نا بشخ اس جوڑ مس، دروشُم آ تموکا پُژہ غاک جوڑ تیا تالان ہر وخت بشخندہ ہر وخت ہر کاریم کن بیدار مروکا حق نواز چُنکو مدت ٸسے ٹی تینا خواری مخلصی و لاٸخی ٸٹ تحریک ٸٹی تینا اسہ جاگہ ٸس جوڑ کرے، شہید حق نواز نا دا ہننگ نا وخت الو، نے تو پین بھاز زیات کاریم کروئی ٸس، نی کُلے کاریم تے سنگت آتا نزورا کوپہ غاتیا تِخاس ہناس، ننا شومی ءِ کہ دُن انگا بندغ آک اُرے اسکان نن تو اوار مفسہ، و راجی رِد آتے ئٹ حق نواز آنبارا سنگت آتا قدر و قیمت نا اندازہ مفک، و اونا ہننگ آن گڈ اونا کمی محسوس مریک۔

بی ایس او آن بی ایل اے نا سفر نا وختا حق نواز ہر کاریم ٹی اولی رِد ٹی خنگاکہ۔ شہید حق نواز نا تحریک ٸٹ چُنکی آن ہمگرنچی مسوسس۔ ہرا وخت چناک تینا گوازی گری ٹی اختہ ئسر و نی لُمّہ وطن نا مابت و فکر ءِ آجوٸی ٹی اختہ ئسوسس۔ اینو ام گر جاگہ اس نا عکس اس کنا چشمانک آن گُدرینگک تو دُن محسوس مریک کہ نی نیمرغ، پارود و شور ٸنا مَش تے ٹی دژمن نا خلاف محاز آ ساڑی اُس۔ شہید حق نواز نا اُست بڈی و سنگت آتے شعوری کسر آ اتِسا و اُستاتیان دژمن نا خُلیس ءِ کشوکا سوچ اسہ راہشون ٸسے آن کم الَو۔ لُمہ وطن آن بے کچ مابت کروکا دا سپاہی شار ٸنا ہر عیاشی تے ہلیسا مش تے گچین کرے۔ شہید حق نواز اینو پاشی وڑاٹ ننا نیام آ اف ولے فکری وڑٹ او اینو ام ننا اُستاتے ٹی زندہ ءِ۔ شہید حق نواز نا زند ٸنا فلسفہ کُل باشعور ورتا تیکن اسہ چیدہ سے آن کم اف۔

سنگت نا دلیری و جیرت ءِ خنسا ننے بھاز حوصلہ ملاکہ، سنگت حق نواز تون کنا ایسری مجلس شار ٸٹی دسمبر نا تٶ ٸٹی مس۔ کنے اسہ سنگت ٸسے نا فون بس کہ نا اسہ سنگت اس نیتون اوڑدہ مننگ خواہک، او سنگت نا پنے فون آ پاش کتو۔ ہرا وخت ای اوڑے سر مسوٹ تو شہید حق نواز ساڑی ٸس، اودے دُن ناگمان تینا مونا خنیسہ ای گوڑینگاٹ کنے یخین بتوکہ کہ او داڑے امر و انتئے سر مس۔ بھاز سال آن پد شہید تون مجلس مننگ ٸس، نن تیوہ غا نن خاچتوین، یادا تا مست ٸنا کتاب آتے ملسا توسُن، برجاء حالیت آ بحث مس، وخت ٸنا سما ام تمتو سُہب ٸنا دے ٹک تس۔ کنے دا اندازہ الو کہ شہید تون اوار دا کنا ایسری مجلس ثابت مرو۔

منہ دے گدرینگ آن گُڈ اندا سنگت کنے شام نا وخت فون کرسا پارے کہ شہید حق نواز داسا ننا نیامٹ سلتو سُہب ٸنا ارا وخت اخبار ٸٹ خبر خناٹ تو سما تما کہ شہید حق نواز قلات نا مَش تیٹی دژمن تون اوار دلیری ٸٹ مُہٹ ٸٹ مقابل کرسا جام شہادت نوش کرینے۔ حق نواش ساندہ توساکہ بابو نوروز زرکزٸی و اونا سنگت آتا ندری نا مثال تسکہ۔ اینو نی اندا شہید بابو نوروز خان نا ڈغار آ وطن کن قربانی تسوس۔ مجید بریگیڈ نا دلیر آ سنگت ننا کُل ٸنا کاٹُم تے فخر آن بڑز کرے۔ دا جہان فانی آن ہنوئی تو کُلے ارے ولے وطن کن ندر مننگ و اسہ مسخت اسیکن زند ہی اصل زندگی و قربانی ءِ۔

دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔

بیتھوون

مائیکل رابرٹس | تلخیص و مٹ: سعید خاصخیلی

براہوئی مٹ: سمعیہ بلوچ
اولیکو بشخ

دی بلوچستان پوسٹ

تدوک سال بیتھوون نا دو سد و پنجامیکو ودی دے ہڈ تننگا۔ او گمانی 1770ء ٹی دسمبر نا شانزدہ یا گڑا ہفتدہ تاریخ آ ودی مسوسس۔ بشمول بیتھوون نا ودکی مروک آ تاریخ نا بابت اسٹ اس ہم یخین ئٹ پاننگ کپک۔ بیتھوون نا کلاسیکل موسیقی ءِ تیوہ آتیان بھلا انقلابی موسیقار پارا و کنا خیال ٹی دا تاریخ نا ہچ ءُ تدینی اس الوکہ انتئے کہ بیتھوون ہمو عہد نا ودشت اس ئس۔

بیتھوون اسہ اندن ءُ وخت اسیٹ ودی مسک ہرا یورپ ٹی روژن خیالی نا عہد پاننگیک۔ ہرا وخت یورپی فلسفہ آک مذہبی تصور و بادشاہت آن تینا تعلق آتے کشکیسہ آزادانہ سوچ، سائنس و جمہوریت تون تینا ہل و تس ءِ برابر کریر۔ او وخت آزادانہ کاروبار و مقابلہ بازی آ تالان پوسکنا معاشی بست و بند نا آثار آک مدا مدا پاش مسوسر۔ہ را وخت آدم سمتھ نا کتاب ”راج آتا دولت“ شینک مس گڑا او وخت بیتھوون شش سال ئنا اسوک۔ امریکہ ٹی آزادی نا جنگ بناء مسوسس ہرا ٹی برطانوی نوآبادکار آک برطانوی بادشاہت نا برخلاف بغاوت کریر و فرانس آن مالی و عسکری کمک ہلیسہ ووٹ نا حق اتون اوار مخلوقی جمہوریہ نا ہڈ تننگ ءِ عمل ئٹ ایسر۔

کنا خیال ءِ بیتھوون نا موسیقی نا تخلیق نا سفر ٹی ہرا شیفی بڑزی بس او اندا انقلابی کرن نا ترند مروک سُر پُر و اسہ پد تمنگ تون اوار اسوک۔ و دا لڑ اونا زند ئنا ایسری اسکان برجاء مس۔ خاص وڑ ئٹ فرانسیسی انقلاب نا مونی گام و شکست کڑمب زہم تما۔ اندن انقلاب ہرا بادشاہت و جاگیرداری نا ایسری کریسہ مچ بندغ آتے برابری، آجوئی و ایلمی نا پڑو کریسس۔ پوسکن ورنائی آن یورپ نا ایلو لس ورنا تا وڑ بیتھوون فرانسیسی انقلاب نا بھاز بھلو ہمکوپئی اس مسوسس۔

بیتھوون اسہ فلیمش خاہوت ئسے نا موسیقار نا مار اسوک۔ اونا باوہ جوہان جرمنی نا شار بون ٹی آرچ بشپ الیکٹر نا دربار ٹی ملازم اس۔ بیتھوون اولیکو وار بیرہ ہفت سال ئنا عمر ٹی لس مخلوق اشتماعی ٹی تینا فن ءِ نشان تس۔ ہراڑان گڈ 1792ء ٹی موسیقی ننا تعلیم الینگ کن او ویانا آ رادہ کننگا۔ ہراڑے جوزف ہیڈن آن بارہنگا استاد، ہرا موزارٹ (ہرا اسہ سال اس مست سی و پنج سال ئنا عمر ئٹی کذیت کریسس) اوار مریسہ دا شار نا موسیقی نا روایات ءِ پوسکن کرے و پوسسکن رجحان تے مونا ہسوسس، اونا تربیت کرے۔

ویانا او وخت ہیپس برگ نا مطلق العنان بادشاہت نا شیف آن ئس، ولے بیتھوون ءِ نیپولین نا آجوئی نا تصور آک توریسر۔ او لس مخلوقی راج ئنا اسہ سخت گیر ہمکوپہ اس جوڑ مسوسس۔ تینا خط ہیت و شرہ آتے او برجاہ آجوئی نا اہمیت آ زور تریسہ کریکا۔ اونا مونا بادشاہت نا ہچ ءُ حیثیت اس الو۔ تینا اولیکو خواجہ آتیان اسٹ پرنس کارل لکنووسکی نا بابت بیتھوون نوشت کرے: ”پرنس، نی انت ئسے اس تینا ودی مننگ نا امنائی نا سوب آن اس۔ و ای انت ئسے اٹ تینا خواری آن اٹ۔“ آسٹریا نا بادشاہ فرانز دوئم بیتھوون آن دا بنماس آ نہ تعلقی نا درشانی کریسس کہ ”دانا موسیقی ٹی انقلاب تالان ءِ۔“ و 1812ء ٹی جرمنی نا عظیم مصنف گوئٹے تون بیتھوون نا سنگتی امو وخت ایسر مس ہرا وخت او ہڑتوماک اسہ پارک اسٹ گام خلکورا و اوفک آسٹریا نا رانی تون مون پہ مون مسر۔ گوئٹے رانی نا تعظیم ٹی تینا کاٹم ءِ شیف کرے اندن بیتھوون بد درے۔

اندا انقلابی لڑ یتھوون نا تخلیق ٹی ہم خننگک۔ او تینا موسیقی ءِ ہم دا پوسکنا وخت ئنا خواست آتا رد ئٹ شاغا۔ او جرمنی نا ادبی ندارہ کشنگ نا شاعرانہ طاغت ءِ فرانس نا انقلابی باگل و تران تون اوار کرے۔ ہرادے اول موسیقی سرپد مسرہ بیتھوون اونا روح ءِ بدل کرے۔ ”بیتھوون فرانسیسی انقلاب نا سنگت و اونا اس خاص عصر اسوک۔ اوہ اوفتون اوار امو وخت ہم وفادار مس ہرا وخت جیکوبن آمریت نا وخت آ شلر آن بارہنگا نزور پریشان سوچ تخوک بندغی دوست بندغ آک اوڑان جتا مسر و تھیٹر نا اسٹیج آ گتہ نا زمغ آتیٹ بہدور آتون مقابلہ کننگ ءِ گچین کننگ اس۔ بیتھوون، امو مخلوق جینئس، ہرا فخر ئٹ بادشاہ، شہزادہ و اواری آن منہ کرے۔ دا بیتھوون ءِ ہراڑان ہچبر بے سہب مفروک سرپد مننگ نا امیت، بھاز مونجھائی، جوش جہد و دا فولادی ارادہ آتا سوب آن دوست کینا ہرا اودے مقدر ءِ خمب ئٹ پلنگ نا لائخ جوڑ کیک“ (ایگور اسٹراونسکی)۔ بیتھوون امو اصول ءِ بدل کرے ہرانا نا بنماس آ موسیقی تخلیق کننگاکہ و بننگاکہ۔ اونا موسیقی جارات تہتوکہ بلکن لرزفیکہ، بے حرام کیک۔

کنا خیال ئٹ بیتھوون نا موسیقی چار ادوار ٹی بشخ کننگیک۔ ہرا اونا زند ئٹی مروک معاشی و چاگڑدی سُر پُر ہم رنگی تخیک۔ اونا اوغدہ مسہ عظیم بورژوا انقلابات نا عہد اس: برطانیہ ٹی صنعتی انقلاب، فرانس ٹی سیاسی انقلاب و جرمنی ٹی فلسفہ نا انقلاب۔ اونا زند ئنا اولیکو وخت، ہرا وخت او چنک اس و ورنا مس، یورپ ٹی انقلاب نا بڑزی نا وخت اسوک۔ اوڑتون اوار اوار سرمایہ دارانہ دیمروی و پوسکن معاشی بڑزی نا ہم عہد اس، فرانس ٹی انقلاب ہرا وخت بڑزی تیا سرمسوسس و انقلابی جیکوبنوں 1792ء ٹی ریاستی بند و بست تینا دو تیٹ الکوسس۔ او وخت بیتھوون نا عمر بیست و دو سال اس۔

1792ء آن 1815ء اسکان اونا زند ئنا ایلو وخت، ولے گواچنی فرانسیسی انقلاب نا پد تمنگ نا وخت اسوک۔ جیکوبن تا تختہ بٹنگاسس۔انقلابی حکومت نا دفاعی فوج نا ہیرو نیپولین بونا پارٹ تینے آمر پن کریسس۔ ولے نیپولین نا فوج فرانسیسی انقلاب نا سوب جوڑ مروک قانود و خیال آتے تیوہ یورپ ٹی مونا ایسوسس۔ اٹلی، اسپین، آسٹریا و پروشیا نا نیم جاگیردارانہ بادشاہ تا ایسری کننگا۔ نیپولین نا سرسہبیک بیتھوون نا خنتیٹ اودے دیوتا جوڑ کریسر۔
اندا امو وخت اسوک ہراوخت فنی چڑئی آ سر مریسہ بیتھون تینا منہ شاہکار دھن تخلیق کرے۔ اونا تیوہ آتیان خاص پنجمیوک سمفونی (سمفونی مغربی کلاسیکی موسیقی نا اسہ خاص ءُ صنف ئسے: مترجم) انقلابی موسیقی آن سرشار ءِ۔دا سمفونی نا تخلیق نا بابت ببیتھوون پاریسس کہ دا امو لوز آتا درشانی ءِ کیک ہرا اسہ شہید فرانسیسی انقلابی راہشون جین پال مراہ کن نوشت کننگاسس۔ ”نن قسم تینا کہ تینا دو تیٹ زمغ ہلیسہ نن لس مخلوقی جمہوریہ و بندغی حق کن جنگ کریسہ کہون۔“ اونا اسٹ آ اوپرا (دا ہم موسیقی نا صنف ئسے: مترجم) ’فیڈیلیو‘ اسہ زالبول ئسے نا کسہ بیان کیک ہرا سپین نا اسہ جیل اسٹ تینا ارغ ءِ آزاد کرفنگ کن جہد کننگ ءِ۔ (فرانس نا جاگہ سپین نا پن سیاسی سوب آتا زیا تخنگاسس۔ اسٹ بیتھوون نا سپین نا حکومت آن بھاز نہ دوستی نا ہم اسوک)۔

پنجمیکو سمفونی نا بارہ ئٹ نن انقلابی ءِ خنینا۔ خاص وڑ ئٹ سمفونی نا اولیکو باروں ہنبار چس کروک بناء موسیقی نا تاریخ ٹی اسٹ ہم ایلو سمفونی ٹی خننگتنوسس۔ دا ہم اسہ امنائی ئسے کہ سمفونی نا دا بار‘ ٹیلی گرام نا مورس کوڈ نا ”V“ سگنل نا ہم رنگی ءِ ہرانا معنی کٹینگ نا ءِ۔ ہرا ارٹمیکو جہانی جنگ ئٹی جرمنی نا برخلاف جہد ئٹی فرانسیسی مخلوق ءِ کاریم اٹ اتنگاسس۔ ”دا ہچ ءُ موسیقی اس اف، دا اسہ سیاسی مزاحمت ئسے۔ دا ننے پائک ہرا جہان ٹی نن ہننگ ان او زندہ مننگ نا لائخ اف۔ و دادے بدل کبو۔ و اوار ہنبو!“ (نکولس ہارنن کوٹ، اسہ موسیقار نا پنجمیکو سمفونی نا بابت ہیت آتا درشانی ءِ)۔

اسٹ پین موسیقی نا ماہر و ارکسٹرا کنڈکٹر جان ایلیٹ گارڈنر نا سر و سوج کرینے کہ بیتھوون نا تیوہ آ خاص سمفونیک سر حال آتے فرانس نا انقلابی ترانہ آتیا النگانو ۔ ولے او عظیم موسیقی نا بانسی نا وخت بیتھوون نا جراب و ترندی تون گڈ وڈ مروک آ ناجوڑی نا سوب آن دمدرینگا۔ مدان مدان ایسر مروک آ طاغت بننگ نا لائخی ءِ زیمی کرے۔دا امو وخت مس ہرا وخت او 28 سال ئنا اسوک و پن ئنا بڑزی تے سر مسوسس۔ تینا خراب مروک آ حالیت نا سوب آن اونا طبیعت بھاز بے گمان مسوسس، گیمرینگوک، اسول تو کوشی نا پارہ آ پام کننگ اس۔