چاگڑد انت ئسے؟
نوشت: ارشد نذیر | مٹ: سدرہ اقبال بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
لس وڑ ئٹ تیوہ بندغ آتا مُچی چاگڑد پاننگک ولے کس ئس دا سوج نا ہرفنگ ءِ بناء کے کہ بندغ انت ئسے ولدا بندغ و چاگڑد ہرتوم آتا وجود آ سوج بش مننگ بناء مریک و ہڑتوم آک سرگڑدان مریسہ کارہ۔ بندغ بیرہ سِل و سو ئنا ٹکر اس تو اف۔ دا اسہ اندونو شعور و نطق تخوک ساہدار اسے ہرا بیرہ اسہ وجود اسے نا پن اف بلکن دا وجود نا سلامتی کن درکار تیوہ مادی، جغرافیائی و ماحولیاتی بست و بند اسے نا پن ہم ارے۔
دا سفت نا رد ئٹ اسہ بندغ ئس ہمو وخت اسکان بندغ پاننگپک ہراتم اسکان اودے تینا سلامتی کن تیوہ غا “گچین و جوان انگا ایب کیب” دوئی مفک۔ گچین و جوان انگا ایب کیب انت مریک۔ انتیکن فطرت ننے تینا زند ءِ کننگ کے اسہ جوانو ایب کیب (ماحول) ئس تِتنے، داڑکین بندغ تینٹ نت و دو خلکنے۔ اندا سوب آن دا ودکی سفت جوڑ مسونو۔
ٹولی و اشتماع تینا سادہ انگا دروشم آن سرگڑدان کروک ءُ دروشم ئسے نا پارہ غا پند کریسہ کرینو اندا سوب آن دا جوان و گچین و تقابلی پنہ غاک ہم مریسہ ہنار۔ بندغ آتا تیوہ ٹولی و اشتماع نا دیمروی بشخ آتیان گدرینگنگ نا عمل نا نیام ئٹ و چاگڑد نا ساڑی آ دروشم اسکان پند نا بشخ آتے ایسر کریسہ دا ہڑتوم آ اصطلاحات آک گچین و خاص و “سیاسی” اصطلاحات جوڑ مسر۔
چاگڑد نا سفت داڑے ایسر مفک۔ پوسکنا چاگڑد انسان نا مادی و شعوری دیمروی نا نیام دے پہ دے سرگڑدان کروک آ حالیت آتے ودی کرینے ہرا متکنا چاگرد آتیٹی داخس سرگڑدان کروک متنو۔ دا گچین و جوان انگا ایب کیب نا بندغ نا تنیا غا زند نا ہم گڑاس معنہ مریرہ و تیوہ چاگڑد نا اشتماعی زند ئٹ ہم دا “گچین” و “جوان” تینا معنہ تخرہ۔
اولی ہیت ءِ پوسکنا بندغ نا سفت آن بناء کیرہ۔ پوسکنا دور ئنا بندغ اسہ اندنو بندغ اسے ہرا ساڑی آ دور نا تیوہ غا گچین آ ماحول و انسانی علم و معلومداری و سائنس داٹی ہرا جوانی تے ودی کرینے، اودے تینا ماحول نا خیال ءِ کریسہ، اوڑکن جدوجہد کروکا عامل ءِ ولے ہراتم اودے “جوان” و “گچین” انگا ماحول دوئی مفک، گڑا او تینا حالیت، ایب کیب آتا جانچ ہرفک و تینا دا سوج نا ورندی پٹنگ نا کوشست ءِ کیک کہ آخر او ہرا عوامل آکو ہرا اونا دا ایب کیب نا دوئی کننگ نا کسر ئٹ ہڑاند جوڑ مریرہ۔
تینا دا سوج نا ورندی ٹی او چاگڑد نا جتا ٹولی، یکا غا کچ آ دا نیمہ غا کوشست کروکا بندغ تا کوشست آتے و داڑ اسکان ریاستی ادارہ غاتا کڑدار نا جانچ ءِ ہلیک گڑا او فریشان مریک و اودے ہر اسٹ تینا کسر نا ہڑاند لکگ۔ اودے دا درک مریک کہ دا تیوہ ایب کیب بندغ نا ودی کروک ءِ ولے داٹی تینکے اسہ گنجائش ئس خنپک بلکن اودے درک مریک کہ بندغ آتے ٹی منٹس اوڑے کوزہ گیر ءُ و بیرہ ہمو اندا آسراتی تا دوئی کننگ ءِ تینا زیات حق سرپد مریرہ و او دا ایب کیب آ اونا حق ءِ مننگ کن تیار افس۔
اندن کہ دا شعور اونا تیٹی ودی مریک، گڑا داتم بندغ اسہ بندغ ئس مفک بلکن اِرٹ مریک، یعنی اسٹ ہمو بندغ ءِ ہرا لس وڑ ئٹ عملی آ زند ئٹ تینا مادی خواست، جوان و گچین انگا ایب کیب کن نت دُو خلنگ ئٹ پیری کننگ آ مریک و ارٹمی اونا تیٹی نا خیالی و بندغ ئس مریک ہرا اونا تیٹی مننگ آن بیدس ہم پیشن بننگ نا آجوئی تیان دو ارفوک مریک۔ او آجو مننگ آن بیدس اسہ دڑد و بیوسی ئسے نا گواچی مریک۔
دا بشخ آتیا بندغ نا اسہ کچ آ تینے آن ہم اسہ سرگڑدانی ئس بناء مریک گڑا ایلو کچ آ تینا چاگڑد، تینا ریاست و ریاستی مشینری تون اوار ہم اسہ جنگ ئس برجاء سلیک، یعنی پیشن نا مادی بندغ ہرادے اخس مادی ایب کیب رسینگک، اوٹی زند ءِ گدریفنگ کن بضد مریک، اندن اونا تہہ نا بندغ ہمو جوان یا گچین ہرا اوفتیکین “مثالی” ایب کیب ئس مریک، ءِ پٹنگ کن یا ولدا دا وڑ نا اسہ پین پوسکنو ایب کیب اس تراشنگ کن نت دو خلنگ ئٹ مریک۔
دا وڑ گواچنی مادی بندغ و اونا تہٹی ساڑی مروکا تصوراتی و خیالی بندغ نا نیام پد مہ پد جنگ ئس سلیک۔ تصوراتی بندغ نا جتا قسم آک مننگ کیرہ، اسہ قسم ئس سادہ انگا بندغ تا مننگ کیک ہرا تینا تصورات آتے ٹی بندغ، چاگڑد، ریاست و ریاستی مشینری نا وڑ ءُ و ہراڑے ارے، نا بنماس آ امنائی کیرا و بیرہ تینا تیوہ غا لائخی تے داٹی بیرہ اوار مننگ کن کیرہ۔ لس وڑ ئٹ بندغ نا دا ٹولی مڈل کلاس نا بندغ آتیا تالان مریک۔
ایلو وڑ عملی و فکری کچ آ است خواہی کروکا بندغ آتا ءِ دنکہ دا بندغ آتے ہم جتا قسم آتیٹی ونڈ کننگک ولے داڑے نن اسہ ایسر مروک و گرد لیک اسیٹی تینا پام ءِ بندغ نا بھلا مچی ٹی بیرہ تینے چائنگ و تینا معلومداری نا پٹ و پول اٹ مروک بندغ آتیا تخینہ۔ دنو بندغ آک دا بشخ آتیا تینے چائنگ نا عمل آن گدرینگ بناء مریرہ۔ اوفتے دا معلومداری دوئی مننگ بناء مریک کہ بندغ گواچن ٹی انت ئسے و انتس اف۔ ہراڑ اسکان “انت ئسے” نا سوج ءِ گڑا او تینا سرشت ٹی “انت افس” آن بھاز زیات ایسر مروک ءِ۔
“انسان انت ئسے” وڑنگا سوج آتا ورندی تیکن او بیرہ ساڑی و موجدات آتا بابت سلیک۔ دانا جاگہ غا “انت ئس اف” نا بابت اوڑتون بھاز شابیت امکانات آتا جہانک مریرہ انتیکہ اندا “انت ئس اف” ٹی اونا خیالی و تصوراتی بندغ نا جہانک ڈھکوک مریرہ۔ اونا دا جہان تا شابیتی نا دو تیا اروک ہم اونا علم، آزموندہ و مشاہدہ غاتیا مریک۔ اخس اونا آزموندہ و مشاہدہ غاک شابیت مریرہ انداخس اونا خیالی و تصوراتی جہان شابیت مرو۔
اندا “انت ئس اف”؟ سوج تون مون تروکا بندغ گواچن ٹی تصوراتی و خیالی بندغ ئس مریک۔ داڑے دا پاننگ المی ءِ کہ دُننگا بندغ تا دا قسم نا شخصیت سازی نا اصل سوب آک اندا چاگڑد و تینٹ اونا ایب کیب مریک ہرا اودے ردعمل نا وڑ ئٹ فکری عمل نا پارہ غا پام آ ہتیک۔ دا بابت تیوہ غا فکری عمل مادہ نا عمل و دانا ردعمل نا گمان تا جہان ئس مریک۔ دننگا بندغ آک چاگڑد ٹی سلیسہ ہم تینا چاہنداری و تینا معلومداری نا پٹنگ ئٹ مریرہ۔
دا بابت جتا چاگڑد دیمروی نا جتا مون تروک آ بندغ نا مدارج آ مریرہ۔ تیوہ چاگڑد آتا دیمروی اسہ وڑ مفک۔
دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔
