پنی آ ادیب ایوب ایوبی ایران نا صوبہ ھرمزگان نا شار گمبرون (بندرعباس) نا ہسپتال ئٹ کورونا نا سوب آن کذیت کرے۔ ایوب ایوبی دے کہی بلوچستان ٹی کسر کند نا رہنگوک اس ئس۔ او بلوچی ٹی غزل نوشتہ کننگ آن بیدس فارسی ٹی علم عروض و بلوچی بولی آ کتاب نوشتہ کرینے داسکان بلوچی بولی ٹی او تینا ٹینٹ جوڑ کروک لکھ وڑ نا منوک اس ئس۔ معیاری لکھ وڑ ئٹ نوشتہ کپرنگ نا سوب آن اونا کاریمک پنی مننگ کتور و او بلوچی ادب ٹی تینا جاگہ ءِ پٹنگ کتو۔

او یونیورسٹی ٹی خواننگ و خوانفنگ تون ہم تفوک ئس اودے بلوچی لوز آتیا بھاز چاہنداری تخاکہ ولے اونا کاریم معیاری لکھ وڑ ٹی مفرنگ نا سوب آن شابیت ءُ کچ ئسے آ قبولیت دوئی کننگ کتو دافتون اوار اسہ ہد و حویل و سرکل نا پاننگ ءِ کہ ساڑی آ بلوچی لکھ وڑ ہرا تیوہ سید ھاشمی سیاھگ نا پن آن چاہنگک سہی اف۔ بھاز آ رائے تیان نمن ایوب ایوبی نا بلوچی ادب ٹی بے سہبی نا سوب جوڑ مس ولے او تینا جتا آ لکھ وڑ نا حوالہ غان خوانندہ تیا تالان تینا جتا و گل اس ہم جوڑ کریسس،  ہرانا او راہشونی ءِ کننگ ئس۔

ایوب ایوبی نا باوہ نا پن علی ئس، او 23 فروری 1980 ئٹ ہفتہ نا دے ہمیری پنی ءُخلق اسیتی ودی مس۔ او بنائی خواننگ ءِ ہمیری ٹی دوئی کرینے، تحصیل ساربوک ٹی میٹرک اسکان خواننگ دوئی کرے و پین خواننگ کن ضلع گھ (نیکشھر ) و چابہار آ ہنا۔ او جواننگا تعلیم ءِ دے کہی بلوچستان نا بنجائی شار دزاپ (زاہدان) آن دوئی کرے۔

او تینا پیرہ مولانا عبدالمجید ملازہی سربازی ءِ تینا اولی استاد پاریکہ ہراڑان او بلوچی حروف تہجی نا خواننگ ءِ دوئی کرے۔ او محکمہ تعلیم ٹی استاد اس مس و او دزاپ، گھ، چھبار، بنت و دھان ئٹ خواننگ و خوانیفنگ نا شعبہ ٹی خدمت کے۔

اونا کتاب دستور زبان بلوچی بہ فارسی (دستور تطبیقی فارسی ) شائع شدہ اساطیر پبلی کیشنز تھران، از نجات تا نشاط (فارسی) شائع شدہ بنفام پبلی کیشنز تھران، زیرپلک نوجوانی، شائع شدہ تفتان پبلی کیشنز دزاپ، شعر کلاسیک، شائع شدہ صدیقی پبلی کیشنز چاپ مسونو۔

دافتیان بیدس اونا کتاب ضرب المثلھای بلوچی، واژہ نامی بلوچی بہ فارسی، مجموعہ طنز سکوت پر صدای بررہ، مجموعہ اشعار از رؤیا تا رؤیا شینک مننگ ئٹ ئسر۔

بلوچستان نا ضلع کیچ نا بنجائی شار تربت اٹ بجلی نا نیستی نا خلاف مخلوق نا برانز و مچی۔

حوال آتا رد اٹ کیسکو نا پارہ غان دے و نن 16 غان 18 گھنٹہ اسکان بجلی نا بندی و آبسر نا بھاز خلق آتیٹی ٹرانسفارمر بندی نا خلاف آبسر نا مخلوق سڑک آتیا برانز و مچی کرے۔

علاقہ نا سوختہ انگا مخلوق کمشنر مکران و ڈپٹی کمشنر کیچ نا دفتر نا مون آ برانز کریر، بجلی نا نیستی نا خلاف کوک و واتوڑ کریر، برانز اٹ نیاڑی تا بھلو کچ اس اوار ئس۔

برانزیک پاریر کہ تربت تون اوار مکران اٹ بے بجلی بھاز ءِ و نن تربت اٹ بجلی بندی نا سوب آن خلق آتیٹی تولوک اُن ولے بجلی رسینگپک۔

اوفک پاریر کہ بیدس قانود نا لین آتا سوب تیوہ غا خلق آتا ٹرانسفارمر آتے بند کنینگ بے دادی ئسے۔ کیچ نا بھلا باسنی ٹی اُراتے ٹی تولینگ مفک۔ معصوم آ چُناک اُرا تیٹی خِید اٹ اسٹ و یخ انگا دیر تینا جاگہ غا کُننگ کن صفا انگا دیر نا ام نیستی ءِ۔ دا سوب آن مخلوق سگ ایسر مسونے۔

برانزیک اے سی کیسکو نا گاڑی آ چغلی کریر و پِرغار، افسر آتا بے لائخی آ اوفتا خلاف کاروائی نا خواست کریر و پاریر کہ کیسکو افسر آک ننا مخلوق نا زند ءِ عذاب کرینو۔

یاتی مرے کہ دا وخت مکران ڈویژن اٹ بجلی نا بدحالیت ءُ نیستی اس تمانے و گدرینگوکا منہ دے نا ءِ مکران نا شار گوادر، پسنی و اورماڑہ ٹی مخلوق برانز و مچی کننگو۔

چار شمبے نا سہب نادرست سلاء بند بندغ آک سندھ نا بنجائی شار کراچی ٹی غیر ملکی رہینگوک آتیا سم کاری کریر، ہرانا سوب آن اسہ بندغ اس ٹپی مسونے۔

ٹپی بندغ نا تعلقداری چین آن ءِ ہرا انجینیر ئسے۔ دا تدینی سائٹ ایریا ٹی گلبانی پل آن شیف مونا بس۔ ٹپی مروکا چینی شاری دوا درمان کن سول اسپتال کراچی آ دننگا، اونا حالیت خطرہ آن پیشن پاننگک۔

ڈی آئی جی ساؤتھ زون کراچی جاوید ریاض نا رد ئٹ ہڑتوم آ چینی شاریک شیر شاہ نا اسہ فیکٹری اسیٹی کاریم کیرہ۔ سہب ئنا ڈیفنس ہاؤسنگ اتھارٹی ئٹ تینا جاگہ آن فیکٹری  بننگ کن ہندی آ ڈرائیور تون اوار پیش مسوسر کہ کسر ٹی مون آ ماسک بینوک موٹر سائیکل آ سوار نادرست سلاء بند بندغ آک گاڑی ٹی ڈرائیور تون اوار ارا چینی شاری تیا سم کاری کریر ہرانا سوب آن اسہ چینی اس ٹپی مسونے۔

یاتی مرے کہ کراچی تون اوار پاکستان نا جتا علاقہ تیٹ مالو ہم چینیک ٹک کننگانو ہرافتا ذمہ واری تے بھاز وخت بلوچ و سندھی آزادی پسند تنظیم آک قبول کریسہ بسونو داسکان دا جلہو نا ذمہ واری ءِ کس اس قبول کتنے۔

برجاء توہ خیبر پختونخوا نا ضلع کوہستان ئٹ داسو ہائیڈرو پاور پروجیکٹ آ کاریم کروک آ چینی کارندہ تیا اسہ بس اسیٹی تراک آن 9 چینی تون اوار 12 بندغ مرگ نا گواچی مسوسر۔

پاکستان نا حساس ادارہ غاک دعویٰ کرینو کہ لاہور ئٹ حساس ادارہ آک داسو بس نا جلہو ئٹ اوار 2 بندغ ءِ دزگیر کرینو۔

بلوچستان نا علاقہ، خضدار، کوئٹہ، و اوتھل ئٹ جتا ویل آتیٹ 7 بندغ مرگ نا گواچی و بھاز آک ٹپی مسونو۔

حوال تا رد ئٹ بلوچستان نا علاقہ خضدار ٹی جیوا کراس آ ویگن نا ویل ئنا گواچی مننگ نا سوب آن 3 بندغ مرگ نا گواچی و بھاز آک ٹپی مسونو۔

گیشتر حوال تا رد ئٹ انجیرہ آن خضدار آ بروک ویگن گاڑی جیوا کراس آ پول آن شیف تما ہرانا سوب آن مسہ بندغ مرگ نا گواچی مسر اندن بھاز آتا ٹپی مننگ نا ہم حوال ارے، ٹپی و کہوک آ بندغ آتے ریسکیو کننگا، ویل ئنا سوب ٹیر نا ترخنگ پاننگ مریسہ ءِ۔

اندن تدوکا دے دارالحکومت کوئٹہ نا علاقہ ہزارگنجی ٹی زالبول تون اوار اِرا بندغ ءِ سیاہ کاری نا تہمت ٹی کسفنگا۔

چھیپا نا ردئٹ کوئٹہ نا علاقہ ہزار گنجی بخاری ٹاؤن ٹی محمد حسنی ہوٹل نا خڑک اسہ اُرا اسیٹ سیاہ کاری تہمت ٹی زالبول و اسہ نرینہ ئسے کسفینگا اندن  ڈودار آک نرینگ ٹی سرسہب مسونو۔

ایلو کنڈان ضلع خضدار ٹی دوشا نا ڈنگ خلینگ آن اسہ ورناس مرگ نا گواچی مسونے ہرانا چاہنداری علی محمد لوٹانی نا مار علی دوست زہری نا پن ئٹ مسونے۔

رسینگوک حوال تا رد ئٹ دا ورنا شام ئنا یکبوزی تلاوان ٹی خاچوک ئس کہ اودے دوشہ ڈنگ خلک و 3 گھنٹہ آن گڈ ہسپتال آ سر کننگا دوا درمان تننگا ولے زار ئنا زیات تالان مننگ آن بچینگ کتو۔

پین حوال ئسے نا رد ئٹ اوتھل زیرو پوائنٹ نا ہند آ اسہ روڈ شکست اسیٹ پنچ بندغ ٹپی و اسٹ مرگ نا گواچی  مسر، ویل گاڑی نا ٹائر ترخینگ نا سوب آن مسونے۔

بلوچ لبریشن آرمی تدوکا دے بلوچستان نا دارالحکومت کوئٹہ ٹی مروکا بمب تراک  نا ذمہ واری ءِ۔ تراک درو سہب نا وختا ہزار گنجی سبزی منڈی نا رہی آ مس۔ فورسز کوالخواک پاریر کہ تراک آن چار بندغ ٹپی مسونو ہرافتے ہسپتال آ سرکننگا۔

بی ایل اے ترجمان جیئند بلوچ بیان اس شینک کریسہ پارے کہ بی ایل اے نا سرمچار آک ہزار گنجی ٹی کوزہ گیر پاکستانی فوج نا کارندہ آتے اسہ بمب جہلو اسیٹ ٹک کریر، کوئٹہ نا علاقہ ہزار گنجی سبزی منڈی نا ہند آ سرمچار آتا بمب جہلو آن کوزہ گیر فورسز نا گاڑی ءِ بھاز نسخان رسینگا اندن مسہ کارندہ ٹپی مسر۔

اونا پین پاننگ ئس کہ دژمن فوج سرمچار آتا جہلو آن گڈ ہند ءِ بند کریسہ تینا جانی و مالی نسخان تے میڈیا آن ڈھکنگ نا کوشست کرے۔ او پارے آجو وطن نا دوئی کننگ اسکان ننا جہلو آک ترندی تون برجاء مرور۔

بلوچستان حکومت نا ترجمان لیاقت شاہوانی تراک نا مذمت کریسہ پارینے کہ ذمہ وار تے دزگیر کرون۔ ایلو پارہ غان فورسز کوالخواہ تا پاننگے کہ دھماکہ ریموٹ کنٹرول نا کمک ئٹ کننگانے ہراٹی اسہ کلو آن زیات مواد کاریم اٹ ہتنگاسس۔ دھماکہ نا سوب آن ماڑی و دکان تا شیشہ غاک پنار۔

یاتی مرے داکان پنچ شمبے نا دے بولان ئٹ فورسز تیا سلاء بند بندغ آک جلہو کریر ہرانا ذمہ واری ءِ بلوچ لبریشن آرمی ارفیسس۔ تنظیم نا ترجمان جیئند بلوچ پارے کہ بی ایل اے نا سرمچار آک بولان نا علاقہ پری چشمہ نا ہند آ کوزہ گیر پاکستانی فوج نا اسہ پوسٹ ئسے جہلو  ئٹ ٹک کریر۔

اونا پاننگ ئس کہ سرمچار آک راکٹ و ایلو سلاء تیٹ پوسٹ آ جہلو کریر ہرانا سوب آن کوزہ گیر فوج ءِ جانی و مالی نسخان ارفوئی تما۔

محکمہ مد نا رد ئٹ بلوچستان نا بھاز آ ضلع آتیٹ مد باسن مرو، داسکان شام تون خضدار و ایب کیب ئٹ طوفان و ہورہ تون اوار پر ئنا گمان ارے۔

گیشتر حوال تا رد ئٹ کوئٹہ ٹی زیات آن زیات باسنی نا کچ 39 ڈگری سینٹی گریڈ ریکارڈ کننگانے، قلات ئٹ زیات آن زیات باسنی نا کچ 33 ڈگری سینٹی گریڈ ریکارڈ کننگانے، بلوچستان نا ساحلی علاقہ گوادر ٹی زیات آن زیات  باسنی نا کچ 33 ڈگری سینٹی گریڈ ریکارڈ کننگانے۔

اندن سبی ٹی زیات آن زیات ساڑی باسنی نا کچ 47 ڈگری سینٹی گریڈ ریکارڈ، نوکنڈی ٹی زیات آن زیات ساڑی باسنی نا کچ 46 ڈگری سینٹی ریکارڈ کننگانے، اندن کوئٹہ ٹی تہو ئٹی نمبی 20 فیصد، گوادر 79 فیصد، سبی ٹی 33، نوکنڈی ٹی تہو ئٹی نمبی نا کچ 7 فیصد ریکارڈ کننگانے۔

مچے سوچ خلبو

نوشت: ڈاکٹر جلال بلوچ | مٹ: سمعیہ بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

تدوکا پانزدہ بیست سال آن دا حوال آک برجاہ خف تیٹ پنیسہ ءُ۔۔۔ کنا ایلم بیگواہ مس۔۔۔ کنا اَرغ بیگواہ مس۔۔۔ کنا مار بیگواہ مس۔۔۔ کنا مسڑ بیگواہ مس۔۔۔ جی آو! دا جتا آ ہیت آک پاکستان ٹی ہندی بیوس و محکوم راج اکن اینو دڑد نا چیدہ جوڑ مسونو، ہراڑے پاکستان نا عسکری ادارہ ہمو بندغ آتے ہرا حق توار بڑز کریسہ کیرا اوفتے زورٹ بیگواہ کننگ نا عمل ءِ وحی الٰہی سرپد مریک، دا پانزدہ، بیست سال آتیان دا وءک بندغی نیسنی نا وڑ مسونے، اندن تو کوزہ مروک بلوچستان تون اوار اوار پاکستان نا دا گندہ انگا گوازی پین منہ ڈیہہ تیان بار خیبر پختونخواہ و سندھ ئٹی ہم بحرانی وڑ مسونے ولے دانا ہرا تُرندی ننے کوزہ مروک بلوچستان ٹی رسینگک بلکن دا جہان ٹی دانا اسہ مثیال اس ساڑی مرے، ہراڑے پنجا ہزار آن زیات بلوچ ہرافتیٹ  اسہ بھلو کچ اسیٹ زالبول و چنا ہم اوار ءُ، ریاست نا ڈھکوک ادارہ آک آئی ایس آئی، ایم آئی و ایلو عسکری ادارہ آک آرمی و فرنٹیئر کور (ایف سی) نا کارندہ آتا دو تیان دا بے دادی کروک جاگہ آتا گواچی کننگانو ہرافتا پن تیان بندغ نا پُٹاک بش مریرا۔

تدوکا 10 سال ئنا نیام ئٹی غالباً بلوچستان نا دُن ءُ ہچ ءُ علاقہ اف ہرافتا بندغ آک دا ریاستی جارحیت نا گواچی متنو، بے دادی نا دا داستان ہرا زور ءِ ہلک گڑا بلوچ سرزمین نا خوانندہ آک جہان نا پام ءِ دا بندغی  بحران نا کنڈا کننگ نا خاطر کن برانز نا لڑ ءِ برجاہ کریر ہرا اینو اسکا برجاہ ءِ، بلوچ آتا دا برانز غالباً 2006ء ٹی کوئٹہ پریس کلب نا مونا اسہ علامتی بین ہڑتالی کیمپ نا دروشم ئٹ بناء مس، ہراٹی زالبول و چنا تا اسہ بھلو کچ اس بشخ ہلکر و دانا منہ وخت آن گڈ بیگواہ بندغ آتا خاہوت آک زور ئٹ بیگواہ کروک بندغ آتا یلہ کننگ کن تینا جتا تنظیم ”وائس فار بلوچ مسنگ پرسنز“ نا پن ئٹ ٹہیفیر ہرا تدوکا یانزدہ سال ئنا ءِ نہ بیرہ کوئٹہ ٹی برانز کننگے ءِ بلکن کراچی و اسلام آبا د آن بیدس زیمی خاہوت آتا بندغ آک ماما قدیر بلوچ نا راہشونی ٹی مسہ ہزار کلومیٹر پند کننگ آن بیدس اقوام متحدہ نا صدر دفتر اسکان ہم ہنار، تاکن جہان نا دا بندغی بحران تون مون تننگ کن سوگوْ ءُ گام ارفنگہ۔

دا جہد نا سوب آن اینو”بیگوہ بندغ آتا” اصطلاح آن بلکن کس بندغ اس واقف مفرو، دا رد ئٹ زیمی خاہوت آک دا غیر فطری ریاست نا ہر در آ ٹکیفیر ولے اسہ جاگہ ئسے آن ہم اوفتے بننگ مُر، بلکن دے پہ دے دا عمل پین ترند مننگ ءِ، دا بندغی بحران نا شعور کنے آن بارانگا اسہ چنکو نوشت کار اسیکن ممکن اف، واہم دا شعور ءِ نن بیگواہ کروک بندغ آتا خاہوت آتا مون تا خواننگ کینا کہ او دا وخت ہرا دڑد ئنا گواچی ءُ، اوفتے نن اسیکہ نصراللہ بنگلزئی نا وڑ ئٹ خنینا ہرا تدوکا بیست سال ئنا سے ریاستی ادارہ آتا دو آن بیگواہ مروکا تینا کاکا علی اصغر بنگلزئی نا کسر آ اورینگ ءِ، اسیکہ سمی و مہلب، سیما و زرینہ، سارین و حانی، اسیکہ فرزانہ اونا پیر انگا لمہ نا  ڈکھی انگا مون آ دا دڑد و شعور نا داستان خواننیگک، ہرا ذاکر مجید نا عکس ءِ سینہ غا تخیسہ فریاد کننگ ءُ، اینو اسہ ڈیہہ تیوہ آ وڑ ئٹ دتری ءِ ہراڑے ہڑدے نہ بیرہ او جاگہ نا بندغ آتے کوزہ گیر ریاست نا عسکری ادارہ آتا کارندہ آک زورٹ بیگواہ کننگ ءُ بلکن بندغ آتے  بیگواہ کریسہ اسیکہ  اشتماعی قبر آتا گواچی کننگ ءُ، اسیکہ نادرست آ قبر آتیٹ کڈ کریسہ ءُ، یا اسیکہ دروغ نا انکاؤنٹر ٹی اوفتے شہید کریسہ ءُ، دن انگا حالیت ئٹ تیوہ آ چاگرد نفسیاتی ویل آتا گواچی مننگ ءِ، ہر خاہوت تینا وار ئنا ودار کریسہ ءُ کہ زوت یا اُرے آ اوفتے ہم دا ویل  ئتو مون تروئی تمو، تینا مار جلیل ریکی نا ودار کریسہ کریسہ ماما قدیر بلوچ اسہ دے اونا جوْن ٹیکی تروک خننگا، اندا حال شہید ثناء سنگت نا ہیڑ سعیدہ بلوچ نا مس، دا خاخری آ نمرود آن شہید کریم جان، شہید قمبر چاکر، شہید صدیق عیدو، شہید خان محمد مری، شہید بابل جتک، شہید محمود جان، شہید حامد و لطیف جان، شہید رزاق گل، شہید رزاق بلوچ، شہید زبیر جان، شہید خلیل، شہید خدائے رحیم، شہید عبدالرسول، شہید جمال و شہید دلجان، شہید رحمت اللہ شاہین و شہید حمید شاہین، و ایلو ہزار آ شہید  آتا خاہوت آک گدرینگانو، سما اف پین اخس ساہ و اخس خاہوت ءُ ہرافتا مخلوق بے وارث سرپد مریسہ ایدھی والاک ڈی این اے ٹیسٹ آن بیدس ریاست نا پاننگ آ تخت خانہ و سماہ اف اخس نادرست قبرستان تیٹ کڈ کرینو۔

بے دادی نا دا داستان آک ہرافتے بنیسہ بولان نا شکلی مَشک ہم دیر مریر، چلتن نا چانڑدئی ہم خن تیان مُر مرے، بحر بلوچ آ ہم محرم نا مُد مرے، سیاہ و ماران ئٹ شوہان گُٹ پُر مرے، ہر گلی و گدان، شار و خلق ہم چپ مرے۔۔۔ گڑا سوچ خلبو امر مرو او وخت۔۔۔ اگہ اوٹی واپس زند ئنا روح شاغوکا سبین نا توار ہر وخت اکن چپ کننگی، حامد میر ءِ دتر چر کیر، کریمہ و ساجد ءِ دیر ئنا گواچی کیر، ماما قدیر آ ہڑدے تڑی نا خاخر شولیر، ماہ رنگ ءِ زندان نا گواچی کیر، فرزانہ بیوس مریسہ پین ڈیہہ اسیٹ باہوٹی مرے۔۔۔ گڑا سوچ خلبو امر ءُ وخت اس مرو۔۔۔  مچے سوچ خلبو۔۔۔ ہرا وخت سمی چنکا سن آن ہراڑے اونا دُتک گوازی کننگ نا سن مرے، برجاہ برانز مرے، مہلب و علی حیدر ءِ دا ہوش مف کہ چنکی ہم اسے گڑاس مریک، ہرا وخت سیما سینگار کننگ ءِ استان دے، او حنام نا رنگ آن ہورک میراث و زرینہ تون اوار ایلو نا حال ءِ ہلنگ کن اُرا اُرا غا دکہ ہلیر ، ہرا وخت راشد حسین نا پیر انگا لمہ است ءِ سریفوکا توار تون خضر وقت ءِ توار کننگ مرے۔۔۔ گڑا سوچ خلبو امر مرو او وخت۔۔۔

ہرا وخت زرینہ، حنیفہ و حانی نا چیہانٹ آتیان عرش لڑزنگ ئٹ مرے، ہرا وخت فوجی بے دادی تیٹ لمہ آتا است ئنا ٹکر تے اوفتا مون آن برمتہ، و اوفتے توفک نا  کنداخ کنیسہ دترچر حالیت ئٹ دا وحشی آ عمل ءِ خنیسہ بے سما مریسہ تمیسہ مریر و اوفتے سمبالنگ کن کس ساڑی مف، گڑا۔۔۔ سوچ خلبو امر مرو او وخت۔۔۔ بندغی نا دعویٰ کروک آتا مون آ داڑان بھلو چپانٹ پین انت مننگ کیک، ہرا وخت لَٹ بند کروکا لمہ آک تینا چنا تا ودار کریسہ کریسہ مرک ءِ لبیک پاننگو، دن ءُ وخت اس خننگ کن تو”زیوس“ نا  جغر ہم کم تمے۔۔۔ اندن ءُ ظلم  ہراتا مثیال جہان ٹی خننگپ، اوفتے بیان کننگ مفک۔۔۔ ولے نن واہم  چپ سیل کروک جوڑ مسونن۔۔۔ بلکن ماما قدیر نا جاگہ آ حسابی منہ بندغ خنیسہ دا پاننگ رد مروف کہ نن بندغ افن بلکہ ذی روح مننگ نا شرف ءِ ہم گم کرینن۔ دا ظلم و  بیدادی تے پاننگ آ پُٹاک بش مریرا، گڑا مچے سوچ خلبو ہموفتیا انت گدرینگو ہرا بین و ملاسی نا حالیت ٹی دتر چر بدن تون اوار دا بے دادی کروک زندان تیٹ بند ءُ یا ہمو خاہوت ہرا تینا دوست آتیکن ودار کننگ ءُ، دا لمہ و ہیڑ تا خڑینک آتے اندا وڑ سال آتیان تینا دوست آتا یلہ کرفنگ کن مُد آتیٹ بیدس فرخ آن کوک تننگو کہ اسٹ اوفتے دا ویل نمرود آن ایسر کی۔

سوچ خلبو۔۔۔ سوچ خلبو۔۔۔ بس مچے سوچ خلبو۔۔۔ بلکن ننا انسان بش مرے۔

شہید ڈاکٹر منان تون کچاری اس

نوشت: شہسوار بلوچ | مٹ: شہزاد  بلوچ

دی بلوچستان پوسٹ

اسہ دے اس کنے سنگت طارق نا میسج بس ہراٹی نوشتوک ٸس ہرادکن اُس یار ای نیتون ملنگ خواوا، اخس دے نا ئسے ملاقات متنے۔ ای پاریٹ اُراٹی اُٹ، او پارے تینا وتاخ ٸٹ مر ای سر مریوا۔ ہراتم طارق ننا وتاخ ءِ سر مس حال احوال مس تو پارے شہسوار نی ننے گیرام کرینُس بس حال حوال ام کپیسہ۔ ای اودے پاریٹ آخہ یار بس اُراٹی مریوا کتاب خوانوا، دا بنسا طارق پارے واہ یار دا تو بھاز گچین ءُ ہیت ٸسے۔ ای اودے پاریٹ حال حوال ایت انت کننگ اُس او پارے یار مستونگ نا خُڑکی مَش تیٹی قمبر و پروفیسر بسونو ایلو دافتیتون حوال ٹی مننگ کنا ذمہ واری ءِ، انت اس ام اوتے بکار مس تو ای سر کیوا تا۔ ای اوتے پاریٹ دا قمبر و پروفیسر دیر ٸسے؟ دا بنسا طارق مخا و پارے پروفیسر ڈاکٹر منان نا پن ءِ ایلو قمبر اشرف نا پن ءِ ہرا کلی دتو ٹی رہینگک اٸ اوتو پاریٹ جی جی سرپند مسوٹ۔

پروفیسر بھاز پوسکُنو سنگت جوڑانے، داڑے او فکری آ سنگت آتا اُرا تیا ام بریک، نن اندا ہیت آتیٹی ئسون طارق کنے پارے ای نا اوڑتون ملاقات ءِ کرفیوا۔ ای اندا دے نا انتظار ٸٹ ئسوٹ کہ طارق ہراتم کنا ملاقات کرفِک، ہمو دے ام بس ہراتم  طارق کنتون پارے اینو نے ملفنگ نا وخت بسونے۔ نن خلق آن روانہ مسون، ہنسہ ہنسہ نن آماچ ءِ سر مسون انداڑتون اشرف نا پارہ غان طارق آ دا میسیج بس نُم زرس گُڈ آماچ ڈیم ٸنا (باشک) آ ودار کبو انتئے کہ داڑے منہ پوسکُنو سنگت ملنگ کن بسونو، دُن مف او نمے خنر، تقریباً 30 منٹ آن گُڈ نن مُر آن اسہ موٹر ساٸیکل اس ہننگ آ خنان، و انداڑتون اشرف نا میسج پدا بس کہ نُم کنا جوڑوکا جاگہ غا سر مبو نن سفر آ پیشتمان و اوتا جوڑوکا جاگہ غا سر مسون۔

اوڑے کُلان مُست ننا ملاقات اشرف تون مس ایلو اوڑتون اسہ پین ورنا اس ٸس اونا دروشم چادر ٸٹ ڈکوک ٸس ہرانا سوب آن او رُست متوکہ او کنے پارے شہسوار امر اُس ای حیران مسوٹ دا دیر ءِ و نن کُل مونی روانہ مسون مونی ڈاکٹر منان و پین اسہ ورناس تولوک ئسر، اوڑتون ملاقات مس ہرادے ای رُست کریٹ دا تو ساجد بلوچ ءِ، ہراڑتون کنا ملاقات شال ٸٹ مساسک، خیر کُل سنگت آتون گپ شپ مس اشرف وار وار بش مرسا دوربین ٸٹ علاقہ نا جاچ ءِ ہلسہ ٸس، و کنا ملی دا سنگت نا پارغا ٸس ہرا ننے آن مُر ہنا کس ٸتون رابطہ کننگ کن انتیکن ہراڑے نن ئسون اوڑے موبائل کاریم کننگ الو منہ ساہت گُڈ سنگت پدا بس و دا وار اونا دروشُم ڈکوک ہلوکہ، خُڑک برسا اونا دروشم صاف نظر بس اڑے دا تو خالد ءِ خالد ام کنا رہی آ بس توس۔

ڈاکٹر منان نا محفل بھاز گچین ٸس، بش مننگ نا اُست خواتوکہ  ولے ننے پدا خلق آ ہنوئی ئسکہ نن اوفتان رخصت کرین و ساجد کنے پارے دوارہ بھاز زو بریرے ای پاریٹ الم و نن روانہ مسون و سفر کرسا کرسا خلق ءِ سر مسون و طارق داکان گُڈ ہڑدے کنتون رابطہ ٹی مس وختس ہننگ مسکہ ننا تو نن وختس شار آن گڑاس المی ءُ سامان ہلنگ کن ہنانہ تو طارق کنے ام اوار دریکہ اندن باسنی تا دیک یخ یخ آتیٹی بدل مسور سنگت “دندان” و “آماچ” نا تفوکا یخ ٸٹ ام مش تا مساکہ اندا یخ ٸٹ کنے آن بارنگاک تو اُرا غان بازار اسکان ہننگ کتوکہ و دا وطن نا رکھوک یخ ءِ سگنگ ٸس۔ ننا بروکا پگہ کن۔

اسہ دے اس ای خلق ٸٹ ئسوکہ یخ ام بھاز زیات ٸس پر ام زیات ٸس، طب خراب مننگ نا سوب آن اشرف مشتان خلق ٸنا پارہ غان خلق آ بساسک، اوڑتون اوار ڈاکٹر منان و ساجد ام ٸس، ڈاکٹر منان اشرف ءِ ڈرپ ام خلکسک و او نن نا 3 بجہ غا طارق ءِ ام میسج کریسک کہ گر ننا خلق ٸنا پارہ غا بننگ کیسہ تو بر ولے طارق ہننگ کتو و نن ٸنا منہ گھنٹہ پد ریاستی فورسز ءِ سما تماسک و سنگت آتے فورسز گیرہ کریسک و سنگت و فورسز نا نیام ٸٹ جھڑپ مس ہراٹی کُل سنگت آک شہید امیر الملک نا یادے پوسکُن کریر و تینا ایسری سُم ءِ تینا پنا کریر، ہراٹی ڈاکٹر منان، اشرف، ساجد، بابو نوروز شہادت نوش کریر ہراڑان گُڈ دا خبر ءِ بنسا ہر خن خڑینکی مس۔ نما کمبوتی اسول پورو مروف۔

بھارت ٹی کورونا آن کہوک آتا کچ ’47 لکھ‘، مودی حکومت امریکی ادارہ نا دا رپورٹ ءِ ہم  ’بے بنماس و رد پارے، ہراڑان گڈ کورونا آن کہوک آتا 47 لکھ پاننگانے، حکومتی حساب نا رد ئٹ دا کہوک آتا کچ کم و ود چار لکھ مسونے۔

اسہ امریکی تھنک ٹینک ئسے نا پاننگ ءِ کہ بھارت ٹی کورونا نا سوب آن 47 لکھ بندغ مرگ نا گواچی مسونو، ایلو کنڈان ملکی اپوزیشن کانگریس دا کہوک آتا کچ ءِ 52 لکھ پارینے۔ داسکان مودی حکومت رپورٹ ءِ ‘بے بنماس و رد‘ پارینے، امریکی سر و سوج ادارہ سینٹر فار گلوبل ڈویلپمنٹ سہ شمبے 20 جولائی آ شینک کروکا تینا اسہ پورٹ اسٹ پارے کہ بھارت ٹی کورونا آن مرگ آک سرکاری حساب ئٹ 10 آن زیات ہم مننگ کیرا۔

بھارت نا مسکوئی چیف اقتصادی مشیر اروند سبرامنیم نا تعاون آن جوڑ کروک دا رپورٹ ٹی پننگا کہ جنوری سن 2020 آن جون سن 2021 نا نیام ئٹی بھارت ٹی کورونا آن مروکا مرگ آتا کچ 34 آن 47 لکھ نا نیام ئٹی مننگ کیک، ہراکہ حکومت نا کنڈان پاروکا مرگ آتا مقابلہ 10 آن زیات ہم مننگ کیرا بھارتی حکومت نا پاننگ ءِ کہ ملک ئٹی کورونا وائرس آن داسکان بیرہ چار لکھ چاڑدہ  ہزار بندغ مرگ نا گواچی  مسونو۔

داسکان سرکاری حساب آ ہر وخت شبہ مریسہ کرینے و عام زیمی دادے کہ حکومت مرگ نا گواچی مروکا تا اصل کچ ءِ بھاز کم کریسہ  پاننگ ءِ، دا سروے ٹی سوج کننگاسس کہ تدوکا چار تو ئنا سے اسہ بندغ ہم مرگ مسونے یا نہ، سائنس دان آتا دا ہیت ہم نظر ئٹ تخار کہ سیرو سروے نا بنماسی آ انفیکشن نا کچ ءِ کاریم ٹی الینگ کہوک آتا حساب کننگ کن کننگے۔

امریکی ادارہ سیرو سروے نا حساب نا ہم  تجزیہ کرے، سیرو سروے اصل بھارت ٹی مروکا ارا دو اینٹی باڈی ٹیسٹ نا حساب ءِ محققین بھارتی حساب نا موازنہ بین الاقوامی تلہ آ وائرس آن مروکا مرگ آتیان ہم کرے۔