نوآبادیاتی نفسیات
(اولیکو بشخ)
نوشت: رفیق جعفر
مٹ: حفصہ بلوچ
دی بلوچستان پوسٹ
افریقہ و ایشیا نا کیہی ڈیہہ تا بندغ آک اندنو آزموندہ دوئی کرینو ہرافتے امریکہ و یورپ نا بندغ آک کتنو۔ دا آزموندہ غاک کوزہ گیریزمان نا آزموندہ غاکو۔ افریقہ و ایشیا نا کیہی ملک آک یورپی کوزہ گیریت نا پلویڑ ئٹ مسونو۔ و منہ ملک آک تو اینو ہم ہندا حالیت ناگواچی ءُ۔ ہرا ملک آک نوآبادیاتی بست و بند ئنا آزموندہ کرینو اوفتیٹ بھاز آ نفسیاتی بدلیک بسونو و اوفتیٹ منہ خاص نفسیاتی رجحانودی مسونے ہرا کہ یورپ و امریکہ نا بندغ آتیٹ خننگپک۔ نوآبادیاتی بست و بند آن ودی مروک نفسیاتی حالیت آتا جاچ ءِ منہ نفسیات ناچاہندار آک ہلکنو۔ ہرافتیٹ غٹ آن بھلا و پاش انگا نظریہ غاک الجزائر نا نفسیات نا چاہندار فرانز فینن نا ءُ۔
فرانز فینن (1925-1961ء) اسہ سیاہ فام و نفسیات نا چاہندار اس ئس۔ ہرا کہ اسہ فرانسیسی نوآبادی مارٹینیک اسیٹ ودی مس۔فینن تینا خواننگ ءِ فرانس آن پوروْ کرے و ولدا اودے الجزائر نا ہسپتال ئسے ٹی ماہر نفسیات نا جاگہ غا کاریم کننگ نا موقع رسینگا۔ اووخت الجزائر فرانس نا نوآبادی ئس۔ 1954ء ئٹ الجزائر نا مخلوق فرانسیسی نوآبادکار تا برخلاف سلہہ بند جہد ئنا بنا ءِ کرے۔ ہراتمفینن ہسپتال ئٹ کاریم نا بنا ءِ کرے تو او وخت آ الجزائر نا الس نا سلہہ بند جہد ترندی ئٹ برجا ئس۔ فینن اسہ پارہ غان ذہنی ناجوڑآتے پوہ مننگ نا کوشست کرے ہرا اوڑا بسرہ ایلو پارہ غا الجزائر نا الس نا جہد ءِ سرپد مننگ نا کوشست کرے و اوفتا جاچ ءِ ہلک۔ تیناآزموندہ و پٹ و پول نا بنداو آ او نوآبادیاتی بست و بند ئنا نفسیاتی سوب آتے مون آ ایس۔ فینن تینا نظریہ تے اِرا اہم پِنی آ کتاب آتیٹمونا ایس۔
اونا کتاب آتا پِنک:
(Black Skin, White Mask)
(Wretched of the earth)
اولیکو کتاب 1952 و ارٹمیکو 1961 ئٹ شینک مس۔
فینن پارے کہ امرکہ اسہ ملک ئسے نا بندغ آک پین علاقہ ئسے آ کوزہ کیرہ۔ گڑا او علاقہ نا بندغ آتا زند و اوفتا نفسیات ئٹ بدلی بریک۔کوزہ کروک آک نوآبادکار و ہرا بندغ آتیا کوزہ کننگک او محکوم جوڑ مریرہ۔ یعنی ملک ئنا بندغ آک تینا آزات ہند ءِ گوہرہ۔ کوزہ گیر تیناکوزہ ءِ برجا تخنگ کن تاغت و بے دادی ءِ کاریم ئٹ ہتیک۔ داڑان بیدس او گڑاس نفسیاتی چم ہم کاریم ئٹ ہتیک۔ نوآبادکار، نوآبادی نابندغ آتیا دا پاش کیک کہ او بھلو جاہل، بہوش، جنگلی، و غیر مہذب ءُ و اوفتا ڈیہہ بھاز پدماندہ ءِ و نوآبادکار دا ڈیہہ ئنا بندغ آتےپدماندئی و جہالت آن کشنگ و تہذیب تننگ کن بسونے۔ ولے کوزہ گیر نا اصل مسخت او دیار نا زر و مڈی تا لٹ و پل ءِ و اود نوآبادی ءِاسہ منڈی ئسے نا وڑ کاریم ئٹ ہتیک۔ ہراڑے کوزہ گیر تینا جوڑ کروک تیار مال ءِ بہا کیک۔ ولے تینا مسخت ءِ پوروْ کننگ کن نوآبادی ناالس آ کوزہ ءِ برجاء تخنگ ہم الّمی مریک۔ ہندا سوب آن کوزہ گیر بے دادی آن بیدس نفسیاتی وڑ ہم کاریم ئٹ ہتیک۔ کوزہ گیر محکومآتیٹ دا خیال ءِ لس کیک کہ نم ذہنی بابت ننے آن نزور اُرے۔ دا ہیت ءِ منفنگ کن کیہی وڑک کاریم ئٹ ہتنگرہ۔
اسہ پارہ غان او تینا سائنس دان آتا پٹ و پول آن دا منفنگ نا کوشست ءِ کیک کہ دا ڈیہہ ئنا مخلوق ایلو نسل آتیان کمتر ءِ۔ انتئے کہدافتا دماخی ڈھانچہ پیشن ملکی نسل نا دماخ آن جتا ءِ۔ ایلو پارہ غان تینا نفسیات نا چاہندار آتا پٹ و پول آن دا پاش کننگ ناکوشست کیک کہ دا ڈیہہ ئنا بندغ آتا ذہانت نا کچ نوآبادکار نا ذہانت آن کم ءِ۔ داڑے دا ہیت پام ئنا لائخ ءِ کہ ذہانت نا دا کچ و کیل کوزہگیر آتا ڈیہہ تیٹ جوڑ کننگک تو ہندا سوب دا ہیت ئٹ ہچ ہبکہ مننگ نا گرج اف کہ نوآبادی نا بندغ آتا ذہانت دا فرخ تخوک آزموندہ تیٹنوآبادکار آن کم خننگک۔ داڑان بیدس کوزہ گیر نا درباری وظیفہ خور آ تاریخ نوشتکار آک نوآبادی نا تاریخ آ پٹ و پول کریسہ دا پاشکیرہ کہ دا ڈیہہ ئنا حالیت آک کیہی کرن تیان خراب ئسر۔ داڑے نہ تہذیب ئس، نئے دود و ربیدگ نئے علم و نئے ادب۔ داڑتون اوار اوارکوزہ گیر دا ہم منفنگ نا کوشست ءِ کیک کہ جوان انگا تہذیب دود و ربیدگ، علم و ادب ہمودے ہرا نوآبادکار نا ڈیہہ تیٹ ساڑی ءِ۔ اگہنوآبادی نا بندغ آک خوانندہ و تہذیب دار، ادب و دود و ربیدگ نا بڑزی تے اسکان سر مننگ خوائرہ گڑا اوفتیکن المی ءِ کہ اوفک کوزہ گیرنا تہذیب، دود و ربیدگ و علم و ادب ءِ تینائی کیر۔ کوزہ گیر محکوم آتون نہار تا وڑ سلوک کیک۔ اونا خڑک بندغ ہمودے ہرا کوزہ گیری ءِمنے و اونا تہذیب و دور و ربیدگ، علم و ادب ءِ تینائی کے۔
فینن پائک کہ کوزہ گیر دا منفنگ نا کوشست ءِ کیک کہ محکوم نوآبادکار نا آہری ءِ او کوزہ گیر نا کمک آن بیدس تینا ڈیہہ ءِ چلیفنگکپک۔ اگہ کوزہ گیر دا ڈیہہ و ڈغار ءِ ہلیسہ تینا ڈیہہ آ پدا کائے تو دا ڈیہہ ئنا بندغ آک ولدا ہمو مالو نا پدماندئی و جاہلی نا گواچیمرور۔ کوزہ گیر دا وڑ ئنا ہیت آتے منفنگ کن نفسیات نا چاہندار آتیان کاریم ہلیک۔ او تینا پٹ و پول آن دا پاش کیرہ کہ راہشونی کننگنا لائخیک باوہ پیرئی میرات آن رسینگرہ۔ دا لائخیک میرات نا وڑ ئٹ بیرہ حکمرانی کروک کوزہ گیر تپہ ئٹ مریرہ۔ یعنی بیرہ کوزہ گیرئٹ حکومت کننگ نا لائخی ارے ہندی بندغ آک اسُل حکومت کننگ کپسہ۔
کوزہ گیر نا جسمانی و نفسیاتی زوراکی آن ہندی بندغ آتا ذہن و کڑد آ انت زیم تمک؟
فینن دا ہیت آتیا ہم پام تسونے و پارینے کہ کل ہندی بندغ آتا ردعمل اسہ وڑ مفک۔ دنکہ شار و خلق ئنا مخلوق نا ردعمل جتا مریک۔بھازی شار ئنا مخلوق؛ پوریا گر، سرمایہ دار، دکاندار، ٹیکسی ڈرائیور و ایلوفک کوزہ گیر نا ساڑی مننگ آن سواد دوئی کیرہ۔ ہنداسوب آن کوزہ گیر نا کوزہ گیری و اونا تہذیب ءِ تینائی کیرہ۔ زانتکار تپہ نوکری و اوغدہ تیکن کوزہ گیر آ اُریک۔ ہندا سوب دا تپہ نا بھلوبشخ اس کوزہ گیر نا کوزہ و بھلنی ءِ منیک۔ دا بندغ آک احساس کمبوتی و آہری نا گواچی مریرہ۔ دا بندغ آک تینا تہذیب و دود وربیدگ، علم و ادب ءِ کم و کوزہ گیر نا تہذیب، دود و ربیدگ و علم و ادب ءِ بڑز تکرہ۔ اوفک دا سرپد مننگ ءِ بنا کیرہ کہ اوفک جاہی جاہلو پدماندہ ئسر و کوزہ گیر اوفتے جاہلی و نیستی آن رکھنگ کن بسونے و ہمو اوفتا راہشونی ءِ کننگ کیک۔
خلق آتیٹ و تینا کاریم ئٹ بروک بندغ ہرا وڈیرہ، سردار و میر آک مریرہ و بھاز آ ڈغار تا خواجہ غاک مریرہ اوفک کوزہ گیر تون معاہدہکیرہ۔ انتئے کہ اگہ اوفک دن کپس گڑا اوفتے ڈغار و جائداد پلنگ نا خلیس مریک۔ ہندا سوب آن کوزہ گیر تینا کمک نا خاطران اوفتےجاگیر و ٹیکی ایتک۔ کوزہ گیر نا بے دادی نا گواچی بھازی غریب، بزغر و مزور آک مریرہ۔ انتئے کہ اوفتا خواری آ کوزہ گیر، جاگیردار، سرمایہ دار و شاری تا نیامیکو تپہ زندہ مریک۔ دا بے دادی نا سوب مزور و بزغر آتا ذہن ئٹ غم و سوختئی ودی مریک۔ ولے فیننپائک کہ دا بندغ آک تینا غم و سوختئی نا درشانی ءِ کوزہ گیر نا برخلاف کپسہ بلکن تین پہ تین تون جنگ یا اسٹ ایلو نا خون ءِ کریسہتینا سوختئی نا درشانی ءِ کیرہ۔ دانا بھلا سوب دادے کہ ہڑدے نا زند ئٹ بزغر یا مزور آتا کوزہ گیر آتون توڷ بش مفک اوفتا توڷ و بشایلو مزور یا بزغر آتون مریک۔
دنکہ اگہ کوزہ گیر نا پالیسی تا سوب آن نُت ئنا کمبوتی مریک و اسہ مزور ئسے نُت النگ کن کیہی گھنٹہ چر ئٹ سلوئی تمک۔ تو اووخت مزور ءِ کوزہ گیر دھکہ تننگ ئٹی مفک بلکن ایلو مزور آک اودے دھوکہ تننگ ئٹی مریرہ۔ اگہ کوزہ گیر نا پالیسی تا سوب بےپوریائی ودیک و اسہ مزور اس نوکری نا پٹنگ ئٹ دھکہ کُنیک، تو او نوکری کن کوزہ گیر تون مقابلہ کپک۔ بلکن تینا وڑ ئنا مزور آتونمقابلہ کیک۔ دا حالیت ئٹ اگہ او اسہ مزور ئسے تون جنگ و جیڑہ کیک یا خون کیک تو دا سوختئی یا بے دادی نا گواچی ایلو مزور آکمریرہ کوزہ گیر مفک۔
کوزہ گیر نا نفسیات نا چاہندار آک ہندی بندغ آتا بے دادی ءِ اوفتا ودشتی بے دادی جہالت و جنگلی مننگ نا درشانی پارہ و دا وڑ ئٹنوآبادکار تینا امن پسند و تہذیب دار مننگ نا شاہدی ایتک۔ نفسیات نا چاہندار آک دا گواچن ءِ خن تیان چَپ کیرہ کہ جنگ آتا وخت ہراتمیورپی امریکی جنگی قیدی تے نہار تا وڑ بندی کننگاکہ۔ و اوفتیا ارغ نا بور تے خسنگاکہ گڑا دا قیدیک اِرغ نا بور تے ارفنگ کن اسٹایلو آ جلہو کریرہ۔ بھاز وخت تو اسٹ ایلو ءِ کسفیرہ۔ نوآبادکار ہم نوآبادی نا بندغ آتون نہار تا وڑ سلوک کیک۔ و اوفتا ارغ ئسے کناسٹ ایلو ءِ کسفنگ کن تیار مننگ اسہ پدماندہ تہذیب و دود و ربیدگ ئسے نا درشانی اف بلکن کوزہ گیر نا ٹہیفوک آ بست و بند ئناآدینک ءِ۔
خلق ئنا بندغ آتا سوختئی نا درشانی بیرہ اسٹ ایلو تون جنگ و جیڑہ ئٹ مفک بلکن او جادو ناچ و ایلو رسمی وڑ تیٹ ہم تینا سوختئینا درشانی ءِ کیرہ یا گڑا او دا پاریسہ تینے تینٹ دلاسہ ایترہ کہ ننا بخت ئٹ ہندن نوشتہ کننگانے یا خدا نا ہندا منشا ءِ۔ دا وڑ ئنا دود وعقیدہ تا کمک ئٹ بندغ آک تینا سوختئی نا درشانی ءِ کیرہ۔ کوزہ گیر دا وڑ ئنا دود و عقیدہ تے زندہ تخنگ نا کوشست کیک۔ تانکہمخلوق تینا سوختئی نا درشانی ءِ کوزہ گیر نا برخلاف کپ۔
برجاء ءِ۔۔۔
