امیلکار کیبرال
نوشت: شمس بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
افریقہ نا زی آ پیشن نا بروکا کوزہ گیر آتا راج پنچ کرن (صدی) اسکان برجا مس، ہندا پنچ کِرن ٹی افریقہ نا مخلوق تدوکا ہڑدے نا ہر اسہ ساعت اٹی چٹ بھاز ظلم و زوراکی تتون مون تننگ اس و دنو اسہ ہم کسر اس الو ہرادے کوزہ گیر افریقہ نا لس الس آ بےدادی کن کاریم اٹ ہتو۔ ہندنو بے دادی کہ ہرا انسانیت آن پیشن مریر۔ و وخت اس ہندنو ہم بس کہ افریقہ نا لس بندغ آک نہار آتیان ہم گندہ ءُ زند اس گدریفنگ آ بیوس کننگار۔ دا پنچ کرن ٹی تدوکا ہر اسہ دے بیوس آ افریقن آتا دتر شولنگ آن بناء مسکہ، افریقہ نا ڈیھ ءِ کوزہ کننگ و اونا مخلوق ءِ غلام جوڑ کننگ نا سوب دا اس کہ ہراتم سامراج جنوبی امریکہ نا کنڈا ہنا تو او ہموڑے خیسُن (Gold) نا بھلو کوڑ اس خنا ہرانا لُٹ و پل اکن سامراج ہنکینی باتی تے ریڈ انڈین (Red indian) نا پن تسوسس و داسا اوفتا نسل کشی بناء کرے۔ ولے ہرا وخت کہ سامراج افریقہ نا ڈغار آ کاریم کننگ ءِ بناء کرے تو اوڑتون تینا بندغ گیشتر الو و ہندا سوب افریقہ نا الس ءِ غلام جوڑ کرسا اوفتیان زوراکی اٹ کاریم ہلنگ نا عمل آ سر مس۔
اولی وار افریقہ نا ڈغار آ گام تخوکا پرتگیزی بادشاہ ہنری بیرہ تینا شوق انا دو آن افریقی دریاب آن دوانزدہ (12) بندغ ہرافتے ٹی نیاڑی و چنا ساڑی اس، تینا غلام جوڑ کرے، اوفتیان ہر وڑ انا کاریم ہلک و ہندا وڑ ایلو مخلوق اونا رند ءِ ہلیسہ دا لڑ ءِ برجا تخا و اوفک ہم افریقہ نا لس بندغ ءِ غلام جوڑ کرسا پرتگال و اسپین آ دننگ بناء کریر۔ افریقہ نا زی آ تدوکا ظلم و زوراکی تیان گڈ نن دا کنڈا برینہ کہ، ہندن کہ جاگہ اس کوزہ کننگک و اونا باتی تا زی آ زلم و زوراکی تا لڑ برجا مریک گڑا الم اوڑے ہمو دھرتی تینا زی آ آباد مروکا مخلوق و تینا رکھ اکن ہندنو بندغ ودی کیک ہرا اونا مدامی کن مزاحمت نا گام خلیسہ مُستی روان مریرہ۔
امیلکار کیبرال گنی بساو نا علاقہ “بافتا” ٹی 12 دسمبر 1924 ٹی خن ملا، اونا باوہ جیونل لوپیزڈی کوسٹا کیبرال نا سیالداری جزاہر کیب وردے آن اسک و پدا او گنی بساو آ ہناسس ۔ اونا باوہ ءِ پرتگیزی کوزہ گیر اونا کاریم تا سوب بھلو کچ اسے اٹ زمین تسوسس و ہندا سوب امیلکار نا باوہ بھلا زمیندار آتے ٹی حساب مسکہ۔ ہندن کہ کیبرال نا باوہ سامراج نا بندغ ئس اس، تو ہندا سوب کیبرال افریقہ نا ایلو چنا تیان جتا اس۔ اودے زند انا ہر خوشی و جارات رسینگاسس ۔ کیبرال بھاز ناز و نخرہ اٹ تینا زند ءِ تدیفسا بھلن مس ہرا وڑ افریقہ نا ایلو چناک گمان ہم کننگ کتورہ۔ او وخت گنی بساو ٹی اسہ ہم اسکول اس الو ہرانا سوب کیبرال خواننگ کن کیپ وردے نا شار Liceu آ ہنا و ہموکان بنائی تعلیم ہلسہ کرے۔ وفادار ءُ باوہ سے نا مار مننگ نا سوب کیبرال ءِ پدا پرتگال نا شار لزن ٹی جوڑوک instituto superior de agronomià آ راہی کریر ہراڑے او کشت و کشار نا بابت خوانا ہیل کرے۔ پرتگیزیک سرپند مسرہ کہ کیبرال ہم تینا باوہ نا وڑ خوانسہ مستی ننا ہیت آتیا ہنیسہ کرو ولے دا اوفتا رد ءُ خیال ئس سلیس۔ کیبرال تینا یونیورسٹی آن بیرہ کشت و کشاری انجینئر اس جوڑ مننگ کن ودی متوسس بلکن او ہموکا اسہ عظیم ءُ سامراج دشمن و راجدوست و انقلابی اس جوڑ مس و تنیا گنی بساو نہ بلکن مُچا افریقہ نا آجوئی نا اسہ راہشون ئسے نا رد اٹ چائنگاکہ۔ اونا فکر و فلسفہ غان افریقہ و ایلو مظلوم راج آک سبخ ہلسہ کریر۔
چنَکی آن غور و فکر کروکا دا ورنا ہراتم لزبن آ ہنا اوڑکن او اسہ پوسکنو جہان ئس اس ولے اوڑے او تینا افریقہ نا لس مخلوق نا دڑد ءِ اسل استان دَتو، او غلام آ افریقہ نا دڑد ءِ بھاز خڑک آن مارشت کریکہ، اونا جند ءِ زند اٹی ہچ گڑا اسے نا کمی الو، او سامراج نا چمچہ اس جوڑ مننگ آن بیدے انقلاب و جہد نا سخت انگا کسر ءِ گچین کریسس۔ لزبن ٹی کیبرال نا سنگتی انقلابی آ ورنا تون مس ہرا تینٹ ہم سامراج تون دشمنی کروک و انقلاب کن آڑزو کروک اسر۔ اونا سنگت آتے ٹی انگولا نا گچین آ کمیونسٹ گوریلا کمانڈر آگستینو نیتو، ماریودی آندا، فرانسسکو تزئیر ہم ئس ہرا پدان MPLA آن بارو گچینو گوریلا تنظیم اس جوڑار و پرتگیزی سامراج کن کاٹم نا خڷ اس جوڑ مسر۔ ہندا انقلابی سنگت آتون کیبرال نا ہم نظریاتی تربیت مرسا کرے، امیلکار کیبرال وختس کہ نظریاتی بارو اٹ ترند مس گڑا او 1952 ٹی تینا تعلیم ءِ پوروْ کرے و پرتگال ءِ یلہ کرسا تینا لمئی آ جاگہ گنی بساو آ بس۔ کیبرال ہراتم کہ تینا علاقہ غا بس پرتگیزی سامراج اودے باز وخت تِتو و زو اودے نوکری سے آ خلک انتئے کہ سامراج کہ اود اسہ انجینئر ئس اس ولے اوفتے سما الو کہ افریقہ نا بروکا نسلی راہشون ہم ہندادے۔ پرتگیزی سامراج اودے جوانو نوکری اس ترسا کشت و کشاری حساب کتاب ٹی خلک۔
ہندا ملازمت نا وخت آ کیبرال گنی بساو ٹی بزغر آتے خوڑتی اٹ ہریسہ کرے و کیبرال گنی بساو نا کنڈ کنڈ ءِ چکر خلک، اعداد و شمار آن بیدے تینا گواچن آ مسخت کن تنظیم سازی ہم کرسا کرے۔ کیبرال سامراج آن تنخواہ ہلسہ کریکہ و تینا کاریم تے ہم کرسا کریکہ و دا اسہ انقلابی سیکن بھاز جوانو گڑا اسے۔ اندن کہ لینن پائک (اسہ انقلابی اس ضرورت نا وخت آ پودگل آتے ٹی پڈ آ تموک مستی کاہک و تینا مسخت ءِ دوئی کیک) ہندا وڑ پرتگیزی سامراج نا گمان ٹی الوکہ کہ اوفتا دا تنخواہ ہلوک ملازم مستی اسہ بھلو انقلاب اس ہتیک۔
ہندن مون مستی کیبرال سیاسی بارو اٹ تینا تیاری تے پورو کیک و تینا رابطہ کاری تے کرسہ 1955 ٹی پرتگیزی سامراج نا برخلاف جہد نا پڑو کیک۔ او وخت گنی بساو ٹی پرتگیزی سامراج دنو ہچو کاریم اس مننگ الیپک انتئے کہ او خواہک کہ مخلوق مدام کنا غلام مرے، ہراتم کہ کیبرال نا اوفتے سماء تمک گڑا اوفک کیبرال ءِ اونا نوکری آن کشیرہ و گنی بساو آن ہم ہمپیفرہ۔ اندا وڑ کیبرال ہراتم گنی بساو آن پیشتمک گڑا او پرتگال و انگولا غا کائک ہراڑے اونا لزبن نا زمانہ نا سنگتاک آگیستینو نیتو اونا ایلو سنگتاک پرتگیزی راج نا برخلاف جہد ءِ بناء کیرہ۔ مچا افریقہ ءِ تینا اُرا سرپد مروکا کیبرال انگولا نا انقلابی آ سنگت آتون ہمکوپئی کیک و اوڑے اسہ انقلابی تنظیم اسے نا جہد کننگ ٹی لگک ہرا 1956 ٹی جنزِ آجوئی انگولا (MPLA) نا پنٹ جوڑ مریک۔ کیبرال نا پن دا تنظیم نا جوڑوکا راہشون تیٹی بریک۔
اوکان گڈ کیبرال تینا علاقہ گنی بساو آ دوارہ کائک و اوڑے تنظیم جوڑ کننگ ٹی آختہ مریک۔ 19 دسمبر 1956 ٹی کیبرال تینا انقلابی آ سنگت آتون اوار African party for The” Independence And union Of The People Of Guinea And Cape Verde” نا بنداو ءِ تخک و مستی ہنسہ ہندا تنظیم سامراج نا ظلم و زوراکی نا سوب آن PAIGC نا پن اٹ مشہور مریک۔ PAIGC اسیکہ سیاسی وڑ اٹ جہد کیک ہراتم کہ سیاسی جہد اٹ جیڑہ آک ایسر مفسہ گڑا ستمبر 1959 ٹی PAIGC سیاسی وڑ ءِ یلہ کرسا سلاء بند جہد نا بشخ جوڑ مریک۔ ہندا وڑ کیبرال بھاز خواری و کوشست کرسا ہنداخس لائخ مریک کہ او سامراج آ جلہو کننگ کہ دا 3 اگست 1961 نا دے مریک ہندا دے آ تدوکا سال ٹی سامراج افریقہ نا علاقہ pidjiguiti ٹی مزوری کروک آتے خلیک و ہندا دے آ PAIGC نا گوریلاک گنی بساو نا علاقہ ٹی اسہ فوجی اڈہ سے آ جلہو کیرہ و فوجی اڈہ آتا توار ءِ مچا گنی بساو نا مخلوق بنک دا ہمو وخت مریک کہ کیبرال نا سنگتاک دا جلہو نا کمک اٹ سامراج ءِ دا پاننگ خوارہ کہ داسا وخت بسنے نن تینا کل شہید آتا بیر ءِ ہلون ایان نے۔
ہندا وڈ PAIGC مستی ہم سامراج آ جلہو کرسا کیک۔ کیبرال او وخت دا پائک کہ ” ننا جہد پرتگیزی راج انا برخلاف اف و نئے پیہن آ بندغ آتا برخلاف ءِ بلکن ننا دشمنک ہمودو ہرا ننا ڈیھ آ کوزہ کریر و ننا آزاتی ءِ پھلار “۔ ہندن مرسا سامراج کیبرال و اونا تنظیم ءِ اسیکہ مسخرہ اس ہلیک ولے اودے سماء مفک کہ دا تینا وطن نا رکھوک آکو۔ PAIGC نا جلہوک دے پہ دے آن زیات مرسا کریر ہرا سامراج کن کاٹم نا خڷ جوڑ مرسا کریر۔ 1962 ٹی گوریلاک گنی بساو نا شیف بڑز ہر جاگہ غا سامراج آ جلہو کریر ہرافتے ٹی پولیس چھاونی، تجارتی جاگہ تون اوار اوار روڈ و پول آتے تراک آتیٹ افریقہ نا گوریلاک بھس کریر۔ ہندن مستی سامراج 2 ہزار نا کچ لس مخلوق ءِ دزگیر کرے ولے دا اوڑکن بتر گندہ مس۔ لس مخلوق سامراج نا برخلاف مس و PAIGC کن مخلوق نا است اٹ مہر ودی مس۔ جنوری 1963 ٹی کامریڈ کیبرال پرتگیزی سامراج تون پین زیات ترندی اٹ جنگ نا پڑو کرے ہرا کہ سامراج ءِ تغ آن شاغاسر۔ ہندن 23 جنوری ٹی PAIGC نا جانباز آک Tite نا علاقہ ٹی جنگ ترسا فوجی تے نرّفیر و علاقہ غا تینٹ کوزہ کریر۔ PAIGC نا گوریلاک دا سوب ہم سرسہب اسر کہ اوفک جوان وڑ اٹ تربیت یافتہ اسر و اوفتون پوسکنو سلاء ئس۔
پوسکنا سال 1964 انقلابی تا سال اس ہراٹی پرتگالی سامراج افریقی سرمچار آتا مونا شکست کُنگ۔ کیبرال اسہ ہندنو تنظیم اس جوڑاسس ہرا ڈیھ انا نیمہ ءِ آزات کرفے و گوریلا جنگ نا اسہ بشخ اسے جوان وڑ اٹ سرجم کرے۔ دا جہد 1970 اسکان برجا مس۔ 1973 نا پوسکنی ٹی امیلکار کیبرال دا ایسری آ سر مس کہ او بنی گساو و کیپ وردے نا آجوئی نا پڑو کرے جنوری نا تو اٹی کیبرال بھاز سرگرم اس۔ اود او وخت گنی نا شار کونکری نا ہیڈ کوارٹر ٹی اس و ہمو جاگہ غا PAIGC نا دفتر ہم اس۔ اسہ کنڈا کیبرال ہم بھاز خوش اس کہ آجوئی کن داسا منہ گام بچانے تو ایلو کنڈ آن افریقہ نا ایلو کنڈ آتیٹی ہم آجوئی نا جنگ آخیر تیٹی اس۔
کیبرال کارل مارکس، لینن و ماوزئے تنگ نا بھاز بھلو منوک ئس اس و اوفتا شینک مروکا آرٹیکل آتے جوان وڑ اٹ خواناسس۔ امیلکار کیبرال ءِ آجوئی نا پڑو تس آن توننگ و PAIGC ءِ نزور کننگ کن ڈھکوک آ برتگیزی ادارہ PIDE اسہ چم اس کرسا 20 جنوری 1973 ٹی کونکری ٹی 20 جنوری نا نن 10 بجہ 30 منٹ آ ہرا وخت کیبرال تینا زائیفہ تون اوار پولینڈ نا سفارت خانہ ٹی نن انا اِرغ کننگ آن گڈ پیش تماسس کہ PAIGC نا بحریہ کمانڈ غدار inocencio kani نا کماشی ٹی کیبرال ءِ بیگواہ کننگ نا کوشست کریر تو کیبرال مزاحمت کرسا او غدار آتے پِٹ و ملامت کرے ہرا پدان بےسہب مرسا کیبرال ءِ سم تا گواچی کریر و افریقہ نا دلیر آ راہشون شہید مس۔ ہندن کیبرال تو شہید مس ولے اونا وہوکا دتر نا ہر پُڑی مستی افریقہ نا آجوئی کن اسہ بھلو ڈکھ ئس اس۔
دا وڑ پرتگیزی ڈھکوک ادارہ تا چم انا سوب کیبرال خلنگا و PAIGC نا غدار آتے مستی وطن نا سپاہیک مرگ انا گواچی کریر، امیلکار کیبرال نا شھید مننگ آن پد اونا ایلم لوئس کیبرال PAIGC نا کماشی ءِ کرے و ہشت تو آن پد 24 دسمبر 1974 ٹی گنی بساو و کیپ وردے نا آجوئی نا پڑو کرے۔
امیلکار کیبرال نا منہ ہیت:
” تاریخ اسہ بھلو زمزیر اسے، ننے تاریخ نا گچین کروکا حد آتے منوئی تمک، ولے ہرا چاگڑد اٹی نن رہینگنہ او گچین کروکا حد آتے مننگ نا ننے گرج اف۔”
“ننے گڑاس مخلوق پائک کہ نما جہد ہمودے ہرا ویت نام والا تا اس۔ اصل ٹی ننا جہد اوفتون مِلیک ولے ہوبہو اوہن اف۔ ویتنام والاک پیشن نا بروکا تا برخلاف بھاز ہرے آن اسہ راج اسے نا وڑ جنگ کننگ ءُ ولے نن داسا جہد کرسا اسہ راج اس جوڑ کننگ اُن۔ دا اسہ بھلو فرق اسے بلکن دا خیال کننگ ہم سخت ءِ کہ دا اخس ءُ بھلو فرق اسے۔”
دی بلوچستان پوسٹ : دا نوشت اٹ ساڑی ہیت و خیال آک نوشتوک نا جند ئنا ءُ، دی بلوچستان پوسٹ میڈیا نیٹ ورک نا دا ہیت آتے مَننگ الّمی اَف و نئے کن دا ادارہ نا پالیسی تا درشانی ءِ کیک۔
